Samenvatting werkcolleges OmE

OmE



Alle werkcolleges
Week 1..............................................................................................................................................2

Verzamelen & indelen........................................................................................................................2
Glenndinning & Denslagen: tijd, modernisme en paradox.................................................................5
Week 2..............................................................................................................................................8

Riegl & Dehio: theorievorming en monumentenzorg.........................................................................8
Collectie Nederland..........................................................................................................................10
Week 3............................................................................................................................................11

Wetgeving........................................................................................................................................11
Week 4............................................................................................................................................17

Restauratie & origineel.....................................................................................................................17
Contextuele & materiële authenticiteit............................................................................................22
Week 5............................................................................................................................................23

Belast erfgoed...................................................................................................................................23
Week 7............................................................................................................................................24

Musea & publiek...............................................................................................................................24




1

,OmE



Week 1
Verzamelen & indelen
In de loop van de geschiedenis waren er drie manieren om verzamelingen te organiseren:

- Kosmologisch
- Systematisch
- Chronologisch

Kosmologisch

In het artikel De vorstelijke Kunst – und Wunderkammer van schrijft Elisabeth Scheicher over
de historische ontwikkeling van verzamelen (verwerven, ordenen, presenteren) tot het
ontstaan van kunst- und Wunderkammern. Dit begrip ontstond in de 16e eeuw uit een
combinatie van de termen: Kunstkammer ‘kabinet met kunstvoorwerpen’ en
Wunderkammer ‘kabinet met wonderlijke dingen’. In het Nederlands wordt het
rariteitenkabinet genoemd. De kunst- und wunderkammer bevatte natuurlijke en artificiële
objecten van over de hele wereld.

Voorlopers van de kunst- und Wunderkammer zijn de verzamelingen van Hertog van Berry
en de estudes van Karel V. Uit bewaarde inventarissen blijkt wat ze verzamelde. Berry deelde
eerst in op gebruik en materiaal, daarna op herkomst. Karel V categoriseerde naar locatie,
herkomst. De goed geordende verzameling weerspiegelde de kosmos, met Karel V als
middelpunt. De kern van de verzameling waren de estudes of studeerkamers, de voorloper
van de Italiaanse scrittoio of studiolo.

In de 15e eeuw ontstonden in Italië onder bewind van de Medici’s verzamelingen gebaseerd
op de uomo universale, waarmee de bezitter zijn verbondenheid met de wereld en het
universum toonde. Het universele karakter van de verzameling reflecteert ook de
gevarieerde herkomst van de verzameling.

 Studiolo, Palazzo Vecchio

De’ Medici’s hadden in Palazzo Vecchio in een studiolo met een decoratieprogramma die de
kosmos symboliseerde. Borghini ontwierp het decoratieve programma volgens een
ordeningsprincipe: de kosmos was het hoofdthema en natuur en kunst stonden centraal.



2

, OmE


1. Het gewelf: natuur & Prometheus (vertegenwoordiger van kunst)
o De grote wereld: de natuur
 Personificaties van elementen: water, vuur, aarde, lucht
 Putti verbeelde kwaliteiten: warm, koud, vochtig, droog
o De kleine wereld: de mens
 Vier temperamenten: sanguinisch, melancholisch, flegmatisch,
cholerisch
 Seizoenen
2. De wanden: ontdekking van de natuur en de vaardigheid haar te bewerken
o Kunst en kunstenaar

De Kunst- und Wunderkammer werden beschouwd als eenheid, die de schijnbaar ongelijke
kosmos weerspiegelen. Met God als oorsprong. Naturalia en artificalia stonden niet los van
elkaar. Ook moesten de objecten getuigen van overzeese betrekkingen en invloeden van de
bezitter, oftewel zijn macht. Collecties werden verworven door: erven, verwerven en zelf
vervaardigen.

Naturalia werd verzameld op basis van aantrekkingskracht zoals a) exotische vindplaats, b)
abnormale vorm of c) exemplarisch. En op basis van wonderbaarlijke of geneeskrachtige
eigenschappen.

Systematisch

In de 17e en 18e eeuw veranderde de ordering van kosmologisch naar taxonomie, een
systematische ordening. In Systéme Figuré des connaissances humaines (1751) heeft Diderot
in een schematisch overzicht de structuur van kennis verbeeld in drie takken:

1. Memoire - geheugen - histoire (verhaal)
2. Reden – filosofie
a. Natuur
b. Mens
c. God
3. Verbeelding - poëzie




3