DNS: Die kode van die lewe
DNS word dikwels verwys na die kode van lewe omdat:
• Dit instruksies bevat oor hoe om verskeie proteïene te bou.
1. NUKLEÏENSURE
Hulle bestaan uit nukleotiede/ boublokke (of monomere)
Elke nukleotied bestaan uit:
• Fosfaat
• 'n Suiker (Deoksiribose of ribose)
• Stikstofbasis (adenien, timien, guanien, sitosien of urasiel)
2. TIPES NUKLEIENSURE
Dit is twee tipes nukleïensure:
• DNS (Deoksiribonukleïensuur)
• RNS (ribonukleïensuur)
3. VERSKILLENDE SOORTE DNS
Die tipes is gebaseer op waar DNS gevind word:
• Kern-DNS – gevind in die kern.
• Mitochondriale DNS – gevind in die mitochondria.
• Chloroplastiese DNS – gevind in die chloroplast.
4. GESKIEDENIS VAN DIE ONTDEKKING VAN DIE STRUKTUUR VAN DIE DNS-
MOLEKULE
✓ James Watson, 'n Amerikaanse biochemikus, en Francis Crick, 'n Engelse
fisikus, het hul samewerkende werk begin om die legkaart van die molekulêre
struktuur van DNS te probeer oplos.
✓ Met behulp van data (X-straaldiffraksiefoto's) verskaf deur Maurice Wilkins en
Rosalind Franklin, het hulle 'n akkurate model gemaak van die molekulêre
struktuur van DNS dat dit 'n dubbelheliks met komplementêre basispare is.
✓ In 1962 het Crick, Watson en Wilkins die Nobelprys ontvang vir die bepaling
van die molekulêre struktuur van DNS
1
Copyright @Wilene Marais
, 5. STRUKTUUR VAN DNS
• Vraag: Beskryf die struktuur van DNS.
✓ Dit bestaan uit nukleotiede.
✓ Elke nukleotied het 'n fosfaatgroep, deoksiribose suiker en stikstofbasis.
✓ Die nukleotiede word deur fosfaat-suikerbinding aan mekaar verbind om 'n
string te vorm.
✓ Daar is vier stikstofbasisse, A, T, C, G en paring vind plaas soos volg:
adenien (A) tot timien (T), sitosien (C) tot guanien (G)
✓ Stikstofbasisse verbind deur swak waterstofbindings om twee stringe te vorm.
✓ Die twee-string draai om 'n dubbele heliks te vorm.
6. FUNKSIES VAN DNS:
• DNS vorm gene wat draers van oorerflike inligting is.
• DNS bevat gekodeerde inligting vir proteïensintese.
7. DNS REPLISERING:
• Wat is DNS-replisering?
✓ Dit is die proses waardeur DNS 'n presiese kopie van homself maak wat
identies is aan die oorspronklike molekule.
• Wanneer in die selsiklus vind dit plaas?
✓ Tydens interfase, voor seldeling.
• Waar vind dit plaas?
✓ In die kern van die sel.
• Waarom vind dit plaas ( betekenis )?
✓ Om die chromosoomgetal/genetiese materiaal te verdubbel
✓ Lei tot die vorming van identiese dogterselle tydens mitose.
2
Copyright @Wilene Marais
, 8. DNS REPLISERING PROSES
• Hoe vind DNS-replisering plaas?
✓ DNS dubbelheliks draai af.
Swak waterstofbindings breek (uitrits)
Om twee afsonderlike stringe te vorm.
Elkeen dien as 'n templaat.
✓ Gebruik vryswewende DNS-nukleotied vanaf
die nukleoplasma.
'n Komplementêre DNS-string word gevorm
waar A tot T en G tot C bind.
✓ Twee nuwe DNS-molekules word gevorm wat
geneties identies is, met een oorspronklike string en een nuwe string.
✓ Die dogter-DNS-molekules draai om 'n dubbelheliks te vorm.
✓ Die proses word beheer deur 'n ensiem – DNS-polimerase.
9. DNS-PROFIELE
Dit is 'n tegniek om iemand se onbekende DNS
profiel te identifiseer.
• Gebruike van DNS-profiele:
✓ Persoonlike identifikasie
✓ Vaderskap en Moederskap
✓ Diagnose van oorerflike siektes
✓ Kriminele Identifikasie
✓ Forensiese
✓ Identifisering van geskikte
orgaanskenkers
• Nadele van DNS-profiel:
✓ Duur
✓ Menslike fout
✓ Nie alle hospitale het die nodige vereistes om DNS-profiele uit te voer nie.
✓ Dit is moontlik om DNS op 'n misdaadtoneel te plant wat vals bewyse lewer,
of 'n onskuldige persoon se DNS kan op die toneel wees, al het dit niks met
die misdaad te doen gehad nie.
3
Copyright @Wilene Marais
, 10. VERSKILLENDE TIPES RNS
• Boodskapper-RNS (b-RNS ):
Verantwoordelik vir die dra van die genetiese kode wat van DNS na
gespesialiseerde plekke van die ribosome getranskribeer word waar die
inligting vir proteïensintese vertaal word
• Ribosomale RNS (r-RNS):
Vorm die ribosome en produseer die proteïene, gebaseer op die inligting wat
van die o-RNS ontvang word.
• Oordrag RNS (o-RNS):
Het antikodons wat vir 'n spesifieke aminosuur kodeer. Die antikodons is
komplementêr tot die b-RNS-kodon, tydens die produksie van proteïene.
11. DIE ROL VAN RNS IN PROTEÏENSINTESE
• Boodskapper RNS (b-RNS) molekules dra die koderende volgordes vir
proteïensintese.
• Ribosomale RNS (r-RNS) molekules vorm die kern van 'n sel se ribosome.
• Oordrag RNS (o-RNS) molekules dra aminosure na die ribosome tydens
proteïensintese.
12. STRUKTUUR VAN RNS:
✓ 'n Enkelstrengige molekule wat uit nukleotiede bestaan.
✓ Elke nukleotied bestaan uit suiker (ribose), fosfaat en 'n stikstofbasis.
✓ 4 stikstofbasisse van RNS is:
adenien (A), urasiel (U), sitosien (C), guanien (G)
4
Copyright @Wilene Marais
DNS word dikwels verwys na die kode van lewe omdat:
• Dit instruksies bevat oor hoe om verskeie proteïene te bou.
1. NUKLEÏENSURE
Hulle bestaan uit nukleotiede/ boublokke (of monomere)
Elke nukleotied bestaan uit:
• Fosfaat
• 'n Suiker (Deoksiribose of ribose)
• Stikstofbasis (adenien, timien, guanien, sitosien of urasiel)
2. TIPES NUKLEIENSURE
Dit is twee tipes nukleïensure:
• DNS (Deoksiribonukleïensuur)
• RNS (ribonukleïensuur)
3. VERSKILLENDE SOORTE DNS
Die tipes is gebaseer op waar DNS gevind word:
• Kern-DNS – gevind in die kern.
• Mitochondriale DNS – gevind in die mitochondria.
• Chloroplastiese DNS – gevind in die chloroplast.
4. GESKIEDENIS VAN DIE ONTDEKKING VAN DIE STRUKTUUR VAN DIE DNS-
MOLEKULE
✓ James Watson, 'n Amerikaanse biochemikus, en Francis Crick, 'n Engelse
fisikus, het hul samewerkende werk begin om die legkaart van die molekulêre
struktuur van DNS te probeer oplos.
✓ Met behulp van data (X-straaldiffraksiefoto's) verskaf deur Maurice Wilkins en
Rosalind Franklin, het hulle 'n akkurate model gemaak van die molekulêre
struktuur van DNS dat dit 'n dubbelheliks met komplementêre basispare is.
✓ In 1962 het Crick, Watson en Wilkins die Nobelprys ontvang vir die bepaling
van die molekulêre struktuur van DNS
1
Copyright @Wilene Marais
, 5. STRUKTUUR VAN DNS
• Vraag: Beskryf die struktuur van DNS.
✓ Dit bestaan uit nukleotiede.
✓ Elke nukleotied het 'n fosfaatgroep, deoksiribose suiker en stikstofbasis.
✓ Die nukleotiede word deur fosfaat-suikerbinding aan mekaar verbind om 'n
string te vorm.
✓ Daar is vier stikstofbasisse, A, T, C, G en paring vind plaas soos volg:
adenien (A) tot timien (T), sitosien (C) tot guanien (G)
✓ Stikstofbasisse verbind deur swak waterstofbindings om twee stringe te vorm.
✓ Die twee-string draai om 'n dubbele heliks te vorm.
6. FUNKSIES VAN DNS:
• DNS vorm gene wat draers van oorerflike inligting is.
• DNS bevat gekodeerde inligting vir proteïensintese.
7. DNS REPLISERING:
• Wat is DNS-replisering?
✓ Dit is die proses waardeur DNS 'n presiese kopie van homself maak wat
identies is aan die oorspronklike molekule.
• Wanneer in die selsiklus vind dit plaas?
✓ Tydens interfase, voor seldeling.
• Waar vind dit plaas?
✓ In die kern van die sel.
• Waarom vind dit plaas ( betekenis )?
✓ Om die chromosoomgetal/genetiese materiaal te verdubbel
✓ Lei tot die vorming van identiese dogterselle tydens mitose.
2
Copyright @Wilene Marais
, 8. DNS REPLISERING PROSES
• Hoe vind DNS-replisering plaas?
✓ DNS dubbelheliks draai af.
Swak waterstofbindings breek (uitrits)
Om twee afsonderlike stringe te vorm.
Elkeen dien as 'n templaat.
✓ Gebruik vryswewende DNS-nukleotied vanaf
die nukleoplasma.
'n Komplementêre DNS-string word gevorm
waar A tot T en G tot C bind.
✓ Twee nuwe DNS-molekules word gevorm wat
geneties identies is, met een oorspronklike string en een nuwe string.
✓ Die dogter-DNS-molekules draai om 'n dubbelheliks te vorm.
✓ Die proses word beheer deur 'n ensiem – DNS-polimerase.
9. DNS-PROFIELE
Dit is 'n tegniek om iemand se onbekende DNS
profiel te identifiseer.
• Gebruike van DNS-profiele:
✓ Persoonlike identifikasie
✓ Vaderskap en Moederskap
✓ Diagnose van oorerflike siektes
✓ Kriminele Identifikasie
✓ Forensiese
✓ Identifisering van geskikte
orgaanskenkers
• Nadele van DNS-profiel:
✓ Duur
✓ Menslike fout
✓ Nie alle hospitale het die nodige vereistes om DNS-profiele uit te voer nie.
✓ Dit is moontlik om DNS op 'n misdaadtoneel te plant wat vals bewyse lewer,
of 'n onskuldige persoon se DNS kan op die toneel wees, al het dit niks met
die misdaad te doen gehad nie.
3
Copyright @Wilene Marais
, 10. VERSKILLENDE TIPES RNS
• Boodskapper-RNS (b-RNS ):
Verantwoordelik vir die dra van die genetiese kode wat van DNS na
gespesialiseerde plekke van die ribosome getranskribeer word waar die
inligting vir proteïensintese vertaal word
• Ribosomale RNS (r-RNS):
Vorm die ribosome en produseer die proteïene, gebaseer op die inligting wat
van die o-RNS ontvang word.
• Oordrag RNS (o-RNS):
Het antikodons wat vir 'n spesifieke aminosuur kodeer. Die antikodons is
komplementêr tot die b-RNS-kodon, tydens die produksie van proteïene.
11. DIE ROL VAN RNS IN PROTEÏENSINTESE
• Boodskapper RNS (b-RNS) molekules dra die koderende volgordes vir
proteïensintese.
• Ribosomale RNS (r-RNS) molekules vorm die kern van 'n sel se ribosome.
• Oordrag RNS (o-RNS) molekules dra aminosure na die ribosome tydens
proteïensintese.
12. STRUKTUUR VAN RNS:
✓ 'n Enkelstrengige molekule wat uit nukleotiede bestaan.
✓ Elke nukleotied bestaan uit suiker (ribose), fosfaat en 'n stikstofbasis.
✓ 4 stikstofbasisse van RNS is:
adenien (A), urasiel (U), sitosien (C), guanien (G)
4
Copyright @Wilene Marais
