Klinische psychologie
Iris Laan
,Inhoud
1 Over klinische psychologie en ‘abnormaal’ gedrag................................................................................................4
1.2 aspecten van abnormaal gedrag.....................................................................................................................5
1.3 normaal en abnormaal: waar ligt de grens?...................................................................................................5
1.3.1 het statisch model....................................................................................................................................5
1.3.2 het medisch of ziektemodel.....................................................................................................................6
1.3.3 het leer-of onderwijsmodel......................................................................................................................6
9 classificatie.............................................................................................................................................................7
9.1 wat is classificeren?.........................................................................................................................................7
9.1.1 soorten classificatie..................................................................................................................................7
9.1.2 classificatie in context..............................................................................................................................8
9.1.3 criteria voor adequate classificatie..........................................................................................................8
9.2 diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-5 (DSM-5).................................................................9
9.2.1 De hoofdcategorieën van de DSM-5........................................................................................................9
9.2.2 commentaar op de dsm.........................................................................................................................12
9.3 International Classification of Diseases (ICD-10)..........................................................................................12
11 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen...........................................................................13
11.1 De autismespectrumstoornis bij volwassenen...........................................................................................13
11.1.1 klinisch beeld van de autismespectrumstoornis (ASS)........................................................................13
11.1.2 Etiologie van de autismespectrumstoornis..........................................................................................14
11.1.3 prevalentie en de autismespectrumstoornis.......................................................................................14
11.1.4 historisch perspectief op de autismespectrumstoornis.......................................................................14
11.1.5 diagnostische methoden bij de autismespectrumstoornis..................................................................14
11.1.6 Interventies en behandelmogelijkheden en -effecten bij de autismespectrumstoornis....................14
11.2 ADHD bij volwassenen................................................................................................................................14
11.2.1 Klinisch beeld van ADHD......................................................................................................................15
11.2.2 Etiologie van ADHD..............................................................................................................................15
11.2.3 prevalentie van ADHD..........................................................................................................................15
11.2.4 Historisch perspectief op ADHD...........................................................................................................16
11.2.5 diagnostische methoden bij ADHD......................................................................................................16
11.2.6 Interventies en behandelingsmogelijkheden en- effecten..................................................................16
16 slapen en waken en slaapstoornissen................................................................................................................16
16.1 De regeling van slapen en waken................................................................................................................16
16.2 dE NORMALE SLAAP....................................................................................................................................17
16.3 het slaap-waakritme....................................................................................................................................17
16.4 klinisch beeld, diagnostiek en behandeling................................................................................................18
, 16.4.1 anamnese.............................................................................................................................................18
16.4.2 Insomniastoornis..................................................................................................................................18
16.4.3 hypersomnolentie................................................................................................................................19
16.4.4 narcolepsie...........................................................................................................................................19
16.4.5 slaapapneu...........................................................................................................................................20
16.4.6 circadianeritme-slaap-waakstoornissen..............................................................................................20
16.4.7 non-rem-slaap-arousalstoornissen......................................................................................................21
16.4.8 Nachtmerriestoornis............................................................................................................................21
16.4.9 REM-slaapgedragsstoornis...................................................................................................................21
16.4.10 Andere arousalstoornissen................................................................................................................22
16.4.11 rustelozebenensyndroom..................................................................................................................22
16.4.12 slaapstoornis door een middel of medicatie.....................................................................................22
17 eetstoornissen....................................................................................................................................................23
17.1 Anorexia nervosa.........................................................................................................................................23
17.2 boulimia nervosa.........................................................................................................................................23
17.4 overige eet- en voedingsstoornissen..........................................................................................................24
17.5 differentiële diagnostiek en comorbiditeit.................................................................................................24
17.6 epidemiologie en verloop...........................................................................................................................24
17.7 theorieën over de etiologie van eetstoornissen.........................................................................................24
17.7.1 een socioculturele verklaring: het slankeheidsideaal..........................................................................24
17.7.2 een biologische verklaring: het serotoninemodel...............................................................................24
17.7.3 een leertheoretische verklaring: klassieke conditionering..................................................................25
17.7.4 een cognitieve verklaring: disfunctionele overtuigingen.....................................................................25
17.7.5 het multicausaliteitsmodel...................................................................................................................25
17.8 behandeling.................................................................................................................................................25
18 disruptieve-, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen.....................................................................25
18.1 oppositionele-opstandige stoornis.............................................................................................................25
18.1.1 klinisch beeld........................................................................................................................................25
18.1.2 prevalentie...........................................................................................................................................26
18.1.3 Comorbiditeit.......................................................................................................................................26
18.1.4 etiologie................................................................................................................................................26
18.1.5 diagnostische methoden......................................................................................................................26
18.1.6 behandeling..........................................................................................................................................27
18.2 periodiek explosieve stoornis......................................................................................................................27
18.2.1 klinisch beeld........................................................................................................................................27
18.2.2 prevalentie...........................................................................................................................................27
18.2.3 comorbiditeit........................................................................................................................................27
, 18.2.4 etiologie................................................................................................................................................27
18.2.5 diagnostische methoden......................................................................................................................27
18.2.6 behandeling..........................................................................................................................................27
18.3.1 Normoverschrijdend-gedragsstoornis.....................................................................................................28
18.3.1 klinisch beeld........................................................................................................................................28
18.3.2 prevalentie...........................................................................................................................................28
18.3.3 comorbiditeit........................................................................................................................................29
18.3.4 etiologie................................................................................................................................................29
18.3.5 diagnostische en behandel methoden.................................................................................................29
18.4 pYROMANIE.................................................................................................................................................29
18.4.1 kLINISCH BEELD....................................................................................................................................29
18.4.3 comorbiditeit........................................................................................................................................29
18.4.5 Diagnostische methoden......................................................................................................................29
18.5 Kleptomanie................................................................................................................................................29
18.5.1 klinisch beeld........................................................................................................................................29
18.5.2 prevalentie...........................................................................................................................................30
18.5.3 comorbiditeit........................................................................................................................................30
18.5.4 etiologie................................................................................................................................................30
18.5.5 diagnostische methoden......................................................................................................................30
18.5.6 behandeling..........................................................................................................................................30
19 Genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfuncties.........................................................................30
19.1 een psychiatrische visie op seksuele stoornissen.......................................................................................30
9.2 genderdysforie..............................................................................................................................................30
19.2.1 genderdysforie in de kindertijd............................................................................................................31
19.2.2 genderdysforie in de adolescentie of volwassenheid..........................................................................31
19.2.3 ontstaan van genderdysforie...............................................................................................................31
19.2.4 behandeling..........................................................................................................................................32
19.3 parafiele stoornissen...................................................................................................................................32
19.3.1 vormen van parafiele stoornissen........................................................................................................32
19.3.3 theorieën over het ontstaan................................................................................................................35
19.3.4 behandeling..........................................................................................................................................36
19.4 seksuele disfuncties.....................................................................................................................................36
19.4.1 vormen van seksuele disfuncties.........................................................................................................36
19.4.2 ontstaan en behandeling van seksuele disfuncties..............................................................................37
25 persoonlijkheidsstoornissen...............................................................................................................................38
25.1 beschrijving klinisch beeld...........................................................................................................................38
25.1.1 wat zijn persoonlijkheidsstoornissen?.................................................................................................38
Iris Laan
,Inhoud
1 Over klinische psychologie en ‘abnormaal’ gedrag................................................................................................4
1.2 aspecten van abnormaal gedrag.....................................................................................................................5
1.3 normaal en abnormaal: waar ligt de grens?...................................................................................................5
1.3.1 het statisch model....................................................................................................................................5
1.3.2 het medisch of ziektemodel.....................................................................................................................6
1.3.3 het leer-of onderwijsmodel......................................................................................................................6
9 classificatie.............................................................................................................................................................7
9.1 wat is classificeren?.........................................................................................................................................7
9.1.1 soorten classificatie..................................................................................................................................7
9.1.2 classificatie in context..............................................................................................................................8
9.1.3 criteria voor adequate classificatie..........................................................................................................8
9.2 diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-5 (DSM-5).................................................................9
9.2.1 De hoofdcategorieën van de DSM-5........................................................................................................9
9.2.2 commentaar op de dsm.........................................................................................................................12
9.3 International Classification of Diseases (ICD-10)..........................................................................................12
11 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen...........................................................................13
11.1 De autismespectrumstoornis bij volwassenen...........................................................................................13
11.1.1 klinisch beeld van de autismespectrumstoornis (ASS)........................................................................13
11.1.2 Etiologie van de autismespectrumstoornis..........................................................................................14
11.1.3 prevalentie en de autismespectrumstoornis.......................................................................................14
11.1.4 historisch perspectief op de autismespectrumstoornis.......................................................................14
11.1.5 diagnostische methoden bij de autismespectrumstoornis..................................................................14
11.1.6 Interventies en behandelmogelijkheden en -effecten bij de autismespectrumstoornis....................14
11.2 ADHD bij volwassenen................................................................................................................................14
11.2.1 Klinisch beeld van ADHD......................................................................................................................15
11.2.2 Etiologie van ADHD..............................................................................................................................15
11.2.3 prevalentie van ADHD..........................................................................................................................15
11.2.4 Historisch perspectief op ADHD...........................................................................................................16
11.2.5 diagnostische methoden bij ADHD......................................................................................................16
11.2.6 Interventies en behandelingsmogelijkheden en- effecten..................................................................16
16 slapen en waken en slaapstoornissen................................................................................................................16
16.1 De regeling van slapen en waken................................................................................................................16
16.2 dE NORMALE SLAAP....................................................................................................................................17
16.3 het slaap-waakritme....................................................................................................................................17
16.4 klinisch beeld, diagnostiek en behandeling................................................................................................18
, 16.4.1 anamnese.............................................................................................................................................18
16.4.2 Insomniastoornis..................................................................................................................................18
16.4.3 hypersomnolentie................................................................................................................................19
16.4.4 narcolepsie...........................................................................................................................................19
16.4.5 slaapapneu...........................................................................................................................................20
16.4.6 circadianeritme-slaap-waakstoornissen..............................................................................................20
16.4.7 non-rem-slaap-arousalstoornissen......................................................................................................21
16.4.8 Nachtmerriestoornis............................................................................................................................21
16.4.9 REM-slaapgedragsstoornis...................................................................................................................21
16.4.10 Andere arousalstoornissen................................................................................................................22
16.4.11 rustelozebenensyndroom..................................................................................................................22
16.4.12 slaapstoornis door een middel of medicatie.....................................................................................22
17 eetstoornissen....................................................................................................................................................23
17.1 Anorexia nervosa.........................................................................................................................................23
17.2 boulimia nervosa.........................................................................................................................................23
17.4 overige eet- en voedingsstoornissen..........................................................................................................24
17.5 differentiële diagnostiek en comorbiditeit.................................................................................................24
17.6 epidemiologie en verloop...........................................................................................................................24
17.7 theorieën over de etiologie van eetstoornissen.........................................................................................24
17.7.1 een socioculturele verklaring: het slankeheidsideaal..........................................................................24
17.7.2 een biologische verklaring: het serotoninemodel...............................................................................24
17.7.3 een leertheoretische verklaring: klassieke conditionering..................................................................25
17.7.4 een cognitieve verklaring: disfunctionele overtuigingen.....................................................................25
17.7.5 het multicausaliteitsmodel...................................................................................................................25
17.8 behandeling.................................................................................................................................................25
18 disruptieve-, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen.....................................................................25
18.1 oppositionele-opstandige stoornis.............................................................................................................25
18.1.1 klinisch beeld........................................................................................................................................25
18.1.2 prevalentie...........................................................................................................................................26
18.1.3 Comorbiditeit.......................................................................................................................................26
18.1.4 etiologie................................................................................................................................................26
18.1.5 diagnostische methoden......................................................................................................................26
18.1.6 behandeling..........................................................................................................................................27
18.2 periodiek explosieve stoornis......................................................................................................................27
18.2.1 klinisch beeld........................................................................................................................................27
18.2.2 prevalentie...........................................................................................................................................27
18.2.3 comorbiditeit........................................................................................................................................27
, 18.2.4 etiologie................................................................................................................................................27
18.2.5 diagnostische methoden......................................................................................................................27
18.2.6 behandeling..........................................................................................................................................27
18.3.1 Normoverschrijdend-gedragsstoornis.....................................................................................................28
18.3.1 klinisch beeld........................................................................................................................................28
18.3.2 prevalentie...........................................................................................................................................28
18.3.3 comorbiditeit........................................................................................................................................29
18.3.4 etiologie................................................................................................................................................29
18.3.5 diagnostische en behandel methoden.................................................................................................29
18.4 pYROMANIE.................................................................................................................................................29
18.4.1 kLINISCH BEELD....................................................................................................................................29
18.4.3 comorbiditeit........................................................................................................................................29
18.4.5 Diagnostische methoden......................................................................................................................29
18.5 Kleptomanie................................................................................................................................................29
18.5.1 klinisch beeld........................................................................................................................................29
18.5.2 prevalentie...........................................................................................................................................30
18.5.3 comorbiditeit........................................................................................................................................30
18.5.4 etiologie................................................................................................................................................30
18.5.5 diagnostische methoden......................................................................................................................30
18.5.6 behandeling..........................................................................................................................................30
19 Genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfuncties.........................................................................30
19.1 een psychiatrische visie op seksuele stoornissen.......................................................................................30
9.2 genderdysforie..............................................................................................................................................30
19.2.1 genderdysforie in de kindertijd............................................................................................................31
19.2.2 genderdysforie in de adolescentie of volwassenheid..........................................................................31
19.2.3 ontstaan van genderdysforie...............................................................................................................31
19.2.4 behandeling..........................................................................................................................................32
19.3 parafiele stoornissen...................................................................................................................................32
19.3.1 vormen van parafiele stoornissen........................................................................................................32
19.3.3 theorieën over het ontstaan................................................................................................................35
19.3.4 behandeling..........................................................................................................................................36
19.4 seksuele disfuncties.....................................................................................................................................36
19.4.1 vormen van seksuele disfuncties.........................................................................................................36
19.4.2 ontstaan en behandeling van seksuele disfuncties..............................................................................37
25 persoonlijkheidsstoornissen...............................................................................................................................38
25.1 beschrijving klinisch beeld...........................................................................................................................38
25.1.1 wat zijn persoonlijkheidsstoornissen?.................................................................................................38