Beroep Sociaal Werk
Hoorcollege 1
Mens heeft een geheugen en kan aan de hand van eerdere ervaringen ‘leren’.
Mens vormt een zelfbeeld aan de hand van eigen herinneringen en overgedragen
herinneringen.
Geheugen selecteert en manipuleert: sommige herinneringen worden bewaard, verkleurd,
verdrongen, vergeten, vaak in relatie met sociale verwachtingen (bijvoorbeeld taboes) of
fysieke beperkingen (dementie).
Sociale groepen kunnen ook gezamenlijke interpretaties onderhouden over herinneringen.
Zelfbeeld/identiteit kan informatie bevatten over:
- Rol en opvatting over hierarchie in groep
- Reden en oorzaak van bestaan (‘ontstaansgeschiedenis’): zingeving
- Opvattingen over loyaliteit (aan wie en hoe)
- Opvattingen over goed en kwaad
- Omgangsvormen
- Historische rechtvaardiging van recht en onrecht
- De som van deze factoren wordt ook wel met de term ‘identiteit’ aangeduid.
Identiteit:
• Kan op individuele mensen slaan, maar ook op:
• Sociale groepen slaan, zoals het gezin of een beroep
• Kan uit een persoon of verband zelf komen, maar ook ‘opgelegd’ worden door
andere personen of verbanden.
De primaire omgeving waarin de identiteit gevormd wordt: het gezin.
- ‘Verband bestaande uit het samenleven tussen een kind en tenminste één
natuurlijke ouder.’ Dirk Damsma, 1999
- ‘Gezin is de term voor alle samenwerkingsvormen die een herkenbare sociale
eenheid op microniveau vormen, met al dan niet verwante personen die duurzame
en affectieve banden hebben en elkaar onderling steun en verzorging verlenen.’,
Wikipedia, 2017
- ‘elk leefverband van één of meer volwassenen die verantwoordelijkheid dragen voor
de verzorging en opvoeding van één of meer kinderen’, Kabinet Kok I, 1996
Raakt aan thema’s als: rolverdeling, huwelijk, opvoeding, seksualiteit, status, opvoeding,
orde in de samenleving, normen & waarden, levensbeschouwing etc.
Middeleeuwen:
• Ontstaan van het denken over ‘het gezin’ in 15de en 16de eeuw.
• Rol van de vrouw was problematisch: heks versus heilige maagd Maria.
• Mannelijk gezag en leiding stond centraal.
• Vrouwen dienden zich te onderwerpen aan de man óf aan Christus (als non)
• In Nederland: demografische beweging naar het ‘kerngezin’: vader, moeder,
kinderen.
,In 1500: gezin wordt belangrijkste zelfstandige leefgemeenschap.
Op te merken in de veranderende taal:
Gesindte: ‘het gevolg van de heer’
Huysgezin: ‘biologisch gezin en inwonend personeel’
Gezin: ‘het biologische kerngezin’
Veranderingen in de middeleeuwen
Pre-kapitalistisch gezin
- Gearrangeerde huwelijken
- Oudste zoon erft vaak alles
- Agnatisch: belangen familie zoon staan voorop
- Gezin in context van de bredere familiebelangen.
Kapitalistisch gezin
- Initiatief gezinsvorming bij partners
- Zonen en dochters erven evenveel ‘kindsdeel’
- Cognatisch: belangen beide families even groot.
- Gezin relatief autonoom tov bredere familie.
Vroegmoderne tijd: De Gouden Eeuw
• Hoewel men vanaf 12 jaar officieel mocht trouwen, deed men dit vaak pas eind
twintiger jaren.
• Kleine gezinnen.
→Oorzaak: kindersterfte ( 50% sterft voor het 25ste jaar), vroegtijdig overlijden van
een der ouders (vrouwen in het kraambed), veel alleenstaanden en alleenstaande
ouders (In Noord-Holland: 20%), hoge huwelijksleeftijd: man gem. 27, vrouw gem.
25.
• Bijzonder voor West-Nederland: kleine gezinnen, weinig inwonende familieleden,
weinig inwonend personeel.
→Oorzaak: economische structuur: specialisatie, kleine boerderijen, weinig
grootgrondbezit, veel mensen in loondienst.
• Opmerkelijk: wettelijk had de vrouw weinig te zeggen, maar in de praktijk had ze veel
vrijheid: beweging, financieel (huishoudpot), kon haar man beklagen bij bijvoorbeeld
de kerk. Man kon bestraft worden voor mishandeling van zijn eigen vrouw.
• De kindertijd werd niet echt als aparte levensfase gezien, maar kinderen werden
grofweg als kleine volwassenen gezien, dus snel aan het werk, disciplineren, kleden
als volwassenen etc.
Simon Schama: Overvloed en onbehagen (boek)
- ‘Nederland het land met de oudste en grootste feministische traditie.’
- Kameraadschappelijke huwelijk is de norm.
- Vrouwen en mannen relatief gelijkwaardig als partners.
- Grote gerichtheid op de kinderen. Te zien in veel schilderijen waarin kinderen een
belangrijke rol speelden.
Schama verwondert zich wel over het contrast van nu: relatief weinig werkende moeders in
Nederland.
, Kinderen, 2 opvattingen
I: Tabula Rasa (onbeschreven blad): kernwoorden: liefde, gelijkwaardigheid, stimuleren.
> humanisten
II: Erfzonde: ‘geneigtheidt tot alle quaat’: kernwoorden: orde, discipline, tucht,
strengheid > orthodoxe gereformeerden
> de praktijk was zelden zo zwart-wit.
Jacob Cats (1620): ‘Een die haar kinders baert, is moeder voor een deel/maer die haers
kinders soocht, is moeder in ‘t geheel’.
1750-1850
•Periode wordt ervaren als een tijd van verval na de Gouden Eeuw.
•Aantal scheidingen, onwettige geboorten (buitenechtelijke kinderen) en vondelingen loopt
op door economische teruggang.
•Stabiliteit in gezinssamenstelling, huwelijksleeftijd en leeftijd eerste kind.
•De norm dat een huwelijk op basis van liefde gesloten moet worden, werd steeds meer
gemeengoed. Ook standsverschillen worden meer getolereerd.
•1838: burgerlijke recht: de man is hoofd van het gezin. Kinderen en vrouw dienen hem te
gehoorzamen. Vrouwen zijn handelingsonbekwaam, mogen geen transacties aangaan
‘behoudens noodzakelijke uitgaven voor de huishouding’. Vrouwen konden geen voogd zijn
van hun kinderen en niet vrijelijk over hun erfenis beschikken. Overspel voor beide partners
strafbaar.
•Opvallend: opheffing bordeelverbod in 1810.
De vrouw als ‘braave moeder’
Idee van ‘seperate spheres’, de moeder als vormgever van de opvoeding, het huishouden en
verdedigster van de gezinstrots. Rollen in het gezin worden meer gedefinieerd. Vrouw wordt
in juridische zin als handelingsonbekwaam geacht.
‘Liefde en natuur maakten U vrugtbare moeders’, Betje Wolff, 1779
- Man: gerichtheid op de buitenwereld van werk, handel, club. ‘openbaarheid’,
strengheid in opvoeding.
- Vrouw: gerichtheid op de binnenwereld van huishouden, gezin en opvoeding. ‘de
private binnenwereld’, zachtaardigheid in opvoeding.
Vrouw moest ook liefhebbend echtgenote zijn: ‘een volmaakte vereeniging van twee
elkander oprecht beminnende en deugdzame personen’, ds. Van Hamersveld, 1791.
Rudolf Jan Thorbecke (1841)
Brief aan zijn vrouw Adelheid:
‘Mijn liefste oogelijntjes, mijne gansche liefelijke gestalte, zijn mij gister steeds voor ogen
geweest; ik ben er, en met een innig gebed voor het behoud van zulk een zegen als ik nu
bezit, mede ingeslapen’
Maatschappij tot nut van het algemeen (1784)
→Het nette ‘burger’gezin als maatstaaf
Hoorcollege 1
Mens heeft een geheugen en kan aan de hand van eerdere ervaringen ‘leren’.
Mens vormt een zelfbeeld aan de hand van eigen herinneringen en overgedragen
herinneringen.
Geheugen selecteert en manipuleert: sommige herinneringen worden bewaard, verkleurd,
verdrongen, vergeten, vaak in relatie met sociale verwachtingen (bijvoorbeeld taboes) of
fysieke beperkingen (dementie).
Sociale groepen kunnen ook gezamenlijke interpretaties onderhouden over herinneringen.
Zelfbeeld/identiteit kan informatie bevatten over:
- Rol en opvatting over hierarchie in groep
- Reden en oorzaak van bestaan (‘ontstaansgeschiedenis’): zingeving
- Opvattingen over loyaliteit (aan wie en hoe)
- Opvattingen over goed en kwaad
- Omgangsvormen
- Historische rechtvaardiging van recht en onrecht
- De som van deze factoren wordt ook wel met de term ‘identiteit’ aangeduid.
Identiteit:
• Kan op individuele mensen slaan, maar ook op:
• Sociale groepen slaan, zoals het gezin of een beroep
• Kan uit een persoon of verband zelf komen, maar ook ‘opgelegd’ worden door
andere personen of verbanden.
De primaire omgeving waarin de identiteit gevormd wordt: het gezin.
- ‘Verband bestaande uit het samenleven tussen een kind en tenminste één
natuurlijke ouder.’ Dirk Damsma, 1999
- ‘Gezin is de term voor alle samenwerkingsvormen die een herkenbare sociale
eenheid op microniveau vormen, met al dan niet verwante personen die duurzame
en affectieve banden hebben en elkaar onderling steun en verzorging verlenen.’,
Wikipedia, 2017
- ‘elk leefverband van één of meer volwassenen die verantwoordelijkheid dragen voor
de verzorging en opvoeding van één of meer kinderen’, Kabinet Kok I, 1996
Raakt aan thema’s als: rolverdeling, huwelijk, opvoeding, seksualiteit, status, opvoeding,
orde in de samenleving, normen & waarden, levensbeschouwing etc.
Middeleeuwen:
• Ontstaan van het denken over ‘het gezin’ in 15de en 16de eeuw.
• Rol van de vrouw was problematisch: heks versus heilige maagd Maria.
• Mannelijk gezag en leiding stond centraal.
• Vrouwen dienden zich te onderwerpen aan de man óf aan Christus (als non)
• In Nederland: demografische beweging naar het ‘kerngezin’: vader, moeder,
kinderen.
,In 1500: gezin wordt belangrijkste zelfstandige leefgemeenschap.
Op te merken in de veranderende taal:
Gesindte: ‘het gevolg van de heer’
Huysgezin: ‘biologisch gezin en inwonend personeel’
Gezin: ‘het biologische kerngezin’
Veranderingen in de middeleeuwen
Pre-kapitalistisch gezin
- Gearrangeerde huwelijken
- Oudste zoon erft vaak alles
- Agnatisch: belangen familie zoon staan voorop
- Gezin in context van de bredere familiebelangen.
Kapitalistisch gezin
- Initiatief gezinsvorming bij partners
- Zonen en dochters erven evenveel ‘kindsdeel’
- Cognatisch: belangen beide families even groot.
- Gezin relatief autonoom tov bredere familie.
Vroegmoderne tijd: De Gouden Eeuw
• Hoewel men vanaf 12 jaar officieel mocht trouwen, deed men dit vaak pas eind
twintiger jaren.
• Kleine gezinnen.
→Oorzaak: kindersterfte ( 50% sterft voor het 25ste jaar), vroegtijdig overlijden van
een der ouders (vrouwen in het kraambed), veel alleenstaanden en alleenstaande
ouders (In Noord-Holland: 20%), hoge huwelijksleeftijd: man gem. 27, vrouw gem.
25.
• Bijzonder voor West-Nederland: kleine gezinnen, weinig inwonende familieleden,
weinig inwonend personeel.
→Oorzaak: economische structuur: specialisatie, kleine boerderijen, weinig
grootgrondbezit, veel mensen in loondienst.
• Opmerkelijk: wettelijk had de vrouw weinig te zeggen, maar in de praktijk had ze veel
vrijheid: beweging, financieel (huishoudpot), kon haar man beklagen bij bijvoorbeeld
de kerk. Man kon bestraft worden voor mishandeling van zijn eigen vrouw.
• De kindertijd werd niet echt als aparte levensfase gezien, maar kinderen werden
grofweg als kleine volwassenen gezien, dus snel aan het werk, disciplineren, kleden
als volwassenen etc.
Simon Schama: Overvloed en onbehagen (boek)
- ‘Nederland het land met de oudste en grootste feministische traditie.’
- Kameraadschappelijke huwelijk is de norm.
- Vrouwen en mannen relatief gelijkwaardig als partners.
- Grote gerichtheid op de kinderen. Te zien in veel schilderijen waarin kinderen een
belangrijke rol speelden.
Schama verwondert zich wel over het contrast van nu: relatief weinig werkende moeders in
Nederland.
, Kinderen, 2 opvattingen
I: Tabula Rasa (onbeschreven blad): kernwoorden: liefde, gelijkwaardigheid, stimuleren.
> humanisten
II: Erfzonde: ‘geneigtheidt tot alle quaat’: kernwoorden: orde, discipline, tucht,
strengheid > orthodoxe gereformeerden
> de praktijk was zelden zo zwart-wit.
Jacob Cats (1620): ‘Een die haar kinders baert, is moeder voor een deel/maer die haers
kinders soocht, is moeder in ‘t geheel’.
1750-1850
•Periode wordt ervaren als een tijd van verval na de Gouden Eeuw.
•Aantal scheidingen, onwettige geboorten (buitenechtelijke kinderen) en vondelingen loopt
op door economische teruggang.
•Stabiliteit in gezinssamenstelling, huwelijksleeftijd en leeftijd eerste kind.
•De norm dat een huwelijk op basis van liefde gesloten moet worden, werd steeds meer
gemeengoed. Ook standsverschillen worden meer getolereerd.
•1838: burgerlijke recht: de man is hoofd van het gezin. Kinderen en vrouw dienen hem te
gehoorzamen. Vrouwen zijn handelingsonbekwaam, mogen geen transacties aangaan
‘behoudens noodzakelijke uitgaven voor de huishouding’. Vrouwen konden geen voogd zijn
van hun kinderen en niet vrijelijk over hun erfenis beschikken. Overspel voor beide partners
strafbaar.
•Opvallend: opheffing bordeelverbod in 1810.
De vrouw als ‘braave moeder’
Idee van ‘seperate spheres’, de moeder als vormgever van de opvoeding, het huishouden en
verdedigster van de gezinstrots. Rollen in het gezin worden meer gedefinieerd. Vrouw wordt
in juridische zin als handelingsonbekwaam geacht.
‘Liefde en natuur maakten U vrugtbare moeders’, Betje Wolff, 1779
- Man: gerichtheid op de buitenwereld van werk, handel, club. ‘openbaarheid’,
strengheid in opvoeding.
- Vrouw: gerichtheid op de binnenwereld van huishouden, gezin en opvoeding. ‘de
private binnenwereld’, zachtaardigheid in opvoeding.
Vrouw moest ook liefhebbend echtgenote zijn: ‘een volmaakte vereeniging van twee
elkander oprecht beminnende en deugdzame personen’, ds. Van Hamersveld, 1791.
Rudolf Jan Thorbecke (1841)
Brief aan zijn vrouw Adelheid:
‘Mijn liefste oogelijntjes, mijne gansche liefelijke gestalte, zijn mij gister steeds voor ogen
geweest; ik ben er, en met een innig gebed voor het behoud van zulk een zegen als ik nu
bezit, mede ingeslapen’
Maatschappij tot nut van het algemeen (1784)
→Het nette ‘burger’gezin als maatstaaf
