WEEK 1 – INLEIDING CIVIELE GESCHILLENBESLECHTING
Wat is burgerlijk procesrecht?
- Spelregels van het burgerlijk geding
o Regels voor de gedingvoering voor de burgerlijke rechter
o Regels voor de tenuitvoerlegging van uitspraken
- Formeel en materieel privaatrecht:
o BPR; formeel privaatrecht
o Burgerlijk recht; materieel privaatrecht
Doel
- De vaststelling en realisering van materiële rechten van burgers jegens elkaar
- Vaststelling van rechten:
o Fase voorafgaand aan procedure
o Procedure zelf
- Realisering van rechten:
o Executie en tenuitvoerlegging
- Eigenrichting tegengaan
- Contentieuze jurisdictie of eigenlijke rechtspraak:
o Berechting van geschillen
- Voluntaire jurisdictie of oneigenlijke rechtspraak
o Rechtsverhouding vaststellen of wijzigen
o Voorziening wordt exclusief door rechter gegeven
Soorten van civiele procedures
- Overheidsrechter
o Dagvaardingsprocedure
o Verzoekschriftprocedure
o Deelgeschilprocedure
- Particuliere rechter —> alternatieve vorm van rechtspraak
o Arbitrage —> vonnis, tenuitvoerlegging
o Bindend advies —> geen vonnis, wanprestatie?
Taken overheidsrechter:
- Uitspraak doen
o Geschil beslechten (contentieuze jurisdictie)
o Voorziening geven (voluntaire jurisdictie)
- Ook:
o Schikken
o Verwijzen naar mediation
- Conflictoplossing: ook aandacht voor juridische aspecten ook steeds meer voor
onderliggende belangen
Dagvaardingsprocedure
- Dagvaardingsprocedure
o Vordering
o In beginsel contentieuze zaken
o Doorgaans rechtsbetrekkingen die ter vrije bepaling van partijen staan
- Terminologie:
o Dagvaarding
o Eiser
o Gedaagde
o Vonnis (in eerste aanleg) of arrest (in hoger beroep)
,Verzoekschriftprocedure
- Verzoek
- Zowel voluntaire als contentieuze zaken
Rechtsvordering
- De in rechte ingestelde eis
- Het is het processuele middel dat in het procesrecht is vereist om een beslissing te
verkrijgen
- Uitgangspunt —> een partij meent een materiële aanspraak te hebben, een in het
materiële recht geworteld subjectief recht
- Aan dit recht is in beginsel het recht verbonden om het af te dwingen door een
rechtsvordering in te stellen; het vorderingsrecht
- Natuurlijke verbintenissen: bevatten geen vorderingsrecht
Procesrecht
- Materieel procesrecht —> dagvaarden, verweer voeren, rechtsmiddelen instellen,
executeren
- Formeel procesrecht —> de daarbij in acht te nemen vorm- en termijnvoorschriften
- Doorwerkend redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 BW)
- Misbruik van procesrecht —> eiser of gedaagde kan de mogelijkheid tot het
verrichten van een bepaalde processuele handeling worden ontzegd wanneer die
handeling als misbruik van bevoegdheid wordt beschouwd
o BV: aan een partij die hoger beroep instelt, enkel met de bedoeling de
wederpartij hinder toe te brengen
Nederlandse regelingen van BPR
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)
- Wet op de rechterlijke organisatie (Ro)
- In materiële wetten
o Burgerlijk wetboek
o Faillissementsrecht
o Etc.
- Rechtersregelingen
o Als zij rechten en verplichtingen voor procespartijen bevatten en afkomstig zijn
van een gerecht of van een orgaan van de rechterlijke macht zijn zij recht in
de zin van art. 79 Ro en kan in cassatie over schending ervan worden
geklaagd
Beginselen van procesrecht
- Normen voor behoorlijke procedure
- Functie:
o Bij nieuwe wetgeving zijn zij van belang voor de inrichting daarvan,
o Voor de rechtspraak dienen zij als richtsnoer
- Twee categorieen beginselen:
o Fundamentele eisen: deze normen zijn van zulk wezenlijk belang dat
afwijking niet of alleen in hele uitzonderlijke gevallen is toegestaan
o Functionele eisen: deze normen zijn nodig voor een behoorlijk ingericht en
goed functionerend procesrecht
Art. 6 EVRM in de civiele procedure
Fundamentele vereisten:
- Toegang tot de rechter
- Eerlijke behandeling
- Openbaarheid van de behandeling
, - Redelijke termijn
- Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter
Functionele vereisten:
- Volledigheids- en waarheidsplicht (art. 21 Rv)
- Zeggenschap in de civiele procedure
- Verplichte procesvertegenwoordiging
- Goede procesvoordeel
Behoorlijk ingericht en goed functionerend procesrecht
‘Het burgerlijk procesrecht stelt middelen tot handhaving van de privaatrechtelijke rechtsorde
ter beschikking, die met staatsmacht kunnen worden afgedwongen’
- Hoor en wederhoor (art. 19 Rv)
- Waarheidsplicht van partijen (art. 21 Rv)
- Omvang zeggenschap rechter in de procedure
o Inhoud (art. 23-25 Rv)
o De rechter mag niet weigeren om recht te spreken (art. 26 Rv)
- Openbaarheid van behandeling van de zaak en openbaarheid uitspraak (art. 27 en
29 Rv)
- Verplichte procesvertegenwoordiging (art. 79 lid 2 Rv)
Arbitrage
‘Geschillenbeslechting middels particulieren die hun bevoegdheid aan een overeenkomst
ontlenen’
Voordelen:
- Geschillenbeslechters kunnen deskundig zijn
- Sneller
- Geen verplichte procesvertegenwoordiging
- Eis van openbaarheid geldt niet (art. 6 EVRM)
- Flexibiliteit – zelf eigen arbiters kiezen en de eigen proces samenstelling (tijdslimiet)
De toelaatbaarheid van arbitrage (art. 1020 Rv)
- Arbitrage moet op instemming berusten
- Enkel indien rechten ter vrije beschikking partijen bestaan
Soorten arbitrage:
- Compromis: reeds gerezen geschil wordt voorgelegd
- Arbitraal of compromissoir beding: de overeenkomst waarbij partijen zich vooraf
verbinden aan arbitrage
En de gewone rechter dan?
- Gewone rechter acht zich onbevoegd (art. 1022 Rv)
o Rest-rechter (uitzonderingen op art. 1022 Rv):
Voorziening kort geding (art. 1022a Rv)
Voorlopige bewijsmaatregel (art. 1022b Rv)
- Let op! Geen kwaliteitseisen aan arbiters (art. 1023 Rv)
o Aangesteld in akte van compromis (art. 1027 Rv)
o Altijd een oneven aantal (art. 1026 Rv)
o Schriftelijke aanvaarding (art. 1029 Rv)
Arbitrage
- Eindigt met een vonnis, voor de tenuitvoerlegging: exequatur (art. 1062 Rv); verlof
voorzieningenrechter
- Slechts weigeren als er strijd is met de openbare orde of als er ten onrechte een
dwangsom is gegeven (art. 1063 Rv)
- Rechtsmiddelen; hoger beroep enkel bij overeenkomst (art. 1061b Rv), vernietiging
(art. 1065 Rv), herroeping (art. 1068 Rv)
- Geen schorsende werking, tenzij je er om verzoekt (art. 1066 Rv)
, Bindend advies (art. 7:900 lid 2 BW)
- Op basis van vrijwillige onderwerping
- Twee vormen:
o Zuiver bindend advies: partijen spreken van tevoren af dat een derde over de
zaak beslecht
o Onzuiver bindend advies: de oplossing van een reeds gerezen geschil
- Bindend advies is vaststellingsovereenkomst!
o In de vorm van een contract
- Wat is het verschil met arbitrage?
o Voor het bewijs bij arbitrage gelden bijzondere voorschriften (art. 1021 Rv),
voor bindend advies niet
o Arbiters oordelen in oneven aantallen, bindende adviseurs ook in even aantal
o Arbitrage kan door middel van exequatur verklaring tot een executoriale titel
leiden, hetgeen bij bindend advies niet mogelijk is
o Voor arbitrage gelden speciale rechtsmiddelen, bij bindend advies bestaan die
niet
o Bindend advies kan ook aan een rechterlijke redelijkheidstoetsing ten aanzien
van zijn inhoud worden onderworpen; een arbitraal vonnis kan in feite alleen
op de wijze van totstandkoming worden beoordeeld (art. 1065 Rv)
Mediation
ADR; Alternative Dispute Resolution
- Vonnis maakt een einde aan het geschil, maar lost het niet op
- Gelijk het doel van mediation: alternatieve geschillenbeslechting
o Vrijwillig
- Alternatief voor rechtspraak
- Belangrijke kenmerken: vrijwillig en vertrouwelijk
- Opmars van mediation:
o Art. 818 lid 2 Rv: verwijzing door rechter
o Europese mediationrichtijn
o NL mediationwetgeving in de maak
HvJ Alessini
Feiten:
- Het ging in deze zaak om een geschil tussen mevrouw Alassini en telecombedrijf
Telecom Italia over een nationale regeling, die voor ontvankelijkheid van een beroep
op de rechter in bepaalde geschillen als voorwaarde stelde dat een poging tot
buitengerechtelijke geschillenbeslechting moest worden gedaan.
- Mevrouw Alassini wilde een vordering instellen bij de rechter, omdat de
overeenkomst tot het verlenen van telefoondiensten door Telecom Italia niet was
uitgevoerd.
- Telecom Italia stelde vervolgens dat deze vordering niet kon worden ingesteld, omdat
mevrouw Alassini niet de verplichte poging tot bemiddeling had gevoerd.
Rechtsvraag:
Levert de nationale regeling, die een buitengerechtelijke bemiddelingsprocedure verplicht, op
straffe van niet-ontvankelijkheid, strijd op met het beginsel van effectieve rechterlijke
bescherming?
Essentie:
- Het HvJ toetst de nationale regeling allereerst aan art. 34 van de richtlijn 2002/22/EG.
o Deze richtlijn verplicht de lidstaten om een transparante, eenvoudige en
goedkope buitengerechtelijke procedures beschikbaar te stellen voor
geschillen die onder de reikwijdte van de richtlijn vallen
Wat is burgerlijk procesrecht?
- Spelregels van het burgerlijk geding
o Regels voor de gedingvoering voor de burgerlijke rechter
o Regels voor de tenuitvoerlegging van uitspraken
- Formeel en materieel privaatrecht:
o BPR; formeel privaatrecht
o Burgerlijk recht; materieel privaatrecht
Doel
- De vaststelling en realisering van materiële rechten van burgers jegens elkaar
- Vaststelling van rechten:
o Fase voorafgaand aan procedure
o Procedure zelf
- Realisering van rechten:
o Executie en tenuitvoerlegging
- Eigenrichting tegengaan
- Contentieuze jurisdictie of eigenlijke rechtspraak:
o Berechting van geschillen
- Voluntaire jurisdictie of oneigenlijke rechtspraak
o Rechtsverhouding vaststellen of wijzigen
o Voorziening wordt exclusief door rechter gegeven
Soorten van civiele procedures
- Overheidsrechter
o Dagvaardingsprocedure
o Verzoekschriftprocedure
o Deelgeschilprocedure
- Particuliere rechter —> alternatieve vorm van rechtspraak
o Arbitrage —> vonnis, tenuitvoerlegging
o Bindend advies —> geen vonnis, wanprestatie?
Taken overheidsrechter:
- Uitspraak doen
o Geschil beslechten (contentieuze jurisdictie)
o Voorziening geven (voluntaire jurisdictie)
- Ook:
o Schikken
o Verwijzen naar mediation
- Conflictoplossing: ook aandacht voor juridische aspecten ook steeds meer voor
onderliggende belangen
Dagvaardingsprocedure
- Dagvaardingsprocedure
o Vordering
o In beginsel contentieuze zaken
o Doorgaans rechtsbetrekkingen die ter vrije bepaling van partijen staan
- Terminologie:
o Dagvaarding
o Eiser
o Gedaagde
o Vonnis (in eerste aanleg) of arrest (in hoger beroep)
,Verzoekschriftprocedure
- Verzoek
- Zowel voluntaire als contentieuze zaken
Rechtsvordering
- De in rechte ingestelde eis
- Het is het processuele middel dat in het procesrecht is vereist om een beslissing te
verkrijgen
- Uitgangspunt —> een partij meent een materiële aanspraak te hebben, een in het
materiële recht geworteld subjectief recht
- Aan dit recht is in beginsel het recht verbonden om het af te dwingen door een
rechtsvordering in te stellen; het vorderingsrecht
- Natuurlijke verbintenissen: bevatten geen vorderingsrecht
Procesrecht
- Materieel procesrecht —> dagvaarden, verweer voeren, rechtsmiddelen instellen,
executeren
- Formeel procesrecht —> de daarbij in acht te nemen vorm- en termijnvoorschriften
- Doorwerkend redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 BW)
- Misbruik van procesrecht —> eiser of gedaagde kan de mogelijkheid tot het
verrichten van een bepaalde processuele handeling worden ontzegd wanneer die
handeling als misbruik van bevoegdheid wordt beschouwd
o BV: aan een partij die hoger beroep instelt, enkel met de bedoeling de
wederpartij hinder toe te brengen
Nederlandse regelingen van BPR
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)
- Wet op de rechterlijke organisatie (Ro)
- In materiële wetten
o Burgerlijk wetboek
o Faillissementsrecht
o Etc.
- Rechtersregelingen
o Als zij rechten en verplichtingen voor procespartijen bevatten en afkomstig zijn
van een gerecht of van een orgaan van de rechterlijke macht zijn zij recht in
de zin van art. 79 Ro en kan in cassatie over schending ervan worden
geklaagd
Beginselen van procesrecht
- Normen voor behoorlijke procedure
- Functie:
o Bij nieuwe wetgeving zijn zij van belang voor de inrichting daarvan,
o Voor de rechtspraak dienen zij als richtsnoer
- Twee categorieen beginselen:
o Fundamentele eisen: deze normen zijn van zulk wezenlijk belang dat
afwijking niet of alleen in hele uitzonderlijke gevallen is toegestaan
o Functionele eisen: deze normen zijn nodig voor een behoorlijk ingericht en
goed functionerend procesrecht
Art. 6 EVRM in de civiele procedure
Fundamentele vereisten:
- Toegang tot de rechter
- Eerlijke behandeling
- Openbaarheid van de behandeling
, - Redelijke termijn
- Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter
Functionele vereisten:
- Volledigheids- en waarheidsplicht (art. 21 Rv)
- Zeggenschap in de civiele procedure
- Verplichte procesvertegenwoordiging
- Goede procesvoordeel
Behoorlijk ingericht en goed functionerend procesrecht
‘Het burgerlijk procesrecht stelt middelen tot handhaving van de privaatrechtelijke rechtsorde
ter beschikking, die met staatsmacht kunnen worden afgedwongen’
- Hoor en wederhoor (art. 19 Rv)
- Waarheidsplicht van partijen (art. 21 Rv)
- Omvang zeggenschap rechter in de procedure
o Inhoud (art. 23-25 Rv)
o De rechter mag niet weigeren om recht te spreken (art. 26 Rv)
- Openbaarheid van behandeling van de zaak en openbaarheid uitspraak (art. 27 en
29 Rv)
- Verplichte procesvertegenwoordiging (art. 79 lid 2 Rv)
Arbitrage
‘Geschillenbeslechting middels particulieren die hun bevoegdheid aan een overeenkomst
ontlenen’
Voordelen:
- Geschillenbeslechters kunnen deskundig zijn
- Sneller
- Geen verplichte procesvertegenwoordiging
- Eis van openbaarheid geldt niet (art. 6 EVRM)
- Flexibiliteit – zelf eigen arbiters kiezen en de eigen proces samenstelling (tijdslimiet)
De toelaatbaarheid van arbitrage (art. 1020 Rv)
- Arbitrage moet op instemming berusten
- Enkel indien rechten ter vrije beschikking partijen bestaan
Soorten arbitrage:
- Compromis: reeds gerezen geschil wordt voorgelegd
- Arbitraal of compromissoir beding: de overeenkomst waarbij partijen zich vooraf
verbinden aan arbitrage
En de gewone rechter dan?
- Gewone rechter acht zich onbevoegd (art. 1022 Rv)
o Rest-rechter (uitzonderingen op art. 1022 Rv):
Voorziening kort geding (art. 1022a Rv)
Voorlopige bewijsmaatregel (art. 1022b Rv)
- Let op! Geen kwaliteitseisen aan arbiters (art. 1023 Rv)
o Aangesteld in akte van compromis (art. 1027 Rv)
o Altijd een oneven aantal (art. 1026 Rv)
o Schriftelijke aanvaarding (art. 1029 Rv)
Arbitrage
- Eindigt met een vonnis, voor de tenuitvoerlegging: exequatur (art. 1062 Rv); verlof
voorzieningenrechter
- Slechts weigeren als er strijd is met de openbare orde of als er ten onrechte een
dwangsom is gegeven (art. 1063 Rv)
- Rechtsmiddelen; hoger beroep enkel bij overeenkomst (art. 1061b Rv), vernietiging
(art. 1065 Rv), herroeping (art. 1068 Rv)
- Geen schorsende werking, tenzij je er om verzoekt (art. 1066 Rv)
, Bindend advies (art. 7:900 lid 2 BW)
- Op basis van vrijwillige onderwerping
- Twee vormen:
o Zuiver bindend advies: partijen spreken van tevoren af dat een derde over de
zaak beslecht
o Onzuiver bindend advies: de oplossing van een reeds gerezen geschil
- Bindend advies is vaststellingsovereenkomst!
o In de vorm van een contract
- Wat is het verschil met arbitrage?
o Voor het bewijs bij arbitrage gelden bijzondere voorschriften (art. 1021 Rv),
voor bindend advies niet
o Arbiters oordelen in oneven aantallen, bindende adviseurs ook in even aantal
o Arbitrage kan door middel van exequatur verklaring tot een executoriale titel
leiden, hetgeen bij bindend advies niet mogelijk is
o Voor arbitrage gelden speciale rechtsmiddelen, bij bindend advies bestaan die
niet
o Bindend advies kan ook aan een rechterlijke redelijkheidstoetsing ten aanzien
van zijn inhoud worden onderworpen; een arbitraal vonnis kan in feite alleen
op de wijze van totstandkoming worden beoordeeld (art. 1065 Rv)
Mediation
ADR; Alternative Dispute Resolution
- Vonnis maakt een einde aan het geschil, maar lost het niet op
- Gelijk het doel van mediation: alternatieve geschillenbeslechting
o Vrijwillig
- Alternatief voor rechtspraak
- Belangrijke kenmerken: vrijwillig en vertrouwelijk
- Opmars van mediation:
o Art. 818 lid 2 Rv: verwijzing door rechter
o Europese mediationrichtijn
o NL mediationwetgeving in de maak
HvJ Alessini
Feiten:
- Het ging in deze zaak om een geschil tussen mevrouw Alassini en telecombedrijf
Telecom Italia over een nationale regeling, die voor ontvankelijkheid van een beroep
op de rechter in bepaalde geschillen als voorwaarde stelde dat een poging tot
buitengerechtelijke geschillenbeslechting moest worden gedaan.
- Mevrouw Alassini wilde een vordering instellen bij de rechter, omdat de
overeenkomst tot het verlenen van telefoondiensten door Telecom Italia niet was
uitgevoerd.
- Telecom Italia stelde vervolgens dat deze vordering niet kon worden ingesteld, omdat
mevrouw Alassini niet de verplichte poging tot bemiddeling had gevoerd.
Rechtsvraag:
Levert de nationale regeling, die een buitengerechtelijke bemiddelingsprocedure verplicht, op
straffe van niet-ontvankelijkheid, strijd op met het beginsel van effectieve rechterlijke
bescherming?
Essentie:
- Het HvJ toetst de nationale regeling allereerst aan art. 34 van de richtlijn 2002/22/EG.
o Deze richtlijn verplicht de lidstaten om een transparante, eenvoudige en
goedkope buitengerechtelijke procedures beschikbaar te stellen voor
geschillen die onder de reikwijdte van de richtlijn vallen
