Beleidsevaluatie
Onderwijsluwe week.
Een gemakkelijke waarheid - Hans de Bruijn - H2 Patroon 1. We leren niet van wat mis gaat
Indien er zich een ernstige gebeurtenis voordoet stellen overheden onderzoekscommissies in. Het
doel van deze commissies is steeds tweeledig, namelijk:
● Analyseren wat mis ging
● Lessen formuleren zodat het voortaan beter gaat
Zowel in binnen-als buitenland lijkt het er niet op dat de overheid veel leert van de analyses en
rapporten van dergelijke onderzoekscommissies. Zo zijn er vooralsnog veel incidenten en klachten.
- Rond terrorismebestrijding terugkerende klacht dat geheime diensten onvoldoende informatie
delen.
Een gemakkelijke waarheid - Hans de Bruijn - H4 Patroon 3. De aanbeveling a contrario
Het onderzoek in Bos en Lommer laat zien dat de Commissie de volgende volgorde toepast:
1. Eerst het causale redeneerpatroon toepassen.
2. Bepalen wie fouten heeft gemaakt bij de wapening en bij de constructieberekeningen.
3. De Commissie gaat in op de context (hoe dieper men graaft, hoe meer oorzaken die verder
weg liggen).
College 1. Inleiding in de beleidsevaluatie
geel stukje
Beleidsevaluatie
De kerncomponenten van beleidsevaluatie zijn:
- Een situatie, of verandering daarin;
- De waarneming of voorstelling daarvan, van die situatie of de verandering;
- Impliciete of expliciete waarden, normen, maatstaven, standaarden waarmee het
waargenomen wordt beoordeeld;
- Een zekere relatie tot het beslissen en handelen.
Echter, waarom schiet kennis t.b.v. evaluatie vaak tekort?
- Insiders zijn ook vaak belanghebbenden;
- Kennis aan de basis bereikt vaak niet de ambtelijke en politieke top;
- Kennis van actoren vertoont vaak hiaten;
- Actoren in de praktijk hebben vaak niet de mogelijkheden tot systematische vergelijking.
Relevante vragen bij beleidsevaluatie
Ex ante (ervoor)
● Is het beleid relevant?
● Is de achterliggende beleidslogica solide?
● Is het beleid coherent en consistent?
● Implementatie van het beleid goed gepland?
● Verwachte effecten en impact?
● Afwegen van beleidsalternatieven
Ex post (daarna)
● Doelbereiking (operationeel/strategisch)?
● Heeft het beleid effect?
● Duurzaamheid van beleidseffecten?
● Hoofdeffecten - neveneffecten?
● Gewenste - ongewenste effecten?
, ● Vastgestelde effecten vs. noden?
Vormen van doorwerking van evaluaties in nieuw beleid
Patroon van doorwerking Omschrijving Gebruik van kennis
Instrumentele doorwerking Evaluatie leidt tot een directe Gegevensbron voor beleid.
aanpassing van het beleid en
het gedrag van organisaties in
de vorming en uitvoering van
beleid.
Conceptuele doorwerking De evaluatie heeft een Inspiratiebron voor beleid.
verandering in referentiekader
tot gevolg bij het beleid van
betrokken partijen.
Agenderende doorwerking Als gevolg van evaluatie wordt Inspiratiebron voor beleid.
een nieuw onderwerp of thema
op de politieke en
maatschappelijke agenda
gezet.
Politiek-strategische De evaluatie wordt gebruikt om Legitimerende argumentatie
doorwerking de machtspositie van één of voor beleid.
meer actoren te versterken
teneinde de eigen belangen en
doeleinden beter te kunnen
onderbouwen.
Leren
Leren is het proces waarbij actoren of organisaties trachten hun handelingen te verbeteren op grond
van: kennis, ervaring, inzicht.
↪ waarom? het systematisch verbeteren van het functioneren van de actoren en/of
organisatie t.b.v. beleidsvorming en uitvoering.
Leren is een iteratief proces dat wordt gekenmerkt door → Stelselmatige herhaling van
onderdelen van het proces, waardoor allerlei variaties en vertakkingen in het
resulterende patroon kunnen optreden.
Belemmeringen bij leren van organisaties
- Benadrukken hiërarchie (scheiding van bedenkers/beslissers en de uitvoerenden);
- Sterke scheiding tussen afdelingen;
- Zelfbescherming (de vijand zit buiten);
- Kloof tussen zeggen en doen;
- Beperkte rationaliteit van medewerkers;
- Fixatie op gebeurtenissen.
Beleidsdynamiek - 4 ideaal-typen
1. Beleidsinnovatie - nieuwe beleidsterreinen
2. Beleidsopvolging - verandering in lijn met bestaand beleid
3. Beleidsonderhoud - marginale aanpassingen in bestaand beleid
4. Beleidsbeëindiging - vanwege succes, maar ook vanwege falen
Echter, zitten er ook kanttekeningen aan, namelijk:
- De werkelijkheid verloopt minder lineair.
- Veel nieuw beleid is vaak oud beleid in een nieuw jasje.
Onderwijsluwe week.
Een gemakkelijke waarheid - Hans de Bruijn - H2 Patroon 1. We leren niet van wat mis gaat
Indien er zich een ernstige gebeurtenis voordoet stellen overheden onderzoekscommissies in. Het
doel van deze commissies is steeds tweeledig, namelijk:
● Analyseren wat mis ging
● Lessen formuleren zodat het voortaan beter gaat
Zowel in binnen-als buitenland lijkt het er niet op dat de overheid veel leert van de analyses en
rapporten van dergelijke onderzoekscommissies. Zo zijn er vooralsnog veel incidenten en klachten.
- Rond terrorismebestrijding terugkerende klacht dat geheime diensten onvoldoende informatie
delen.
Een gemakkelijke waarheid - Hans de Bruijn - H4 Patroon 3. De aanbeveling a contrario
Het onderzoek in Bos en Lommer laat zien dat de Commissie de volgende volgorde toepast:
1. Eerst het causale redeneerpatroon toepassen.
2. Bepalen wie fouten heeft gemaakt bij de wapening en bij de constructieberekeningen.
3. De Commissie gaat in op de context (hoe dieper men graaft, hoe meer oorzaken die verder
weg liggen).
College 1. Inleiding in de beleidsevaluatie
geel stukje
Beleidsevaluatie
De kerncomponenten van beleidsevaluatie zijn:
- Een situatie, of verandering daarin;
- De waarneming of voorstelling daarvan, van die situatie of de verandering;
- Impliciete of expliciete waarden, normen, maatstaven, standaarden waarmee het
waargenomen wordt beoordeeld;
- Een zekere relatie tot het beslissen en handelen.
Echter, waarom schiet kennis t.b.v. evaluatie vaak tekort?
- Insiders zijn ook vaak belanghebbenden;
- Kennis aan de basis bereikt vaak niet de ambtelijke en politieke top;
- Kennis van actoren vertoont vaak hiaten;
- Actoren in de praktijk hebben vaak niet de mogelijkheden tot systematische vergelijking.
Relevante vragen bij beleidsevaluatie
Ex ante (ervoor)
● Is het beleid relevant?
● Is de achterliggende beleidslogica solide?
● Is het beleid coherent en consistent?
● Implementatie van het beleid goed gepland?
● Verwachte effecten en impact?
● Afwegen van beleidsalternatieven
Ex post (daarna)
● Doelbereiking (operationeel/strategisch)?
● Heeft het beleid effect?
● Duurzaamheid van beleidseffecten?
● Hoofdeffecten - neveneffecten?
● Gewenste - ongewenste effecten?
, ● Vastgestelde effecten vs. noden?
Vormen van doorwerking van evaluaties in nieuw beleid
Patroon van doorwerking Omschrijving Gebruik van kennis
Instrumentele doorwerking Evaluatie leidt tot een directe Gegevensbron voor beleid.
aanpassing van het beleid en
het gedrag van organisaties in
de vorming en uitvoering van
beleid.
Conceptuele doorwerking De evaluatie heeft een Inspiratiebron voor beleid.
verandering in referentiekader
tot gevolg bij het beleid van
betrokken partijen.
Agenderende doorwerking Als gevolg van evaluatie wordt Inspiratiebron voor beleid.
een nieuw onderwerp of thema
op de politieke en
maatschappelijke agenda
gezet.
Politiek-strategische De evaluatie wordt gebruikt om Legitimerende argumentatie
doorwerking de machtspositie van één of voor beleid.
meer actoren te versterken
teneinde de eigen belangen en
doeleinden beter te kunnen
onderbouwen.
Leren
Leren is het proces waarbij actoren of organisaties trachten hun handelingen te verbeteren op grond
van: kennis, ervaring, inzicht.
↪ waarom? het systematisch verbeteren van het functioneren van de actoren en/of
organisatie t.b.v. beleidsvorming en uitvoering.
Leren is een iteratief proces dat wordt gekenmerkt door → Stelselmatige herhaling van
onderdelen van het proces, waardoor allerlei variaties en vertakkingen in het
resulterende patroon kunnen optreden.
Belemmeringen bij leren van organisaties
- Benadrukken hiërarchie (scheiding van bedenkers/beslissers en de uitvoerenden);
- Sterke scheiding tussen afdelingen;
- Zelfbescherming (de vijand zit buiten);
- Kloof tussen zeggen en doen;
- Beperkte rationaliteit van medewerkers;
- Fixatie op gebeurtenissen.
Beleidsdynamiek - 4 ideaal-typen
1. Beleidsinnovatie - nieuwe beleidsterreinen
2. Beleidsopvolging - verandering in lijn met bestaand beleid
3. Beleidsonderhoud - marginale aanpassingen in bestaand beleid
4. Beleidsbeëindiging - vanwege succes, maar ook vanwege falen
Echter, zitten er ook kanttekeningen aan, namelijk:
- De werkelijkheid verloopt minder lineair.
- Veel nieuw beleid is vaak oud beleid in een nieuw jasje.
