Probleem 1
Onderwerpen : overeenkomst en vertegenwoordiging
literatuur: Rechtshandeling en Overeenkomst, nrs. 24-80c en 81-118
jurisprudentie:
-(Wisman/Trijber) onbevoegde vertegenwoordiging
- (Baby Joost) schadevergoeding /vertegenwoordiging
- (CBB/JPO) precontractuele fase
- (Effectenlease) hc !
- (ING/Bera) onbevoegde vertegenwoordiging
1. Vignet a:
Wat is de precontractuele fase? Welke verplichtingen gelden en wat is
het gevolg van schending van deze verplichting?
2. Vignet b:
Hoe komt een overeenkomst tot stand? (aanbod en aanvaarding)
Hoe komen rechtshandelingen tot stand ? (wil en verklaring)
Wat is het gevolg als wil en verklaring niet overeenkomen?
3. Vignet c:
wat is vertegenwoordiging ?
wat zijn de gevolgen van onbevoegde vertegenwoordiging ?
Vignet b:
Hoe komen rechtshandelingen tot stand ? (wil en
verklaring)
2.2 het tot stand komen van rechtshandelingen
2.2.1 algemeen
24 De rechtshandeling als wilsverklaring
Met de rechtshandeling erkent het burgerlijk recht het ‘particulier initiatief’ in private
rechtsbetrekkingen. Zowel het antwoord op de vraag of bepaalde rechtsgevolgen intreden, als dat
op de vraag welke rechtsgevolgen intreden wordt door het recht afhankelijk gesteld van het
goeddunken van het individuele rechtssubject. Men is vrij om een aanbod te doen en de inhoud
van zijn/haar aanbod te bepalen.
,Theorie van wilsverklaring neergelegd in art 3:33 BW
23 bescherming van vertrouwen
bescherming van het vertrouwen van hen die bij de rechtshandeling betrokken zijn al wederpartij,
geadresseerde of derde is een tweede leidende beginsel van de regeling van de totstandkoming
deze komt met name in uitdrukking in art 3:35 en 3:36 BW
2.2.2 De verklaring
26 vorm van de verklaring
Art 3:37 lid 1 BW is het beginsel van consensusalisme neergelegd.
hoofdregel : vormvrijheid uitzondering : niet vormvrij
- Art 3:39 BW bepaald wat het gevolg is van de overtreding van een wettelijk vormvoorschrift.
-Behalve de wet kan ook een voorafgaande rechtshandeling het in acht nemen van een bepaalde
vorm voorschrijven. Een voorbeeld hiervan zijn de algemene voorwaarden van een ondernemer
welke bepalen dat opzegging van een dienst alleen schriftelijk kan geschieden. Dergelijke bedingen in
algemene voorwaarden worden vaak onredelijk bezwarend vermoed in verhouding tot de consument
(art 6:237 sub m BW). In geval van een geschil zal de gebruiker van de voorwaarden dus moeten
aantonen dat hij een redelijk belang heeft bij de voorgeschreven vorm. Slaagt hij daarin niet, dan kan
de consumentwederpartij het beding vernietigen (art 6:233 sub a)
in art 3:37 lid 1 wordt gesproken van verklaringen met inbegrip van mededelingen het artikel beperkt
zich dus niet alleen tot verklaringen die een rechtshandeling inhouden. Het toepassingsgebied van dit
artikel is dus ruimer dan alleen voor rechtshandelingen.
art 3:37 lid 2 BW wordt een schriftelijke verklaring gelijkstelt met een deurwaardersexploot.
27 stilzwijgende wilsverklaring
Volgens art. 3:37 lid 1 volgt dat verklaringen ook in een of meer gedragingen besloten liggen.
Hieronder vallen dus ook ze zogenoemde ‘stilzwijgende wilsverklaringen’. Een gebaar met de hand
of het hoofd kan net zo goed een wilsverklaring zijn als kan gebeuren met woorden, gesproken of
geschreven.
Zuivere passiviteit kan ook een verklaring inhouden: dat men niets deed kan, afhankelijk van de
context, de betekenis van een rechtshandeling hebben. In alle situaties is de positie van de
wederpartij of geadresseerde erg belangrijk, met name wat deze in de gegeven omstandigheden uit
het gedrag van de ander redelijkerwijs mocht afleiden.
28 Toerekening van verklaringen
In sommige gevallen geldt een door A afgelegde verklaring rechtens als een verklaring van B. Dit ligt
besloten in het leerstuk van de vertegenwoordiging, wat bijvoorbeeld ook toepasselijk is voor
rechtspersonen.Ook het geval van de vervalste handtekening hoort bij het toerekeningsvraagstuk.
Dit is een voorbeeld van onbevoegde vertegenwoordiging. Deze twee onderdelen zullen later
hoofdstuk 3 worden behandeld.
Een toerekeningsvraag die echter niet ziet op de handelende persoon, maar louter op de inhoud van
zijn verklaring, is geregeld in art. 3:37 lid 4 BW: ‘wanneer een communicatiemiddel of bode een
verklaring onjuist overbrengt, geldt de verminkte verklaring niettemin als een verklaring van de
afzender.’ De gedachte is dat de afzender ook een andere manier van het overbrengen van zijn
verklaring had kunnen kiezen, waarbij de kans op verminking ervan minder groot zou zijn geweest.
,Hierdoor wordt het risico van onjuiste overbrenging gerechtvaardigd. Een uitzondering hierop is
indien de ontvanger de gevolgde wijze van overbrenging aan de afzender had voorgeschreven.
Hierdoor draagt de ontvanger het risico van verminking.
art 3:37 lid 4 BW gaat alleen over de overgebrachte verklaring en niet om de aanvaarding. Voor de
aanvaarding van een verminkte verklaring moet je een beroep kunnen doen op 3:35 BW.
29 Ontvangsttheorie
Uit art. 3:37 lid 3 BW blijkt dat ‘een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring, om haar werking te
hebben, die persoon moet hebben bereikt’. Hieruit volgt dat een verklaring die de wederpartij niet of
niet tijdig bereikt, geen werking krijgt. Een wil moet niet alleen verklaard worden, maar dient ook
verklaard te worden ten opzichte van zijn wederpartij. Deze opvatting wordt ook wel de
ontvangsttheorie genoemd.
Het moment van ontvangst is bovendien beslissend voor het tijdstip waarop de verklaring haar
werking krijgt en waarop de rechtshandeling tot stand komt. Dit moment kan van belang zijn voor
diverse redenen, zoals voor het moment van verlies van handelingsbekwaamheid, voor de vraag of
aanvaarding van een aanbod op tijd is gebeurd en voor de gevolgen van een faillietverklaring.
De ontvangsttheorie kent ook nog een nuancering, welke te vinden is in de tweede zin van art. 3:37
lid 3 BWEen verklaring die de wederpartij niet of niet tijdig heeft bereikt, heeft toch haar werking,
indien dit niet of niet tijdig bereiken van de verklaring het gevolg is van een ‘eigen handeling, van de
handeling van personen voor wie hij aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die zijn persoon
betreffen en rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt’. Voorbeelden hiervan zijn indien de ontvanger
zelf een onjuist adres op heeft gegeven, maar ook indien ondergeschikte of hulppersoon (6:76 en
6:170), echtgenoot of
geregistreerd partner dit doet. Wat in een dergelijk geval het moment is waarop de rechtshandeling
tot stand komt zegt art 3:37 BW niet. Voor het geval van een niet of niet tijdig ontvangen
aanvaarding gat art 6:224 uit van het tijdstip waarop de aanvaarding zonder de storende
omstandigheid zou zijn ontvangen. in geval van een onjuist opgegeven adres, geldt dus als moment
van ontvangst het moment waarop de verklaring bij juiste adressering zou zijn ontvangen. Normaliter
is dit een werkdag na verzending bij binnenlandse postzending.
voor ongerichte verklaring geld de uittingstheorie.
30 Het intrekken van een verklaring
Indien een verklaring nog niet is ontvangen, kan deze nog ingetrokken worden door haar met een
sneller communicatiemiddel een nieuwe wilsverklaring de oudere laten in te halen. Noodzaak is wel
dat de verklaring inhoudende intrekking de wederpartij eerder of gelijktijdig met de ingetrokken
verklaring moet bereiken (zie: art. 3:37 lid 5 BW). Dit hangt samen met het beginsel dat de
verklaring pas werking krijgt, indien deze is ontvangen. Nummer 66 over verschil tussen intrekking
van een verklaring en herroeping (van de verklaring die een aanbod inhoudt)
2.2.3 De wilsvertrouwensleer
31 introductie
De wilsverklaring bestaat dus uit 2 elementen: de verklaring en de wil. De verklaring moet de
uitdrukking zijn van een op een rechtsgevolg gerichte wil.
>Indien wil en verklaring in
, overeenstemming zijn, doen zich geen moeilijkheden voor en komt op grond van art. 3:33 BW een
rechtshandeling tot stand.
>Tussen wil en verklaring kan echter ook discrepantie bestaan. Hierin bestaat steeds de vraag wat
voorrang heeft: de schijn van verklaring of de daarvan afwijkende wil. Art. 3:35 BW bepaalt dat de
uiterlijke schijn van de verklaring boven de interne wil van de handelende persoon gaat voor zover
de wederpartij gerechtvaardigd erop kon vertrouwen dat de verklaring oprecht was.
Het stelsel van art. 3:33 en 3:35 BW is de wilsvertrouwensleer.
De verklaarde wil art 3:33 BW is de primaire grondslag voor de totstandkoming van de
rechtshandeling en het gerechtvaardigd vertrouwen art 3:35 BW de subsidiaire. Maar dit klopt
eigenlijk niet echt bij het afleggen van een verklaring moet men rekening houden met het
vertrouwen dat hij ermee wekt. Kijken naar de intenties van partijen en als bijrol de overige feiten en
omstandigheden.
32 Wilsleer, verklaringsleer en vertrouwensleer
Over het uiteenlopen van wil en verklaring zijn verschillende theorieën gevormd.
Wilsleer=de interne wil van de handelende persoon is van doorslaggevend belang. Hij
moet wel zijn wil verklaren, zodat bij discrepantie tussen wil en verklaring geen handeling tot stand
komt conform zijn wil. Dit is de meest zuivere vorm, aangezien zij volledig voorbijgaat aan de
belangen van de wederpartij is deze theorie onhoudbaar.
Verklaringsleer=Volgens deze theorie is enkel de verklaring van belang: de rechtshandeling komt tot
stand conform hetgeen de handelende persoon heeft verklaard, onafhankelijk van de interne wil
van de handelende persoon. De kritiek op deze leer is dat de wederpartij meer beschermd wordt dan
gerechtvaardigd is. Als men zich bijvoorbeeld verschrijft heel erg dan kan jij weten dat de verklaring
niet klopt.
Vertrouwensleer= hierbij is het vertrouwen van de wederpartij doorslaggevend. Als je op grond van
de verklaring vertrouwde dat een tegenprestatie zou worden geleverd. Kritiek deze theorie kan niet
verklaren waarom ook de notoire wanbetaler aan zijn betalingsbelofte is gebonden.
In tegenstelling tot de vertrouwensleer, wordt momenteel de wilsvertrouwensleer gehanteerd: het
vertrouwen, nu niet op de toegezegde prestatie, maar op de wil van de handelende persoon om zich
te binden, is doorslaggevend.
Wat is het gevolg als wil en verklaring niet
overeenkomen?
33 Uiteenlopen van wil en verklaring
Het antwoord op de vraag of wil en verklaring uiteenlopen, is situationeel en relationeel bepaald. Dit
houdt in dat niet de woorden, maar de betekenis die in de gegeven omstandigheden en in
verhouding tot de wederpartij, aan die woorden toekomt belangrijk is. Indien partijen elkaar
begrepen hebben, ondanks onjuiste woorden of iets dergelijks, geldt art. 3:33 BW alsnog. Voorbeeld
A en B sluiten contract voor eerste verdieping en zij bedoelen daarbij allebei begane grond dan is er
geen sprake van discrepantie.
34 Oneigenlijke dwaling: begrip
Er zijn allerlei vormen van het uiteenlopen van wil en verklaring. Belangrijkste gevallen vallen onder
Onderwerpen : overeenkomst en vertegenwoordiging
literatuur: Rechtshandeling en Overeenkomst, nrs. 24-80c en 81-118
jurisprudentie:
-(Wisman/Trijber) onbevoegde vertegenwoordiging
- (Baby Joost) schadevergoeding /vertegenwoordiging
- (CBB/JPO) precontractuele fase
- (Effectenlease) hc !
- (ING/Bera) onbevoegde vertegenwoordiging
1. Vignet a:
Wat is de precontractuele fase? Welke verplichtingen gelden en wat is
het gevolg van schending van deze verplichting?
2. Vignet b:
Hoe komt een overeenkomst tot stand? (aanbod en aanvaarding)
Hoe komen rechtshandelingen tot stand ? (wil en verklaring)
Wat is het gevolg als wil en verklaring niet overeenkomen?
3. Vignet c:
wat is vertegenwoordiging ?
wat zijn de gevolgen van onbevoegde vertegenwoordiging ?
Vignet b:
Hoe komen rechtshandelingen tot stand ? (wil en
verklaring)
2.2 het tot stand komen van rechtshandelingen
2.2.1 algemeen
24 De rechtshandeling als wilsverklaring
Met de rechtshandeling erkent het burgerlijk recht het ‘particulier initiatief’ in private
rechtsbetrekkingen. Zowel het antwoord op de vraag of bepaalde rechtsgevolgen intreden, als dat
op de vraag welke rechtsgevolgen intreden wordt door het recht afhankelijk gesteld van het
goeddunken van het individuele rechtssubject. Men is vrij om een aanbod te doen en de inhoud
van zijn/haar aanbod te bepalen.
,Theorie van wilsverklaring neergelegd in art 3:33 BW
23 bescherming van vertrouwen
bescherming van het vertrouwen van hen die bij de rechtshandeling betrokken zijn al wederpartij,
geadresseerde of derde is een tweede leidende beginsel van de regeling van de totstandkoming
deze komt met name in uitdrukking in art 3:35 en 3:36 BW
2.2.2 De verklaring
26 vorm van de verklaring
Art 3:37 lid 1 BW is het beginsel van consensusalisme neergelegd.
hoofdregel : vormvrijheid uitzondering : niet vormvrij
- Art 3:39 BW bepaald wat het gevolg is van de overtreding van een wettelijk vormvoorschrift.
-Behalve de wet kan ook een voorafgaande rechtshandeling het in acht nemen van een bepaalde
vorm voorschrijven. Een voorbeeld hiervan zijn de algemene voorwaarden van een ondernemer
welke bepalen dat opzegging van een dienst alleen schriftelijk kan geschieden. Dergelijke bedingen in
algemene voorwaarden worden vaak onredelijk bezwarend vermoed in verhouding tot de consument
(art 6:237 sub m BW). In geval van een geschil zal de gebruiker van de voorwaarden dus moeten
aantonen dat hij een redelijk belang heeft bij de voorgeschreven vorm. Slaagt hij daarin niet, dan kan
de consumentwederpartij het beding vernietigen (art 6:233 sub a)
in art 3:37 lid 1 wordt gesproken van verklaringen met inbegrip van mededelingen het artikel beperkt
zich dus niet alleen tot verklaringen die een rechtshandeling inhouden. Het toepassingsgebied van dit
artikel is dus ruimer dan alleen voor rechtshandelingen.
art 3:37 lid 2 BW wordt een schriftelijke verklaring gelijkstelt met een deurwaardersexploot.
27 stilzwijgende wilsverklaring
Volgens art. 3:37 lid 1 volgt dat verklaringen ook in een of meer gedragingen besloten liggen.
Hieronder vallen dus ook ze zogenoemde ‘stilzwijgende wilsverklaringen’. Een gebaar met de hand
of het hoofd kan net zo goed een wilsverklaring zijn als kan gebeuren met woorden, gesproken of
geschreven.
Zuivere passiviteit kan ook een verklaring inhouden: dat men niets deed kan, afhankelijk van de
context, de betekenis van een rechtshandeling hebben. In alle situaties is de positie van de
wederpartij of geadresseerde erg belangrijk, met name wat deze in de gegeven omstandigheden uit
het gedrag van de ander redelijkerwijs mocht afleiden.
28 Toerekening van verklaringen
In sommige gevallen geldt een door A afgelegde verklaring rechtens als een verklaring van B. Dit ligt
besloten in het leerstuk van de vertegenwoordiging, wat bijvoorbeeld ook toepasselijk is voor
rechtspersonen.Ook het geval van de vervalste handtekening hoort bij het toerekeningsvraagstuk.
Dit is een voorbeeld van onbevoegde vertegenwoordiging. Deze twee onderdelen zullen later
hoofdstuk 3 worden behandeld.
Een toerekeningsvraag die echter niet ziet op de handelende persoon, maar louter op de inhoud van
zijn verklaring, is geregeld in art. 3:37 lid 4 BW: ‘wanneer een communicatiemiddel of bode een
verklaring onjuist overbrengt, geldt de verminkte verklaring niettemin als een verklaring van de
afzender.’ De gedachte is dat de afzender ook een andere manier van het overbrengen van zijn
verklaring had kunnen kiezen, waarbij de kans op verminking ervan minder groot zou zijn geweest.
,Hierdoor wordt het risico van onjuiste overbrenging gerechtvaardigd. Een uitzondering hierop is
indien de ontvanger de gevolgde wijze van overbrenging aan de afzender had voorgeschreven.
Hierdoor draagt de ontvanger het risico van verminking.
art 3:37 lid 4 BW gaat alleen over de overgebrachte verklaring en niet om de aanvaarding. Voor de
aanvaarding van een verminkte verklaring moet je een beroep kunnen doen op 3:35 BW.
29 Ontvangsttheorie
Uit art. 3:37 lid 3 BW blijkt dat ‘een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring, om haar werking te
hebben, die persoon moet hebben bereikt’. Hieruit volgt dat een verklaring die de wederpartij niet of
niet tijdig bereikt, geen werking krijgt. Een wil moet niet alleen verklaard worden, maar dient ook
verklaard te worden ten opzichte van zijn wederpartij. Deze opvatting wordt ook wel de
ontvangsttheorie genoemd.
Het moment van ontvangst is bovendien beslissend voor het tijdstip waarop de verklaring haar
werking krijgt en waarop de rechtshandeling tot stand komt. Dit moment kan van belang zijn voor
diverse redenen, zoals voor het moment van verlies van handelingsbekwaamheid, voor de vraag of
aanvaarding van een aanbod op tijd is gebeurd en voor de gevolgen van een faillietverklaring.
De ontvangsttheorie kent ook nog een nuancering, welke te vinden is in de tweede zin van art. 3:37
lid 3 BWEen verklaring die de wederpartij niet of niet tijdig heeft bereikt, heeft toch haar werking,
indien dit niet of niet tijdig bereiken van de verklaring het gevolg is van een ‘eigen handeling, van de
handeling van personen voor wie hij aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die zijn persoon
betreffen en rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt’. Voorbeelden hiervan zijn indien de ontvanger
zelf een onjuist adres op heeft gegeven, maar ook indien ondergeschikte of hulppersoon (6:76 en
6:170), echtgenoot of
geregistreerd partner dit doet. Wat in een dergelijk geval het moment is waarop de rechtshandeling
tot stand komt zegt art 3:37 BW niet. Voor het geval van een niet of niet tijdig ontvangen
aanvaarding gat art 6:224 uit van het tijdstip waarop de aanvaarding zonder de storende
omstandigheid zou zijn ontvangen. in geval van een onjuist opgegeven adres, geldt dus als moment
van ontvangst het moment waarop de verklaring bij juiste adressering zou zijn ontvangen. Normaliter
is dit een werkdag na verzending bij binnenlandse postzending.
voor ongerichte verklaring geld de uittingstheorie.
30 Het intrekken van een verklaring
Indien een verklaring nog niet is ontvangen, kan deze nog ingetrokken worden door haar met een
sneller communicatiemiddel een nieuwe wilsverklaring de oudere laten in te halen. Noodzaak is wel
dat de verklaring inhoudende intrekking de wederpartij eerder of gelijktijdig met de ingetrokken
verklaring moet bereiken (zie: art. 3:37 lid 5 BW). Dit hangt samen met het beginsel dat de
verklaring pas werking krijgt, indien deze is ontvangen. Nummer 66 over verschil tussen intrekking
van een verklaring en herroeping (van de verklaring die een aanbod inhoudt)
2.2.3 De wilsvertrouwensleer
31 introductie
De wilsverklaring bestaat dus uit 2 elementen: de verklaring en de wil. De verklaring moet de
uitdrukking zijn van een op een rechtsgevolg gerichte wil.
>Indien wil en verklaring in
, overeenstemming zijn, doen zich geen moeilijkheden voor en komt op grond van art. 3:33 BW een
rechtshandeling tot stand.
>Tussen wil en verklaring kan echter ook discrepantie bestaan. Hierin bestaat steeds de vraag wat
voorrang heeft: de schijn van verklaring of de daarvan afwijkende wil. Art. 3:35 BW bepaalt dat de
uiterlijke schijn van de verklaring boven de interne wil van de handelende persoon gaat voor zover
de wederpartij gerechtvaardigd erop kon vertrouwen dat de verklaring oprecht was.
Het stelsel van art. 3:33 en 3:35 BW is de wilsvertrouwensleer.
De verklaarde wil art 3:33 BW is de primaire grondslag voor de totstandkoming van de
rechtshandeling en het gerechtvaardigd vertrouwen art 3:35 BW de subsidiaire. Maar dit klopt
eigenlijk niet echt bij het afleggen van een verklaring moet men rekening houden met het
vertrouwen dat hij ermee wekt. Kijken naar de intenties van partijen en als bijrol de overige feiten en
omstandigheden.
32 Wilsleer, verklaringsleer en vertrouwensleer
Over het uiteenlopen van wil en verklaring zijn verschillende theorieën gevormd.
Wilsleer=de interne wil van de handelende persoon is van doorslaggevend belang. Hij
moet wel zijn wil verklaren, zodat bij discrepantie tussen wil en verklaring geen handeling tot stand
komt conform zijn wil. Dit is de meest zuivere vorm, aangezien zij volledig voorbijgaat aan de
belangen van de wederpartij is deze theorie onhoudbaar.
Verklaringsleer=Volgens deze theorie is enkel de verklaring van belang: de rechtshandeling komt tot
stand conform hetgeen de handelende persoon heeft verklaard, onafhankelijk van de interne wil
van de handelende persoon. De kritiek op deze leer is dat de wederpartij meer beschermd wordt dan
gerechtvaardigd is. Als men zich bijvoorbeeld verschrijft heel erg dan kan jij weten dat de verklaring
niet klopt.
Vertrouwensleer= hierbij is het vertrouwen van de wederpartij doorslaggevend. Als je op grond van
de verklaring vertrouwde dat een tegenprestatie zou worden geleverd. Kritiek deze theorie kan niet
verklaren waarom ook de notoire wanbetaler aan zijn betalingsbelofte is gebonden.
In tegenstelling tot de vertrouwensleer, wordt momenteel de wilsvertrouwensleer gehanteerd: het
vertrouwen, nu niet op de toegezegde prestatie, maar op de wil van de handelende persoon om zich
te binden, is doorslaggevend.
Wat is het gevolg als wil en verklaring niet
overeenkomen?
33 Uiteenlopen van wil en verklaring
Het antwoord op de vraag of wil en verklaring uiteenlopen, is situationeel en relationeel bepaald. Dit
houdt in dat niet de woorden, maar de betekenis die in de gegeven omstandigheden en in
verhouding tot de wederpartij, aan die woorden toekomt belangrijk is. Indien partijen elkaar
begrepen hebben, ondanks onjuiste woorden of iets dergelijks, geldt art. 3:33 BW alsnog. Voorbeeld
A en B sluiten contract voor eerste verdieping en zij bedoelen daarbij allebei begane grond dan is er
geen sprake van discrepantie.
34 Oneigenlijke dwaling: begrip
Er zijn allerlei vormen van het uiteenlopen van wil en verklaring. Belangrijkste gevallen vallen onder
