Hoofdstuk 1 Aansprakelijkheidsrecht Algemeen
Bronnen van het recht
Tot het recht behoren vier rechtsbronnen:
- Internationale verdragen
- Wet
- Rechtspraak
- Ongeschreven beginselen of gewoonte
Publiek- en privaatrecht
Binnen het recht bestaat onderscheid tussen publiekrecht en privaatrecht.
Het publiekrecht regelt het recht tussen burger en de overheid. Het privaatrecht regelt het recht
tussen burgers onderling.
Materieel en formeel
Zowel het publiekrecht als het privaatrecht is onderverdeel in materieel (inhoudelijk) en
formeelrecht (proces). Het materieelrecht betreft de inhoud van rechten en verplichtingen.
Formeelrecht betreft daarentegen het uitoefenen van het recht. Voorbeeld van het privaatrecht is
het burgerlijk procesrecht.
Regels van het materiële privaatrecht zijn te vinden in :
- Het Burgerlijk Wetboek (WB)
- Wetboek van Koophandel (WvK)
- Afzonderlijke wetten zoals de Wegenverkeerswet (WVW) en de faillissementswet.
Aansprakelijkheidsrecht valt onder het verbintenissenrecht van het materiële privaatrecht.
Voor het aansprakelijkheidsrecht zijn rechtsgevolgen die bestaan uit een verbintenis van belang.
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke band tussen twee of meer personen waaruit de een
jegens de ander tot iets gerechtigd is waartoe de ander verplicht is.
Vier categorieën verbintenissen waaruit aansprakelijkheid kan voortvloeien zijn:
- Verbintenissen uit overeenkomsten
- Werkgeversaansprakelijkheid (artikel 7:658 BW)
- Verbintenissen uit onrechtmatige daad (boek 6: wettelijke aansprakelijkheid titel 3 BW)
- Verkeersaansprakelijkheid (185 WVW)
Verbintenissen uit overeenkomsten
De verkoopovereenkomst leidt tot twee verbintenissen: een verbintenis om het boek te leveren en
een verbintenis om daarvoor te betalen.
Degene die zijn verplichtingen uit de overeenkomst niet of niet goed nakomt, is in beginsel verplicht
de schade die de ander daardoor lijdt te vergoeden. Dit noemen wij ook wel contractuele
aansprakelijkheid.
Werkgeversaansprakelijkheid (artikel 7:658 BW)
Volgens artikel 7:658 BW moet de werkgever lokalen, gereedschappen en werktuigen op zodanige
wijze inrichten en onderhouden dat de werknemer redelijkerwijs tegen gevaar is beschermd. Komt
de werkgever deze verplichting niet na ? Dan is de werkgever voor de schade aansprakelijk.
1
,Verbintenissen uit onrechtmatige daad (boek 6: wettelijke aansprakelijkheid titel 3 BW)
Bij wettelijke aansprakelijkheid is het verbintenissenrecht van toepassing zonder dat er een
overeenkomst aan vooraf gaat. Er ontstaat een verbintenis die betrokken partijen niet bewust
beoogden maar waaraan het recht wel gevolgen verbindt. Dit zijn schades veroorzaakt uit
onrechtmatige daad. Dat wil zeggen dat iemand iets doet wat niet hoort. De wet verbindt hieraan
een verbintenis tot schadevergoeding.
Hoofdonderwerpen van boek 6 wettelijke aansprakelijkheid titel 3 BW zijn:
- Artikel 6:162 t/m 165: aansprakelijkheid voor eigen daden ;
- Artikel 6:169 t/m 172: aansprakelijkheid voor personen ;
- Artikel 6:173 t/m 183: aansprakelijkheid voor zaken ; en
- Artikel 6:185 t/m 193a: productaansprakelijkheid.
Verkeersaansprakelijkheid
Artikel 185 Wegenverkeerswet (WVW) bepaalt dat een eigenaar van een motorrijtuig in beginsel
aansprakelijk is voor de schade die met het motorrijtuig is toegebracht aan een niet-gemotoriseerde
verkeersdeelnemer.
Schadevergoedingsrecht
Aansprakelijkheid betekend letterlijk dat de ander voor de schade is aan te spreken.
Het draait dus om de vraag of een dader een wettelijke verplichting tot schadevergoeding heeft tot
de schadelijdende persoon.
Een schade komt meestal in tweeën. Eerst wordt je met een nare gebeurtenis geconfronteerd en
vervolgens lijdt je schade. Het aansprakelijkheidsrecht regelt wanneer iemand verplicht is de schade
van een ander te vergoeden. Het recht geeft vervolgens aan welke schade moet worden vergoed.
Het aansprakelijkheids- als schadevergoedingsrecht zijn materieel recht.
2
,Hoofdstuk 2 Aansprakelijkheid voor eigen daden
Volgens het verbintenissenrecht is iemand wettelijk aansprakelijk voor zijn eigen daden als aan de
volgende vijf vereisten is voldaan. Allereerst moet er uiteraard sprake zijn van schade. Ten tweede
moet de schade veroorzaakt zijn door een onrechtmatige gedraging. Ten derde moet de
onrechtmatige gedraging aan iemand zijn toe te rekenen. Ten vierde moet er een oorzakelijk verband
bestaan tussen de onrechtmatige daad en de schade. Ten vijfde moet er een relatie zijn tussen de
geschonden norm en het getroffen belang, ookwel relativiteit genoemd.
De vijf vereisten voor aansprakelijkheid
De artikelen 6:162 en 6:163 BW bevatten de vereisten voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige
daad. Samengevat zijn er vijf vereisten om aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad vast te stellen:
1. Onrechtmatigheid
2. Toerekenbare tekortkoming van de dader
3. Schade
4. Causaal verband
5. Relativiteit
1) onrechtmatigheid
Een onrechtmatige daad houdt kort gezegd in: iets doen of juist iets nalaten wat niet fatsoenlijk is
omdat het wettelijk verboden is of omdat het niet zorgvuldig is.
Onrechtmatigheid wordt beoordeeld op basis van het kelderluik-criteria, hierin werd beoordeelt:
- De kans dat iemand onvoldoende bedacht is op de gevaarlijke situatie
- De kans dat die ander daardoor een ongeval overkomt
- De ernst van de gevolgen van het ongeval
- De mate waarin het voor de gevaar scheppende persoon bezwaarlijk was om
veiligheidsmaatregelen te nemen.
Aangepaste zorgvuldigheidsnormen
De schadeveroorzakende handeling kan op zichzelf onrechtmatig zijn maar de handeling wordt niet
als onrechtmatig beschouwd, omdat de handeling plaatsvind onder specifieke omstandigheden.
Veelal gelden dan aangepaste of lage zorgvuldigheidsnormen. Voorbeelden zijn:
- Ongelukkige samenloop
- Sport- en spelactiviteiten
- Stoei- en vechtpartijtjes
- Vriendendienst
- Huishoudelijke kring
Deze situaties kunnen schade opleveren. Maar die schade is dan eigen aan de situatie. De
veroorzaker heeft niet meer risico genomen dan in de situatie verantwoord was. Daarom is zijn
gedrag niet onrechtmatig.
Het zorgvuldigheidsnorm kan ook juist worden verzwaard , dit geldt onder andere bij handelen:
- Van de overheid
- Door een professional
- Kans op ernstige schade groot is
- Publieke omgeving
3
, Een onrechtmatige daad kan ook zijn onrechtmatigheid verliezen (artikel 6:162 lid 2 BW). De dader is
dan niet meer voor de schade aansprakelijk. De rechtsvaardigheidsgronden zijn:
- Overmacht
- Noodweer of noodtoestand
- Wettelijke voorschrift
- Ambtelijk bevel
- Toestemming
2) Toerekenbare tekortkoming van de dader
Toerekening van een onrechtmatige daad is geregeld onder lid 3 artikel 6:162 BW en vindt plaats als
de onrechtmatige daad te wijten is aan:
- Schuld
- Oorzaak die op grond van de wet voor rekening van de dader komt
- Oorzaak die op grond van verkeersopvattingen voor rekening van de dader komt.
Schulduitsluitingsgronden
Wanneer de dader van een onrechtmatige daad zich kan beroepen op een schulduitsluitingsgrond
heeft hij geen schuld. Een schulduitsluitingsgrond heeft betrekking op de dader en niet op de daad.
Bij een schulduitsluitingsgrond is er wel sprake van een onrechtmatige daad, maar de pleger van de
onrechtmatige daad is niet aansprakelijk voor de schade door die onrechtmatige daad. Er zijn vier
schulduitsluitingsgronden voor:
- Noodweerexces
- Tijdnood
- Foute reactie na schrik
- Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel
3) Schade
Het derde vereiste voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad is schade. De toerekenbare
onrechtmatige gedraging moet leiden tot schade van een ander.
4) Causaal verband
Om voor vergoeding in aanmerking te komen, moet er schade zijn ontstaan door onrechtmatige
gedragingen. De schade moet het gevolg zijn van de onrechtmatige daad en er moet een oorzakelijk
of causaal verband zijn tussen de onrechtmatige gedraging en de schade.
Onzeker causaal verband: omkeringsregel
De benadeelde hoeft bij toepassing van de omkeringsregel het causaal verband niet te bewijzen.
Het causaal verband wordt dan aangenomen, tenzij de aangesprokene kan bewijzen dat de schade
ook zonder zijn onrechtmatige gedraging zou zijn ontstaan. De bewijslast ligt dus niet meer volgend
de hoofdregel bij de eisende partij, maar wordt omgekeerd en bij de gedaagde gelegd.
Voor toepassing van de omkeringsregel is het nodig dat de dader een verkeers- of veiligheidsnorm
heeft geschonden. Indien vervolgens dit specifieke gevaar zich verwezenlijkt dan wordt het causaal
verband aangenomen.
4
Bronnen van het recht
Tot het recht behoren vier rechtsbronnen:
- Internationale verdragen
- Wet
- Rechtspraak
- Ongeschreven beginselen of gewoonte
Publiek- en privaatrecht
Binnen het recht bestaat onderscheid tussen publiekrecht en privaatrecht.
Het publiekrecht regelt het recht tussen burger en de overheid. Het privaatrecht regelt het recht
tussen burgers onderling.
Materieel en formeel
Zowel het publiekrecht als het privaatrecht is onderverdeel in materieel (inhoudelijk) en
formeelrecht (proces). Het materieelrecht betreft de inhoud van rechten en verplichtingen.
Formeelrecht betreft daarentegen het uitoefenen van het recht. Voorbeeld van het privaatrecht is
het burgerlijk procesrecht.
Regels van het materiële privaatrecht zijn te vinden in :
- Het Burgerlijk Wetboek (WB)
- Wetboek van Koophandel (WvK)
- Afzonderlijke wetten zoals de Wegenverkeerswet (WVW) en de faillissementswet.
Aansprakelijkheidsrecht valt onder het verbintenissenrecht van het materiële privaatrecht.
Voor het aansprakelijkheidsrecht zijn rechtsgevolgen die bestaan uit een verbintenis van belang.
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke band tussen twee of meer personen waaruit de een
jegens de ander tot iets gerechtigd is waartoe de ander verplicht is.
Vier categorieën verbintenissen waaruit aansprakelijkheid kan voortvloeien zijn:
- Verbintenissen uit overeenkomsten
- Werkgeversaansprakelijkheid (artikel 7:658 BW)
- Verbintenissen uit onrechtmatige daad (boek 6: wettelijke aansprakelijkheid titel 3 BW)
- Verkeersaansprakelijkheid (185 WVW)
Verbintenissen uit overeenkomsten
De verkoopovereenkomst leidt tot twee verbintenissen: een verbintenis om het boek te leveren en
een verbintenis om daarvoor te betalen.
Degene die zijn verplichtingen uit de overeenkomst niet of niet goed nakomt, is in beginsel verplicht
de schade die de ander daardoor lijdt te vergoeden. Dit noemen wij ook wel contractuele
aansprakelijkheid.
Werkgeversaansprakelijkheid (artikel 7:658 BW)
Volgens artikel 7:658 BW moet de werkgever lokalen, gereedschappen en werktuigen op zodanige
wijze inrichten en onderhouden dat de werknemer redelijkerwijs tegen gevaar is beschermd. Komt
de werkgever deze verplichting niet na ? Dan is de werkgever voor de schade aansprakelijk.
1
,Verbintenissen uit onrechtmatige daad (boek 6: wettelijke aansprakelijkheid titel 3 BW)
Bij wettelijke aansprakelijkheid is het verbintenissenrecht van toepassing zonder dat er een
overeenkomst aan vooraf gaat. Er ontstaat een verbintenis die betrokken partijen niet bewust
beoogden maar waaraan het recht wel gevolgen verbindt. Dit zijn schades veroorzaakt uit
onrechtmatige daad. Dat wil zeggen dat iemand iets doet wat niet hoort. De wet verbindt hieraan
een verbintenis tot schadevergoeding.
Hoofdonderwerpen van boek 6 wettelijke aansprakelijkheid titel 3 BW zijn:
- Artikel 6:162 t/m 165: aansprakelijkheid voor eigen daden ;
- Artikel 6:169 t/m 172: aansprakelijkheid voor personen ;
- Artikel 6:173 t/m 183: aansprakelijkheid voor zaken ; en
- Artikel 6:185 t/m 193a: productaansprakelijkheid.
Verkeersaansprakelijkheid
Artikel 185 Wegenverkeerswet (WVW) bepaalt dat een eigenaar van een motorrijtuig in beginsel
aansprakelijk is voor de schade die met het motorrijtuig is toegebracht aan een niet-gemotoriseerde
verkeersdeelnemer.
Schadevergoedingsrecht
Aansprakelijkheid betekend letterlijk dat de ander voor de schade is aan te spreken.
Het draait dus om de vraag of een dader een wettelijke verplichting tot schadevergoeding heeft tot
de schadelijdende persoon.
Een schade komt meestal in tweeën. Eerst wordt je met een nare gebeurtenis geconfronteerd en
vervolgens lijdt je schade. Het aansprakelijkheidsrecht regelt wanneer iemand verplicht is de schade
van een ander te vergoeden. Het recht geeft vervolgens aan welke schade moet worden vergoed.
Het aansprakelijkheids- als schadevergoedingsrecht zijn materieel recht.
2
,Hoofdstuk 2 Aansprakelijkheid voor eigen daden
Volgens het verbintenissenrecht is iemand wettelijk aansprakelijk voor zijn eigen daden als aan de
volgende vijf vereisten is voldaan. Allereerst moet er uiteraard sprake zijn van schade. Ten tweede
moet de schade veroorzaakt zijn door een onrechtmatige gedraging. Ten derde moet de
onrechtmatige gedraging aan iemand zijn toe te rekenen. Ten vierde moet er een oorzakelijk verband
bestaan tussen de onrechtmatige daad en de schade. Ten vijfde moet er een relatie zijn tussen de
geschonden norm en het getroffen belang, ookwel relativiteit genoemd.
De vijf vereisten voor aansprakelijkheid
De artikelen 6:162 en 6:163 BW bevatten de vereisten voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige
daad. Samengevat zijn er vijf vereisten om aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad vast te stellen:
1. Onrechtmatigheid
2. Toerekenbare tekortkoming van de dader
3. Schade
4. Causaal verband
5. Relativiteit
1) onrechtmatigheid
Een onrechtmatige daad houdt kort gezegd in: iets doen of juist iets nalaten wat niet fatsoenlijk is
omdat het wettelijk verboden is of omdat het niet zorgvuldig is.
Onrechtmatigheid wordt beoordeeld op basis van het kelderluik-criteria, hierin werd beoordeelt:
- De kans dat iemand onvoldoende bedacht is op de gevaarlijke situatie
- De kans dat die ander daardoor een ongeval overkomt
- De ernst van de gevolgen van het ongeval
- De mate waarin het voor de gevaar scheppende persoon bezwaarlijk was om
veiligheidsmaatregelen te nemen.
Aangepaste zorgvuldigheidsnormen
De schadeveroorzakende handeling kan op zichzelf onrechtmatig zijn maar de handeling wordt niet
als onrechtmatig beschouwd, omdat de handeling plaatsvind onder specifieke omstandigheden.
Veelal gelden dan aangepaste of lage zorgvuldigheidsnormen. Voorbeelden zijn:
- Ongelukkige samenloop
- Sport- en spelactiviteiten
- Stoei- en vechtpartijtjes
- Vriendendienst
- Huishoudelijke kring
Deze situaties kunnen schade opleveren. Maar die schade is dan eigen aan de situatie. De
veroorzaker heeft niet meer risico genomen dan in de situatie verantwoord was. Daarom is zijn
gedrag niet onrechtmatig.
Het zorgvuldigheidsnorm kan ook juist worden verzwaard , dit geldt onder andere bij handelen:
- Van de overheid
- Door een professional
- Kans op ernstige schade groot is
- Publieke omgeving
3
, Een onrechtmatige daad kan ook zijn onrechtmatigheid verliezen (artikel 6:162 lid 2 BW). De dader is
dan niet meer voor de schade aansprakelijk. De rechtsvaardigheidsgronden zijn:
- Overmacht
- Noodweer of noodtoestand
- Wettelijke voorschrift
- Ambtelijk bevel
- Toestemming
2) Toerekenbare tekortkoming van de dader
Toerekening van een onrechtmatige daad is geregeld onder lid 3 artikel 6:162 BW en vindt plaats als
de onrechtmatige daad te wijten is aan:
- Schuld
- Oorzaak die op grond van de wet voor rekening van de dader komt
- Oorzaak die op grond van verkeersopvattingen voor rekening van de dader komt.
Schulduitsluitingsgronden
Wanneer de dader van een onrechtmatige daad zich kan beroepen op een schulduitsluitingsgrond
heeft hij geen schuld. Een schulduitsluitingsgrond heeft betrekking op de dader en niet op de daad.
Bij een schulduitsluitingsgrond is er wel sprake van een onrechtmatige daad, maar de pleger van de
onrechtmatige daad is niet aansprakelijk voor de schade door die onrechtmatige daad. Er zijn vier
schulduitsluitingsgronden voor:
- Noodweerexces
- Tijdnood
- Foute reactie na schrik
- Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel
3) Schade
Het derde vereiste voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad is schade. De toerekenbare
onrechtmatige gedraging moet leiden tot schade van een ander.
4) Causaal verband
Om voor vergoeding in aanmerking te komen, moet er schade zijn ontstaan door onrechtmatige
gedragingen. De schade moet het gevolg zijn van de onrechtmatige daad en er moet een oorzakelijk
of causaal verband zijn tussen de onrechtmatige gedraging en de schade.
Onzeker causaal verband: omkeringsregel
De benadeelde hoeft bij toepassing van de omkeringsregel het causaal verband niet te bewijzen.
Het causaal verband wordt dan aangenomen, tenzij de aangesprokene kan bewijzen dat de schade
ook zonder zijn onrechtmatige gedraging zou zijn ontstaan. De bewijslast ligt dus niet meer volgend
de hoofdregel bij de eisende partij, maar wordt omgekeerd en bij de gedaagde gelegd.
Voor toepassing van de omkeringsregel is het nodig dat de dader een verkeers- of veiligheidsnorm
heeft geschonden. Indien vervolgens dit specifieke gevaar zich verwezenlijkt dan wordt het causaal
verband aangenomen.
4
