Recht en filosofie periode 3
Les 1 Recht: inleiding in de rechten van de
client/patiënt en dwang in de psychiatrie.
Zelfbeschikkingsrecht (autonomie) Het recht om te beslissen over:
- Artikel 10 GW: Je lichaam
- Artikel 11 GW: Je privacy
- Artikel 15 GW: Je vrijheid van bewegen
Deze rechten vinden we in:
- De internationale verdragen, zoals IVBPR en èvrm, als mensenrechten (Universeel)
- De grondwet als grondrechten (alleen van toepassing voor de burgers van Nederland)
- Grondwet= alle wetten waar Nederlandse burgers zich aan moeten houden.
- Universele wet= internationale wetten
Klassieke grondwetten: grondwetten waar je vanaf moet blijven en waar je geen inbreuk in mag
maken.
Sociale grondwetten: overheid moet er voor zorgen dat die grondwetten verwezenlijk moeten
worden.
Vrijwillige zorg:
- Geregeld in de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO), (onderdeel
van boek 7 Burgerlijk Wetboek).
- Een geneeskundige behandelingsovereenkomst moet aan de volgende eisen voldoen om
geldig te zijn:
- Wilsovereenstemming
- Handelingsbekwaam zijn: bevoegdheid om dingen te verrichten. Je bent bv onbevoegd
als je minderjarig bent.
- Niet strijdig met de wet, goede zeden of openbare orde
Rechten van de cliënt/ patiënt (in de WGBO)
- Recht op zelfbeschikking/autonomie (toestemming) (7:450 BW): je moet altijd toestemming
hebben van de betrokkene om informatie aan derden te verschaffen. Dit geldt niet voor als
de cliënt minderjarig is want dan vraag je toestemming aan de opvoeders of de voogd.
- Recht op informatie (informed consent) 7:448 BW)
- Recht op zorgplan/zeggenschap over eigen leven(swijze): je leven moet zoveel mogelijk
worden gerespecteerd. Je kan iemand niet dwingen of iets verbieden
- Recht op inzage in het patiëntendossier, fouten herstellen, eigen verklaring aan toevoegen
(art 7:456 BW)
- Recht op second opinion
- Recht op privacy
Dwang in het recht:
- Betekenis: iemand wordt tegen zijn wil in genoodzaakt om iets te doen of te laten.
- Juridische betekenis: er wordt een inbreuk gedaan op het zelfbeschikkingsrecht van een
persoon (uitgangspunt)
- De rechtvaardiging voor dwang is vastgelegd in de wet
- Zonder de bevoegdheid in de wet mag je geen dwang toepassen
,Wettelijke kaders van dwang:
- Strafrecht
- Zorg en psychiatrie (burgerlijk recht)
- Huiselijk geweld (burgerlijk recht, strafrecht, bestuursrecht)
- Kinderbeschermingsmaatregelen (burgerlijk recht)
Burgerlijk recht: alle wetten en regels die gelden over 2 mensen.
Strafrecht: heb je te maken met de burger en overheid omdat je een strafbare feit hebt gepleegd. De
overheid is hierin straffend.
Bestuursrecht: alle wetten en regels ook in verhouding tussen burger en overheid. De overheid is
hierin dienstverlenend. Ze maken bv een beslissing.
Rechtmatig en rechtvaardig:
- Rechtmatig: in overeenstemming met het recht (wet en regels)> objectief
- Rechtvaardig: eerlijk, billijk> subjectief???
3 belangrijke termen/beginselen die je in acht moet nemen bij het toepassen van dwang:
1. Subsidiariteit: als er een andere oplossing mogelijk is, dan geen dwang toepassen
2. Proportionaliteit: als dwang noodzakelijk is, dan de minst ingrijpende toepassen
3. Doelmatigheid: de gekozen dwangmiddel is naar verwachting effectief.
*alleen als mensen wilsonbekwaam zijn mag je dwang toepassen (vrijwillige kader)
Wetgeving binnen de (gedwongen) GGZ
1. De wet verplichte GGZ (Wvggz van toepassing per 1-1-2020)
- Regelt verplichte zorg voor mensen met psychiatrische problemen
2. De wet zorg en zwang (Wzd van toepassing per 1-1-2020)
- Regelt onvrijwillige zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking
3. De wet forensische zorg (Wfz van toepassing per 1-1-2019)
- Vervangt deels de tbs voor daders van strafbaar feit, onderdeel van Wvsr.
Criteria voor verplichte/ onvrijwillige zorg:
1. Psychische stoornis, dementie of verstandelijke beperking
2. Die leidt tot ernstig nadeel voor betrokkene zelf of anderen
3. Verplichte/ onvrijwillige zorg is de enige manier om risico op ernstig nadeel te voorkomen, er
zijn geen minder bezwarende alternatieven die effectief zijn (subsidariteitsbeginsel)
4. Lichtere vorm van zorg/dwang is niet mogelijk, verplichte zorg is evenredig aan de beoogde
doel (proportionaliteitsbeginsel/evenredigheidsbeginsel)
5. De gekozen vorm van verplichte/ onvrijwillige zorg is naar verwachting effectief
( effectiviteitsbeginsel/doelmatigheidbeginsel)
6. Als iemand niet meewerkt met zijn behandeling of opname
Wat betekent ernstig nadeel? (=gevaar in wet BOPZ)
- Levensgevaar
- Lichamelijk letsel
- Psychiatrie, materiële, immateriële of financiële schade
- Zichzelf ernstig verwaarlozen/maatschappelijk ten onder gaan
- Eigen of andermans ontwikkeling ernstig verstoren
- Door zijn gedrag het agressie van anderen oproepen
, - De algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar brengen
Doel van verplichte/onvrijwillige zorg:
1. Een crisissituatie afwenden
2. Ernstig nadeel afwenden
3. De geestelijke gezondheid van betrokkene stabiliseren/herstellen en autonomie bevorderen
4. De fysieke gezondheId van betrokkene stabiliseren/herstellen
Vormen van verplichte zorg/onvrijwillige zorg:
- Verrichten van medische controles of andere medische handelingen
- Toedienen van vocht, voeding en medicatie
- Beperken van de bewegingsvrijheid
- Insluiten
- Uitoefenen van toezicht op betrokkene
- Onderzoek aan kleding of lichaam
- Onderzoek aan de woon- of verblijfsruimte op gedrag-beïnvloedende middelen en
gevaarlijke voorwerpen
- Controleren op de aanwezigheid van gedrag-beïnvloedende middelen
- Beperken van de vrijheid het eigen leven in te richten (communicatiemiddelen afpakken)
- Beperken van het recht op het ontvangen van bezoek
- Opnemen in een accommodatie
Procedures verplichte zorg in WVGGZ: verplichte zorg kan verleend worden op grond van:
1. Zorgmachtiging (voorheen rechterlijke machtiging in de wet (BOPZ)
- Als er geen sprake is van een crisis met onmiddellijk dreigend gevaar
- De officier van justitie regelt het proces
- De rechter legt het op
- De geneesheer-directeur is verantwoordelijk voor de uitvoering
- Duur: max 0,5 jaar/ 1jaar/ 2 jaar
2. Crisismaatregel (voorheen inbewaringstelling in de wet (BOPZ)
- Als een zorgmachtiging niet kan worden afgewacht door een crisissituatie
- De officier van justitie regelt het proces
- De burgemeester legt het op
- De geneesheer-directeur is verantwoordelijk voor de uitvoering]duur: max 18 uur.
Procedures voor opname via WZD
1. Vrijwillige opname: cliënt besluit zelf tot opname in een zorginstelling
2. Opname op basis van een besluit tot opname en verblijf als cliënt niet zelf kan besluiten maar
zich ook niet verzet
- Besluit wordt gegeven door CIZ (centrum indicatiestelling Zorg)
- Opname is alleen mogelijk in een geregistreerde accommodatie
- Duur: max 5 jaar
3. Onvrijwillige opname als cliënt zich verzet tegen opname
- Via een rechterlijke machtiging (rm)
- Via inbewaringstelling (ibs) door burgemeester in crisissituaties
Vraag: kan onvrijwillige zorg worden toegepast als de cliënt vrijwillige is opgenomen?
-
Voor drang heb je geen bevoegdheid nodig.
Les 1 Recht: inleiding in de rechten van de
client/patiënt en dwang in de psychiatrie.
Zelfbeschikkingsrecht (autonomie) Het recht om te beslissen over:
- Artikel 10 GW: Je lichaam
- Artikel 11 GW: Je privacy
- Artikel 15 GW: Je vrijheid van bewegen
Deze rechten vinden we in:
- De internationale verdragen, zoals IVBPR en èvrm, als mensenrechten (Universeel)
- De grondwet als grondrechten (alleen van toepassing voor de burgers van Nederland)
- Grondwet= alle wetten waar Nederlandse burgers zich aan moeten houden.
- Universele wet= internationale wetten
Klassieke grondwetten: grondwetten waar je vanaf moet blijven en waar je geen inbreuk in mag
maken.
Sociale grondwetten: overheid moet er voor zorgen dat die grondwetten verwezenlijk moeten
worden.
Vrijwillige zorg:
- Geregeld in de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO), (onderdeel
van boek 7 Burgerlijk Wetboek).
- Een geneeskundige behandelingsovereenkomst moet aan de volgende eisen voldoen om
geldig te zijn:
- Wilsovereenstemming
- Handelingsbekwaam zijn: bevoegdheid om dingen te verrichten. Je bent bv onbevoegd
als je minderjarig bent.
- Niet strijdig met de wet, goede zeden of openbare orde
Rechten van de cliënt/ patiënt (in de WGBO)
- Recht op zelfbeschikking/autonomie (toestemming) (7:450 BW): je moet altijd toestemming
hebben van de betrokkene om informatie aan derden te verschaffen. Dit geldt niet voor als
de cliënt minderjarig is want dan vraag je toestemming aan de opvoeders of de voogd.
- Recht op informatie (informed consent) 7:448 BW)
- Recht op zorgplan/zeggenschap over eigen leven(swijze): je leven moet zoveel mogelijk
worden gerespecteerd. Je kan iemand niet dwingen of iets verbieden
- Recht op inzage in het patiëntendossier, fouten herstellen, eigen verklaring aan toevoegen
(art 7:456 BW)
- Recht op second opinion
- Recht op privacy
Dwang in het recht:
- Betekenis: iemand wordt tegen zijn wil in genoodzaakt om iets te doen of te laten.
- Juridische betekenis: er wordt een inbreuk gedaan op het zelfbeschikkingsrecht van een
persoon (uitgangspunt)
- De rechtvaardiging voor dwang is vastgelegd in de wet
- Zonder de bevoegdheid in de wet mag je geen dwang toepassen
,Wettelijke kaders van dwang:
- Strafrecht
- Zorg en psychiatrie (burgerlijk recht)
- Huiselijk geweld (burgerlijk recht, strafrecht, bestuursrecht)
- Kinderbeschermingsmaatregelen (burgerlijk recht)
Burgerlijk recht: alle wetten en regels die gelden over 2 mensen.
Strafrecht: heb je te maken met de burger en overheid omdat je een strafbare feit hebt gepleegd. De
overheid is hierin straffend.
Bestuursrecht: alle wetten en regels ook in verhouding tussen burger en overheid. De overheid is
hierin dienstverlenend. Ze maken bv een beslissing.
Rechtmatig en rechtvaardig:
- Rechtmatig: in overeenstemming met het recht (wet en regels)> objectief
- Rechtvaardig: eerlijk, billijk> subjectief???
3 belangrijke termen/beginselen die je in acht moet nemen bij het toepassen van dwang:
1. Subsidiariteit: als er een andere oplossing mogelijk is, dan geen dwang toepassen
2. Proportionaliteit: als dwang noodzakelijk is, dan de minst ingrijpende toepassen
3. Doelmatigheid: de gekozen dwangmiddel is naar verwachting effectief.
*alleen als mensen wilsonbekwaam zijn mag je dwang toepassen (vrijwillige kader)
Wetgeving binnen de (gedwongen) GGZ
1. De wet verplichte GGZ (Wvggz van toepassing per 1-1-2020)
- Regelt verplichte zorg voor mensen met psychiatrische problemen
2. De wet zorg en zwang (Wzd van toepassing per 1-1-2020)
- Regelt onvrijwillige zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking
3. De wet forensische zorg (Wfz van toepassing per 1-1-2019)
- Vervangt deels de tbs voor daders van strafbaar feit, onderdeel van Wvsr.
Criteria voor verplichte/ onvrijwillige zorg:
1. Psychische stoornis, dementie of verstandelijke beperking
2. Die leidt tot ernstig nadeel voor betrokkene zelf of anderen
3. Verplichte/ onvrijwillige zorg is de enige manier om risico op ernstig nadeel te voorkomen, er
zijn geen minder bezwarende alternatieven die effectief zijn (subsidariteitsbeginsel)
4. Lichtere vorm van zorg/dwang is niet mogelijk, verplichte zorg is evenredig aan de beoogde
doel (proportionaliteitsbeginsel/evenredigheidsbeginsel)
5. De gekozen vorm van verplichte/ onvrijwillige zorg is naar verwachting effectief
( effectiviteitsbeginsel/doelmatigheidbeginsel)
6. Als iemand niet meewerkt met zijn behandeling of opname
Wat betekent ernstig nadeel? (=gevaar in wet BOPZ)
- Levensgevaar
- Lichamelijk letsel
- Psychiatrie, materiële, immateriële of financiële schade
- Zichzelf ernstig verwaarlozen/maatschappelijk ten onder gaan
- Eigen of andermans ontwikkeling ernstig verstoren
- Door zijn gedrag het agressie van anderen oproepen
, - De algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar brengen
Doel van verplichte/onvrijwillige zorg:
1. Een crisissituatie afwenden
2. Ernstig nadeel afwenden
3. De geestelijke gezondheid van betrokkene stabiliseren/herstellen en autonomie bevorderen
4. De fysieke gezondheId van betrokkene stabiliseren/herstellen
Vormen van verplichte zorg/onvrijwillige zorg:
- Verrichten van medische controles of andere medische handelingen
- Toedienen van vocht, voeding en medicatie
- Beperken van de bewegingsvrijheid
- Insluiten
- Uitoefenen van toezicht op betrokkene
- Onderzoek aan kleding of lichaam
- Onderzoek aan de woon- of verblijfsruimte op gedrag-beïnvloedende middelen en
gevaarlijke voorwerpen
- Controleren op de aanwezigheid van gedrag-beïnvloedende middelen
- Beperken van de vrijheid het eigen leven in te richten (communicatiemiddelen afpakken)
- Beperken van het recht op het ontvangen van bezoek
- Opnemen in een accommodatie
Procedures verplichte zorg in WVGGZ: verplichte zorg kan verleend worden op grond van:
1. Zorgmachtiging (voorheen rechterlijke machtiging in de wet (BOPZ)
- Als er geen sprake is van een crisis met onmiddellijk dreigend gevaar
- De officier van justitie regelt het proces
- De rechter legt het op
- De geneesheer-directeur is verantwoordelijk voor de uitvoering
- Duur: max 0,5 jaar/ 1jaar/ 2 jaar
2. Crisismaatregel (voorheen inbewaringstelling in de wet (BOPZ)
- Als een zorgmachtiging niet kan worden afgewacht door een crisissituatie
- De officier van justitie regelt het proces
- De burgemeester legt het op
- De geneesheer-directeur is verantwoordelijk voor de uitvoering]duur: max 18 uur.
Procedures voor opname via WZD
1. Vrijwillige opname: cliënt besluit zelf tot opname in een zorginstelling
2. Opname op basis van een besluit tot opname en verblijf als cliënt niet zelf kan besluiten maar
zich ook niet verzet
- Besluit wordt gegeven door CIZ (centrum indicatiestelling Zorg)
- Opname is alleen mogelijk in een geregistreerde accommodatie
- Duur: max 5 jaar
3. Onvrijwillige opname als cliënt zich verzet tegen opname
- Via een rechterlijke machtiging (rm)
- Via inbewaringstelling (ibs) door burgemeester in crisissituaties
Vraag: kan onvrijwillige zorg worden toegepast als de cliënt vrijwillige is opgenomen?
-
Voor drang heb je geen bevoegdheid nodig.
