Recht
2019-2020
Rhune Dubois
1BaOB2
,Inhoud
1. Recht: begripsomschrijving.................................................................................................................9
1.1. Gedragsregels..............................................................................................................................9
1.2. Afdwingbaar gesteld door de overheid.......................................................................................9
1.3. Een voorbeeld............................................................................................................................11
2. Het doel van het recht......................................................................................................................12
3. De bronnen van het recht.................................................................................................................13
3.1. De wetgeving in ruime zin.........................................................................................................13
3.1.1. Omschrijving.......................................................................................................................13
3.1.2. Waar vind je wetgeving?.....................................................................................................13
3.2. De (rechts)gewoonte.................................................................................................................13
3.3. De algemene rechtsbeginselen..................................................................................................14
3.4. De rechtspraak...........................................................................................................................14
3.5. De rechtsleer.............................................................................................................................15
3.6. Private regelgeving....................................................................................................................15
4. De indeling van het recht..................................................................................................................15
4.1. De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht...............................................................16
4.1.1. Het publiekrecht.................................................................................................................16
4.1.2. Het privaatrecht..................................................................................................................17
4.1.3. Gemengde rechtstakken.....................................................................................................18
4.2. Indeling op basis van de normerende waarde van de rechtsregels...........................................19
4.2.1. Aanvullend recht.................................................................................................................19
4.2.2. Dwingend recht..................................................................................................................20
5. Rechtsfeiten (met inbegrip van rechtshandelingen).........................................................................21
6. Rechtsgevolgen.................................................................................................................................22
7. Verbintenissen (toepassen)..............................................................................................................23
7.1. Begrip........................................................................................................................................23
7.2. Soorten verbintenissen..............................................................................................................24
7.3. Bronnen van verbintenissen......................................................................................................24
8. De taal van het recht........................................................................................................................24
8.1. Vakjargon...................................................................................................................................24
8.2. Lange zinnen met overspannen tangconstructies.....................................................................26
8.3. Zware voorzetseluitdrukkingen.................................................................................................26
8.4. Verouderder woorden en constructies......................................................................................27
8.5. Vreemde (gallicismen, anglicismen, germanismen, Latijnse uitdrukkingen)..............................29
, 8.6. Doorverwijzingen.......................................................................................................................29
8.7. Rechtsleer als eerstelijnshulp bij het lezen van juridische teksten............................................29
9. Belangrijk (juridische) termen uit deel 1...........................................................................................29
Deel 2: Staatsrecht...............................................................................................................................30
1. Staatsrecht: begripsomschrijving en bronnen..................................................................................30
2. De basiskenmerken van de Belgische staat......................................................................................32
2.1. België is een democratie............................................................................................................32
2.2. België is een rechtstaat..............................................................................................................32
2.3. België is een monarchie.............................................................................................................32
2.4. De scheiding der machten.........................................................................................................32
2.4.1. De oorspronkelijke theorie…..............................................................................................32
2.4.2. … toegepast op België.........................................................................................................33
2.5. België is een federale staat........................................................................................................33
2.5.1. De deelgebieden in België..................................................................................................33
2.5.2. De bevoegdheden van de federale staat, van de gemeenschappen en van de gewesten. .35
2.6. territoriale decentralisatie.........................................................................................................36
3. De organen van de Belgische staat...................................................................................................37
3.1. Organogram van de Belgische staat..........................................................................................37
3.2. De federale Wetgevende Macht................................................................................................37
3.2.1. Samenstelling en taak.........................................................................................................37
3.2.2. Hoe komen federale wetten tot stand?..............................................................................38
3.2.3. De beslissingen van de Federale wetgevende macht.........................................................40
3.3. De federale uitvoerende macht.................................................................................................40
3.3.1. Samenstelling......................................................................................................................40
3.3.2. Taken..................................................................................................................................40
3.3.3. Werkwijze...........................................................................................................................41
3.3.4. De beslissingen van de Federale uitvoerende macht..........................................................41
3.4. De wetgevende macht van de gemeenschappen en van de gewesten.....................................42
3.4.1. Samenstelling en taken.......................................................................................................42
3.4.2. Werkwijze (Hoe komen decreten en ordonnanties tot stand?)..........................................43
3.4.3. De beslissingen van de Wetgevende machten van de gemeenschappen en gewesten......43
3.5. De uitvoerende mach van de gemeenschappen en gewesten...................................................43
3.5.1. Samenstelling en taken.......................................................................................................43
3.5.2. Werkwijze...........................................................................................................................44
3.5.3. De beslissingen van de Uitvoerende macht van de gemeenschappen en van de gewesten
......................................................................................................................................................44
, 3.6. De rechterlijke macht................................................................................................................44
3.7. De provincies en gemeenten.....................................................................................................44
4. Mensenrechten................................................................................................................................45
4.1. Mensenrechten: omschrijving en indeling.................................................................................45
4.2. Bronnen van Mensenrechten....................................................................................................45
4.3. Mensenrechten werken in principe enkel tegenover de overheid............................................46
4.4. Zijn mensenrechten absoluut?..................................................................................................46
4.5. Enkele mensenrechten onder de loupe genomen.....................................................................48
4.5.1. Het gelijkheidsbeginsel.......................................................................................................48
4.5.2. De vrijheid van meningsuiting.............................................................................................48
4.5.3. Recht op eerbiediging van privé, familie-en gezinsleven....................................................48
5. Belangrijke (juridische) termen uit deel 2.........................................................................................49
Deel 3: gerechtelijk recht......................................................................................................................50
1. Gerechtelijke organisatie..................................................................................................................50
1.1. Gewone rechtscolleges..............................................................................................................50
1.1.A. Indeling van de gewone rechtscolleges op basis van hun territoriale bevoegdheid...........50
1.1.B. Indeling van de gewone rechtscolleges op basis van hun materiële bevoegdheid (‘wat’)..51
1.2. Administratieve rechtscolleges..................................................................................................54
2. De gerechtelijke functies (de verschillende beroepen).....................................................................55
2.1. De rechter..................................................................................................................................55
2.2. De griffier...................................................................................................................................55
2.3. Het openbaar ministerie............................................................................................................55
2.4. De (gerechts) deurwaarder........................................................................................................56
2.5. De notaris..................................................................................................................................56
3. De aanpak van burgerlijke geschillen................................................................................................56
3.1. Stap 1: advies inwinnen bij een instanties voor rechtshulp.......................................................57
3.1.A. Advocaat.............................................................................................................................57
3.1.B. Gratis juridische eerstelijnsbijstand....................................................................................57
3.2. Stap 2: buitengerechtelijke vormen van conflictregeling uitproberen......................................58
3.3. Gerechtelijke procedure (voor burgerlijke geschillen)...............................................................60
3.4. Stap 4: gedwongen tenuitoerlegging.........................................................................................63
4. Kostprijs van een proces...................................................................................................................65
5. Collectieve schuldenregeling............................................................................................................65
6. Belangrijkste (juridische) termen uit deel 3......................................................................................66
Deel 4: Personenrecht..........................................................................................................................68
1. Het begrip persoon – soorten personen...........................................................................................68
2019-2020
Rhune Dubois
1BaOB2
,Inhoud
1. Recht: begripsomschrijving.................................................................................................................9
1.1. Gedragsregels..............................................................................................................................9
1.2. Afdwingbaar gesteld door de overheid.......................................................................................9
1.3. Een voorbeeld............................................................................................................................11
2. Het doel van het recht......................................................................................................................12
3. De bronnen van het recht.................................................................................................................13
3.1. De wetgeving in ruime zin.........................................................................................................13
3.1.1. Omschrijving.......................................................................................................................13
3.1.2. Waar vind je wetgeving?.....................................................................................................13
3.2. De (rechts)gewoonte.................................................................................................................13
3.3. De algemene rechtsbeginselen..................................................................................................14
3.4. De rechtspraak...........................................................................................................................14
3.5. De rechtsleer.............................................................................................................................15
3.6. Private regelgeving....................................................................................................................15
4. De indeling van het recht..................................................................................................................15
4.1. De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht...............................................................16
4.1.1. Het publiekrecht.................................................................................................................16
4.1.2. Het privaatrecht..................................................................................................................17
4.1.3. Gemengde rechtstakken.....................................................................................................18
4.2. Indeling op basis van de normerende waarde van de rechtsregels...........................................19
4.2.1. Aanvullend recht.................................................................................................................19
4.2.2. Dwingend recht..................................................................................................................20
5. Rechtsfeiten (met inbegrip van rechtshandelingen).........................................................................21
6. Rechtsgevolgen.................................................................................................................................22
7. Verbintenissen (toepassen)..............................................................................................................23
7.1. Begrip........................................................................................................................................23
7.2. Soorten verbintenissen..............................................................................................................24
7.3. Bronnen van verbintenissen......................................................................................................24
8. De taal van het recht........................................................................................................................24
8.1. Vakjargon...................................................................................................................................24
8.2. Lange zinnen met overspannen tangconstructies.....................................................................26
8.3. Zware voorzetseluitdrukkingen.................................................................................................26
8.4. Verouderder woorden en constructies......................................................................................27
8.5. Vreemde (gallicismen, anglicismen, germanismen, Latijnse uitdrukkingen)..............................29
, 8.6. Doorverwijzingen.......................................................................................................................29
8.7. Rechtsleer als eerstelijnshulp bij het lezen van juridische teksten............................................29
9. Belangrijk (juridische) termen uit deel 1...........................................................................................29
Deel 2: Staatsrecht...............................................................................................................................30
1. Staatsrecht: begripsomschrijving en bronnen..................................................................................30
2. De basiskenmerken van de Belgische staat......................................................................................32
2.1. België is een democratie............................................................................................................32
2.2. België is een rechtstaat..............................................................................................................32
2.3. België is een monarchie.............................................................................................................32
2.4. De scheiding der machten.........................................................................................................32
2.4.1. De oorspronkelijke theorie…..............................................................................................32
2.4.2. … toegepast op België.........................................................................................................33
2.5. België is een federale staat........................................................................................................33
2.5.1. De deelgebieden in België..................................................................................................33
2.5.2. De bevoegdheden van de federale staat, van de gemeenschappen en van de gewesten. .35
2.6. territoriale decentralisatie.........................................................................................................36
3. De organen van de Belgische staat...................................................................................................37
3.1. Organogram van de Belgische staat..........................................................................................37
3.2. De federale Wetgevende Macht................................................................................................37
3.2.1. Samenstelling en taak.........................................................................................................37
3.2.2. Hoe komen federale wetten tot stand?..............................................................................38
3.2.3. De beslissingen van de Federale wetgevende macht.........................................................40
3.3. De federale uitvoerende macht.................................................................................................40
3.3.1. Samenstelling......................................................................................................................40
3.3.2. Taken..................................................................................................................................40
3.3.3. Werkwijze...........................................................................................................................41
3.3.4. De beslissingen van de Federale uitvoerende macht..........................................................41
3.4. De wetgevende macht van de gemeenschappen en van de gewesten.....................................42
3.4.1. Samenstelling en taken.......................................................................................................42
3.4.2. Werkwijze (Hoe komen decreten en ordonnanties tot stand?)..........................................43
3.4.3. De beslissingen van de Wetgevende machten van de gemeenschappen en gewesten......43
3.5. De uitvoerende mach van de gemeenschappen en gewesten...................................................43
3.5.1. Samenstelling en taken.......................................................................................................43
3.5.2. Werkwijze...........................................................................................................................44
3.5.3. De beslissingen van de Uitvoerende macht van de gemeenschappen en van de gewesten
......................................................................................................................................................44
, 3.6. De rechterlijke macht................................................................................................................44
3.7. De provincies en gemeenten.....................................................................................................44
4. Mensenrechten................................................................................................................................45
4.1. Mensenrechten: omschrijving en indeling.................................................................................45
4.2. Bronnen van Mensenrechten....................................................................................................45
4.3. Mensenrechten werken in principe enkel tegenover de overheid............................................46
4.4. Zijn mensenrechten absoluut?..................................................................................................46
4.5. Enkele mensenrechten onder de loupe genomen.....................................................................48
4.5.1. Het gelijkheidsbeginsel.......................................................................................................48
4.5.2. De vrijheid van meningsuiting.............................................................................................48
4.5.3. Recht op eerbiediging van privé, familie-en gezinsleven....................................................48
5. Belangrijke (juridische) termen uit deel 2.........................................................................................49
Deel 3: gerechtelijk recht......................................................................................................................50
1. Gerechtelijke organisatie..................................................................................................................50
1.1. Gewone rechtscolleges..............................................................................................................50
1.1.A. Indeling van de gewone rechtscolleges op basis van hun territoriale bevoegdheid...........50
1.1.B. Indeling van de gewone rechtscolleges op basis van hun materiële bevoegdheid (‘wat’)..51
1.2. Administratieve rechtscolleges..................................................................................................54
2. De gerechtelijke functies (de verschillende beroepen).....................................................................55
2.1. De rechter..................................................................................................................................55
2.2. De griffier...................................................................................................................................55
2.3. Het openbaar ministerie............................................................................................................55
2.4. De (gerechts) deurwaarder........................................................................................................56
2.5. De notaris..................................................................................................................................56
3. De aanpak van burgerlijke geschillen................................................................................................56
3.1. Stap 1: advies inwinnen bij een instanties voor rechtshulp.......................................................57
3.1.A. Advocaat.............................................................................................................................57
3.1.B. Gratis juridische eerstelijnsbijstand....................................................................................57
3.2. Stap 2: buitengerechtelijke vormen van conflictregeling uitproberen......................................58
3.3. Gerechtelijke procedure (voor burgerlijke geschillen)...............................................................60
3.4. Stap 4: gedwongen tenuitoerlegging.........................................................................................63
4. Kostprijs van een proces...................................................................................................................65
5. Collectieve schuldenregeling............................................................................................................65
6. Belangrijkste (juridische) termen uit deel 3......................................................................................66
Deel 4: Personenrecht..........................................................................................................................68
1. Het begrip persoon – soorten personen...........................................................................................68
