VTO
INLEIDING: INHOUDELIJKE SITUERING
1. ORTHOPEDAGOGIEK ALS HANDELINGSWETENSCHAP
- Wisselwerking theorie- praktijk staat centraal
- Orthopedagogiek is voortdurend in beweging
o Evolueert op basis van nieuwe inzichten
o Pas gebeuren als je de theorie met de praktijk voortdurend aftoetst
- ‘Het is niet omdat je de intentie hebt om iemand te ondersteunen dat je de
beste, gepaste ondersteuning kan geven (met theoretische kaders kan je
die omzetten naar de praktijk)
2. WETENSCHAPSFILOSOFISCHE KADERS / PARADIGMA’S
- Mens als kennis: empirisch-analytisch model
- Mens als verhaal: existentieel-fenomenologisch model
- Mens als gerechtigheid: postmodern-kritisch model
- Mens als totaliteit: holistisch-integratief model
1. mens als kennis 2. Mens als verhaal
- Nomologisch, kwantitatief - Ideografisch: uniciteit mens
- Nadruk op kennis, klaarheid, - Begrijpen
verklaren - Interpreteren van fenomenen
- Toetsen van hypothesen - Het subjectieve
- Kennis als proces van - Ontmoeten van de ‘ander’
reductionisme - Aanraken, zorgen voor, praten
- Remediëring en cognitieve - …
ontwikkeling - Onbewust zijn bekijken (grote
- … invloed op wie we zijn kijken
- Voorspellen van gedrag/ naar binnenkant
3. Mens als gerechtigheid 4. Mens als totaliteit
- Geënt op mensenrechten - Integratief / complementair
- Sociale rechtvaardigheid - Geen ‘grand narrative’
- Inclusief burgerschap - Globaliteit/ holistisch
- Emancipatie en empowerment - Socio-culturele en historische
- Quality of Life context
- Van ‘rehabilitatie en zorg’ naar - ‘Open-mindedness’ en ‘reflective
‘support’ daily action’
- … - …
1
- Vertrekken mensenrechtenkader - Algemene visie op de mens & zijn
en kijken of in praktijk situatie
, HOOFDSTUK 1: EMPIRISCH-ANALYTISCHE PARADIGMA
1. DE EMPIRISCH-ANALYTISCHE BENADERING ONDER DE LOEP
CASE: OPVOEDEN ONDERZOCHT (INLEIDING)
- Vraag: Wat is het effect van positief ouderschap (parental positive
behaviour support) op jonge kinderen, bekeken op lange termijn
o Parental positive behaviour: concrete gedragingen die ouders stellen
o Positief ouderschap: goede manier van ouderschap en wat is het
effect ervan op kdn?
- Onderzoek positief ouderschap: In welke mate ging men positief gedrag gaan
stimuleren? (ouders)
o Kinderen: beter pro-sociaal gedrag hebben op school? Minder
gedragsproblemen hebben?
- ! Essentieel voor empirisch- analytische benadering: (Waarom
onderzoekt men dit?)
o Gedrag van mensen (in werkelijkheid bekijken)
o Theorie toetsen in de praktijk (getoetste kennis in praktijkà
o Handelingsalternatieven creëren: Wat werkt er? Op wat gaan we ons
handelen baseren?
(op basis van dat besluit gaan ze een programma opstellen voor de
ouders)
1. EMPIRISCH ANALYTISCH KADER? (ZIE 1.1. ARTIKEL VAN IJZENDOORN)
- Onderzoeksmethode past binnen het empirisch-analytisch kader
o Empirisch? ideeën/theorieën toetsen aan de praktijk doen volgens
objectiviteit
o Analytisch? In kleine stukjes verdelen en die deeltje per deeltje gaan
onderzoeken
(toetsbare brokjes splitsen & op systematische wijze in de praktijk gaan
aftoetsen)
o Het moet waardenvrij zijn & uitgaan van concrete gedrag
2. DE EMPIRISCHE CYCLUS (ZIE 1.3. ARTIKEL VAN IJZENDOORN= TE
KENNEN)
- Methodologie van gedragswetenschappelijk onderzoek
- Welke stappen?
o Observatie (= waarneming in de praktijk)
o Inductie (specifiek algemeen: omzetten van observatie in theorie)
2
, Vb: Leid een lage SES tot een minder studiesucces?
o Deductie (algemeen specifiek: toetsbare hypothese/voorspelling)
Vb: thuissituatie? Inkomen ouders? Welke graad? Opleidingsniveau van
ouders?
Vb lln derde graad lager onderwijs, leidt minder inkomen en
opleidingsniveau van de ouders tot een minder studiesucces?
(toetsbare hypotheses in praktijk toetsen)
o Toetsen (= theorie aftoetsen in de praktijk)
o Evaluatie (Wat nemen we mee in de praktijk?)
3. ZIN EN ONZIN?
- Wat is de meerwaarde van deze visie/blik/manier van onderzoeken?
- Wat zijn de knelpunten of gevaren?
- Zie artikel uit de reader: het evidence-beest en de normativiteit van
opvoeding. Pedagogiek
online, 37 (2), 143-155. => knelpunten/gevaren/kritieken kennen!
o Evidence-beest: de gevaren/knelpunten ervan & normativiteit van
opvoeding
Meerwaarde Knelpunten en gevaren
Evidence BEEST practice
Men vertrekt vanuit de praktijk Effectiviteit en veronderstelde
neutraliteit
paradigma
Kritiek
Men richt zich op objectiviteit en Beperkte reflectie
generaliseerbaarheid
Beperkte bewegingsruimte en eigen
inbreng
(van begeleider & cliënt)
Decontextualisering (!)
Te veel nadruk op gedrag
- Effectiviteit: Wat werkt er? (overdreven nadruk)
- veronderstelde neutraliteit: onderzoek/wetenschap moet waardenvrij zijn
o MAAR: kan niet omdat je keuzes maakt in onderzoek
DUS: als je doet alsof je de keuzes niet maakt mis je veel in het
onderzoek
- Beperkte reflectie: Wat willen we bereiken? (weinig gesteld omdat het
waardenvrij moet zijn)
- Decontextualisering: geen rekening houden met de context
3
, o eenvoudige oorzaak-gevolg relatie toepassen op complexe
problemen (werkelijkheid)
o weinig rekening met dynamiek van de context (voor iedereen is
context anders)
- nadruk gedrag: enkel gedrag dat we willen bereiken & geen ruimere processen
(vb welbevinden)
4. ESSENTIE VAN HET EMPIRISCH-ANALYTISCH PARADIGMA
- Mens als kennis verandering is mogelijk (van mens/gedrag)
o belang van kennisverwerving: kennis verwerven om ons handelen
daarnaar toe te kunnen richten verandering mogelijk te maken (grote
maakbaarheid en optimisme)
(cognitief) gedragstherapeutisch kader (sterk aansluit bij dit
paradigma)
= gedrag gaan veranderen (mogelijk: positivistische blik) & richten op concreet
waarneembaar gedrag
2. HET GEDRAGSTHERAPEUTISCH KADER
- Gebaseerd op de leertheorie
- Concreet observeerbaar, meetbaar gedrag centraal
- Geloof in sterke veranderbaarheid (=gedrag van mens kunnen we veranderen,
aan-of afleren)
- ‘logisch positivisme” (= door logisch te denken, denken van mensen aanpassen,
+: is mogelijk)
- Ontstaan: American Dream jaren ‘60
- Grondleggers: Pavlov, Watson; Thorndike Skinner; Hull Dollar & Miller
2.1 VORMEN VAN LEREN
- Habituatie en sensitisatie (leren door herkenning)
o Habituatie= ‘gewenning’: iets erkennen als niet zo belangrijk,
filteren we het eruit
Vb: het geluid wijzers vd klok (prikkel) : altijd lawaai maakt &
niet belangrijk is
o Sensitisatie= overgevoelig zijn, leren prikkels belangrijk zijn &
gevolgen kan hebben
4
INLEIDING: INHOUDELIJKE SITUERING
1. ORTHOPEDAGOGIEK ALS HANDELINGSWETENSCHAP
- Wisselwerking theorie- praktijk staat centraal
- Orthopedagogiek is voortdurend in beweging
o Evolueert op basis van nieuwe inzichten
o Pas gebeuren als je de theorie met de praktijk voortdurend aftoetst
- ‘Het is niet omdat je de intentie hebt om iemand te ondersteunen dat je de
beste, gepaste ondersteuning kan geven (met theoretische kaders kan je
die omzetten naar de praktijk)
2. WETENSCHAPSFILOSOFISCHE KADERS / PARADIGMA’S
- Mens als kennis: empirisch-analytisch model
- Mens als verhaal: existentieel-fenomenologisch model
- Mens als gerechtigheid: postmodern-kritisch model
- Mens als totaliteit: holistisch-integratief model
1. mens als kennis 2. Mens als verhaal
- Nomologisch, kwantitatief - Ideografisch: uniciteit mens
- Nadruk op kennis, klaarheid, - Begrijpen
verklaren - Interpreteren van fenomenen
- Toetsen van hypothesen - Het subjectieve
- Kennis als proces van - Ontmoeten van de ‘ander’
reductionisme - Aanraken, zorgen voor, praten
- Remediëring en cognitieve - …
ontwikkeling - Onbewust zijn bekijken (grote
- … invloed op wie we zijn kijken
- Voorspellen van gedrag/ naar binnenkant
3. Mens als gerechtigheid 4. Mens als totaliteit
- Geënt op mensenrechten - Integratief / complementair
- Sociale rechtvaardigheid - Geen ‘grand narrative’
- Inclusief burgerschap - Globaliteit/ holistisch
- Emancipatie en empowerment - Socio-culturele en historische
- Quality of Life context
- Van ‘rehabilitatie en zorg’ naar - ‘Open-mindedness’ en ‘reflective
‘support’ daily action’
- … - …
1
- Vertrekken mensenrechtenkader - Algemene visie op de mens & zijn
en kijken of in praktijk situatie
, HOOFDSTUK 1: EMPIRISCH-ANALYTISCHE PARADIGMA
1. DE EMPIRISCH-ANALYTISCHE BENADERING ONDER DE LOEP
CASE: OPVOEDEN ONDERZOCHT (INLEIDING)
- Vraag: Wat is het effect van positief ouderschap (parental positive
behaviour support) op jonge kinderen, bekeken op lange termijn
o Parental positive behaviour: concrete gedragingen die ouders stellen
o Positief ouderschap: goede manier van ouderschap en wat is het
effect ervan op kdn?
- Onderzoek positief ouderschap: In welke mate ging men positief gedrag gaan
stimuleren? (ouders)
o Kinderen: beter pro-sociaal gedrag hebben op school? Minder
gedragsproblemen hebben?
- ! Essentieel voor empirisch- analytische benadering: (Waarom
onderzoekt men dit?)
o Gedrag van mensen (in werkelijkheid bekijken)
o Theorie toetsen in de praktijk (getoetste kennis in praktijkà
o Handelingsalternatieven creëren: Wat werkt er? Op wat gaan we ons
handelen baseren?
(op basis van dat besluit gaan ze een programma opstellen voor de
ouders)
1. EMPIRISCH ANALYTISCH KADER? (ZIE 1.1. ARTIKEL VAN IJZENDOORN)
- Onderzoeksmethode past binnen het empirisch-analytisch kader
o Empirisch? ideeën/theorieën toetsen aan de praktijk doen volgens
objectiviteit
o Analytisch? In kleine stukjes verdelen en die deeltje per deeltje gaan
onderzoeken
(toetsbare brokjes splitsen & op systematische wijze in de praktijk gaan
aftoetsen)
o Het moet waardenvrij zijn & uitgaan van concrete gedrag
2. DE EMPIRISCHE CYCLUS (ZIE 1.3. ARTIKEL VAN IJZENDOORN= TE
KENNEN)
- Methodologie van gedragswetenschappelijk onderzoek
- Welke stappen?
o Observatie (= waarneming in de praktijk)
o Inductie (specifiek algemeen: omzetten van observatie in theorie)
2
, Vb: Leid een lage SES tot een minder studiesucces?
o Deductie (algemeen specifiek: toetsbare hypothese/voorspelling)
Vb: thuissituatie? Inkomen ouders? Welke graad? Opleidingsniveau van
ouders?
Vb lln derde graad lager onderwijs, leidt minder inkomen en
opleidingsniveau van de ouders tot een minder studiesucces?
(toetsbare hypotheses in praktijk toetsen)
o Toetsen (= theorie aftoetsen in de praktijk)
o Evaluatie (Wat nemen we mee in de praktijk?)
3. ZIN EN ONZIN?
- Wat is de meerwaarde van deze visie/blik/manier van onderzoeken?
- Wat zijn de knelpunten of gevaren?
- Zie artikel uit de reader: het evidence-beest en de normativiteit van
opvoeding. Pedagogiek
online, 37 (2), 143-155. => knelpunten/gevaren/kritieken kennen!
o Evidence-beest: de gevaren/knelpunten ervan & normativiteit van
opvoeding
Meerwaarde Knelpunten en gevaren
Evidence BEEST practice
Men vertrekt vanuit de praktijk Effectiviteit en veronderstelde
neutraliteit
paradigma
Kritiek
Men richt zich op objectiviteit en Beperkte reflectie
generaliseerbaarheid
Beperkte bewegingsruimte en eigen
inbreng
(van begeleider & cliënt)
Decontextualisering (!)
Te veel nadruk op gedrag
- Effectiviteit: Wat werkt er? (overdreven nadruk)
- veronderstelde neutraliteit: onderzoek/wetenschap moet waardenvrij zijn
o MAAR: kan niet omdat je keuzes maakt in onderzoek
DUS: als je doet alsof je de keuzes niet maakt mis je veel in het
onderzoek
- Beperkte reflectie: Wat willen we bereiken? (weinig gesteld omdat het
waardenvrij moet zijn)
- Decontextualisering: geen rekening houden met de context
3
, o eenvoudige oorzaak-gevolg relatie toepassen op complexe
problemen (werkelijkheid)
o weinig rekening met dynamiek van de context (voor iedereen is
context anders)
- nadruk gedrag: enkel gedrag dat we willen bereiken & geen ruimere processen
(vb welbevinden)
4. ESSENTIE VAN HET EMPIRISCH-ANALYTISCH PARADIGMA
- Mens als kennis verandering is mogelijk (van mens/gedrag)
o belang van kennisverwerving: kennis verwerven om ons handelen
daarnaar toe te kunnen richten verandering mogelijk te maken (grote
maakbaarheid en optimisme)
(cognitief) gedragstherapeutisch kader (sterk aansluit bij dit
paradigma)
= gedrag gaan veranderen (mogelijk: positivistische blik) & richten op concreet
waarneembaar gedrag
2. HET GEDRAGSTHERAPEUTISCH KADER
- Gebaseerd op de leertheorie
- Concreet observeerbaar, meetbaar gedrag centraal
- Geloof in sterke veranderbaarheid (=gedrag van mens kunnen we veranderen,
aan-of afleren)
- ‘logisch positivisme” (= door logisch te denken, denken van mensen aanpassen,
+: is mogelijk)
- Ontstaan: American Dream jaren ‘60
- Grondleggers: Pavlov, Watson; Thorndike Skinner; Hull Dollar & Miller
2.1 VORMEN VAN LEREN
- Habituatie en sensitisatie (leren door herkenning)
o Habituatie= ‘gewenning’: iets erkennen als niet zo belangrijk,
filteren we het eruit
Vb: het geluid wijzers vd klok (prikkel) : altijd lawaai maakt &
niet belangrijk is
o Sensitisatie= overgevoelig zijn, leren prikkels belangrijk zijn &
gevolgen kan hebben
4
