Hoofdstuk 1 Wat is sociologie?
1.1 Het sociologisch perspectief:
Sociologie = systematisch onderzoek vd menselijke samenleving.
1.1.1 Hoe we het algemene in het bijzondere kunnen zien:
Sociologie helpt ons om in het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen te
ontdekken. Socioloog: Peter Berger (1963).
1.1.3 Persoonlijke keuzes in hun sociale context:
Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot zelfdoding overgaan dan meer
individualistische mensen (sociale integratie) Socioloog: Durkheim (1999).
1.1.4 Kijken als een socioloog: marginaliteit en crisis:
Iedereen kan de wereld vanuit het sociologisch perspectief leren zien. Maar er bestaan 2
verschijnselen die hen daarbij kunnen helpen:
- Een bestaan in de marges van de samenleving;
- Het doormaken van een sociale crisis.
1.2 Het belang van mondiale visie:
Mondiaal of globaal perspectief = het bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats
die onze samenleving daarin inneemt.
Hoge-inkomenslanden = landen met de hoogste algemene levensstandaard.
- Gezamenlijk leveren deze landen de meeste goederen en diensten en hun inwoners
bezitten het merendeel vd rijkdommen die de wereld te bieden heeft.
Middeninkomenslanden = landen met een levensstandaard, die we als we de wereld in zijn
geheel bekijken, gemiddeld noemen.
- In de meeste middeninkomenslanden bestaat een grote sociale ongelijkheid.
Lage-inkomenslanden = landen met een lage levensstandaard, waarvan de meeste inwoners
arm zijn.
- Sommige mensen zijn extreem rijk, maar de meeste mensen leven onder
erbarmelijke omstandigheden en weinig mogelijkheden om hun situatie te
verbeteren.
In het boek vergelijken we de situatie in de rijke westerse landen met die in andere landen.
We doen dit om 4 redenen:
1. Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we leven.
2. De contacten tussen samenlevingen zijn zeer sterk toegenomen.
3. Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt, zijn
elders veel ernstiger.
4. Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen.
,1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk:
Hanteren van sociologisch perspectief is in veel opzichten zinvol:
- Sociologie speelt een belangrijke rol in het tot stand komen vd wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven beïnvloeden.
- Op individueel niveau bevordert het sociologische perspectief onze persoonlijke groei
en bewustwording.
- Studie vd sociologie is een uitstekende voorbereiding op de arbeidsmarkt.
1.3.2 Sociologie en persoonlijke groei:
Sociologie heeft 4 positieve effecten:
1. Aan de hand vh sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet klopt
aan het ‘alledaags denken’.
2. Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de
hindernissen die we in het dagelijks leven tegenkomen.
3. Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in
de samenleving waarvan we deel uitmaken.
4. De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door
diversiteit.
1.4.1 Sociale veranderingen en sociologie:
3 Belangrijke veranderingen die een transformatie vd samenleving teweegbrachten:
- Industrialisering
- Explosieve groei van steden Onpersoonlijke wereld
- Nieuwe opvattingen over democratie en politieke rechten Aandacht verlegt zich
van de morele verplichtingen die mensen tegenover God en koning hebben naar het
nastreven van hun eigenbelang.
1.4.2 Wetenschap en sociologie:
Comte (1975): stelde dat er 3 ontwikkelingsfasen voorafgingen aan het ontstaan van
sociologie.
1. Theologische fase: Gingen mensen ervan uit dat de samenleving Gods wil tot
uitdrukking bracht.
2. Metafysische fase: Samenleving werd als een natuurlijk en niet als een
bovennatuurlijk verschijnsel beschouwd.
3. Wetenschappelijke fase.
Comtes benadering wordt positivisme genoemd: inzicht verwerven op basis van
wetenschappelijk onderzoek.
- Positivisten wijzen alle normatieve kennis en oncontroleerbare kennis af.
1.5.1 Moderniteit:
Moderniteit = sociale patronen die het resultaat zijn van industrialisering.
- Is een centraal begrip in het onderzoek naar sociale verandering. Verwijst naar de
relatie tussen het heden en verleden.
Modernisering = sociale veranderingsproces dat in gang is gezet door de industrialisering.
, 1.5.2 Ferdinand Tönnies: de teloorgang vd gemeenschap:
Ferdinand Tönnies: Theorie over Gemeinschaft en Gesellschaft.
- De modernisering bracht met zich mee dat de Gemeinschaft, de kleine menselijke
gemeenschap, steeds meer van het wereldtoneel verdween.
- Gesellschaft: de wereld waarin mensen, vooral in grote steden, vreemden voor elkaar
zijn en elkaar op straat negeren.
Bevolkingsgroei Verstedelijking Toenemende onpersoonlijke interacties.
Kritische kanttekening op Tönnies:
- Had voorkeur voor traditionele samenlevingen en het beeld ook wel romantiseerde.
1.5.3 Emile Durkheim: arbeidsverdeling:
Voor Durkheim werd de modernisering gekenmerkt door een toenemende arbeidsverdeling,
oftewel een gespecialiseerde economische activiteit. In moderne samenleving hebben
mensen gespecialiseerde rollen.
Durkheim:
- Pre-industriële samenlevingen worden bijeengehouden door mechanische
solidariteit of gedeelde morele waarden.
o Leden zien elkaar als gelijken, verrichten dezelfde werkzaamheden en horen
bij elkaar.
- Modernisering Mechanische solidariteit wordt vervangen door organische
solidariteit.
o Wederzijdse afhankelijkheid van mensen van mensen die gespecialiseerde
arbeid gaat verrichten. Versterking vd sociale cohesie.
Durkheim bestempelde de moderne samenleving juist als organisch en stelde dat de
moderne samenleving even natuurlijk is als elke andere maatschappij. Tönnies deed dit
andersom.
Kritische kanttekening: Het gevaar van anomie = situatie waarin samenleving het individu
weinig morele richtlijnen te bieden heeft.
1.5.4 Max Weber: rationalisering:
Moderne mens hecht waarde aan efficiëntie, heeft weinig ontzag voor het verleden en zal
vooral die sociale patronen overnemen die hem in staat stellen om zijn doel te bereiken.
Weber: Moderne samenleving keert zich af van goden.
Kritische kanttekening: Max Weber te weinig oog voor de creativiteit van mensen, door te
veel reglementen.
1.5.5 Karl Marx: Kapitalisme:
Karl Marx: moderne samenleving staat gelijk aan kapitalisme. Hij was het eens dat de
moderniteit de rol van kleine gemeenschappen verminderde (Tönnies) en hij was het ook
eens met de stellingen dat de moderniteit de arbeidsverdeling versterkte (Durkheim) en een
1.1 Het sociologisch perspectief:
Sociologie = systematisch onderzoek vd menselijke samenleving.
1.1.1 Hoe we het algemene in het bijzondere kunnen zien:
Sociologie helpt ons om in het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen te
ontdekken. Socioloog: Peter Berger (1963).
1.1.3 Persoonlijke keuzes in hun sociale context:
Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot zelfdoding overgaan dan meer
individualistische mensen (sociale integratie) Socioloog: Durkheim (1999).
1.1.4 Kijken als een socioloog: marginaliteit en crisis:
Iedereen kan de wereld vanuit het sociologisch perspectief leren zien. Maar er bestaan 2
verschijnselen die hen daarbij kunnen helpen:
- Een bestaan in de marges van de samenleving;
- Het doormaken van een sociale crisis.
1.2 Het belang van mondiale visie:
Mondiaal of globaal perspectief = het bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats
die onze samenleving daarin inneemt.
Hoge-inkomenslanden = landen met de hoogste algemene levensstandaard.
- Gezamenlijk leveren deze landen de meeste goederen en diensten en hun inwoners
bezitten het merendeel vd rijkdommen die de wereld te bieden heeft.
Middeninkomenslanden = landen met een levensstandaard, die we als we de wereld in zijn
geheel bekijken, gemiddeld noemen.
- In de meeste middeninkomenslanden bestaat een grote sociale ongelijkheid.
Lage-inkomenslanden = landen met een lage levensstandaard, waarvan de meeste inwoners
arm zijn.
- Sommige mensen zijn extreem rijk, maar de meeste mensen leven onder
erbarmelijke omstandigheden en weinig mogelijkheden om hun situatie te
verbeteren.
In het boek vergelijken we de situatie in de rijke westerse landen met die in andere landen.
We doen dit om 4 redenen:
1. Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we leven.
2. De contacten tussen samenlevingen zijn zeer sterk toegenomen.
3. Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt, zijn
elders veel ernstiger.
4. Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen.
,1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk:
Hanteren van sociologisch perspectief is in veel opzichten zinvol:
- Sociologie speelt een belangrijke rol in het tot stand komen vd wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven beïnvloeden.
- Op individueel niveau bevordert het sociologische perspectief onze persoonlijke groei
en bewustwording.
- Studie vd sociologie is een uitstekende voorbereiding op de arbeidsmarkt.
1.3.2 Sociologie en persoonlijke groei:
Sociologie heeft 4 positieve effecten:
1. Aan de hand vh sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet klopt
aan het ‘alledaags denken’.
2. Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de
hindernissen die we in het dagelijks leven tegenkomen.
3. Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in
de samenleving waarvan we deel uitmaken.
4. De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door
diversiteit.
1.4.1 Sociale veranderingen en sociologie:
3 Belangrijke veranderingen die een transformatie vd samenleving teweegbrachten:
- Industrialisering
- Explosieve groei van steden Onpersoonlijke wereld
- Nieuwe opvattingen over democratie en politieke rechten Aandacht verlegt zich
van de morele verplichtingen die mensen tegenover God en koning hebben naar het
nastreven van hun eigenbelang.
1.4.2 Wetenschap en sociologie:
Comte (1975): stelde dat er 3 ontwikkelingsfasen voorafgingen aan het ontstaan van
sociologie.
1. Theologische fase: Gingen mensen ervan uit dat de samenleving Gods wil tot
uitdrukking bracht.
2. Metafysische fase: Samenleving werd als een natuurlijk en niet als een
bovennatuurlijk verschijnsel beschouwd.
3. Wetenschappelijke fase.
Comtes benadering wordt positivisme genoemd: inzicht verwerven op basis van
wetenschappelijk onderzoek.
- Positivisten wijzen alle normatieve kennis en oncontroleerbare kennis af.
1.5.1 Moderniteit:
Moderniteit = sociale patronen die het resultaat zijn van industrialisering.
- Is een centraal begrip in het onderzoek naar sociale verandering. Verwijst naar de
relatie tussen het heden en verleden.
Modernisering = sociale veranderingsproces dat in gang is gezet door de industrialisering.
, 1.5.2 Ferdinand Tönnies: de teloorgang vd gemeenschap:
Ferdinand Tönnies: Theorie over Gemeinschaft en Gesellschaft.
- De modernisering bracht met zich mee dat de Gemeinschaft, de kleine menselijke
gemeenschap, steeds meer van het wereldtoneel verdween.
- Gesellschaft: de wereld waarin mensen, vooral in grote steden, vreemden voor elkaar
zijn en elkaar op straat negeren.
Bevolkingsgroei Verstedelijking Toenemende onpersoonlijke interacties.
Kritische kanttekening op Tönnies:
- Had voorkeur voor traditionele samenlevingen en het beeld ook wel romantiseerde.
1.5.3 Emile Durkheim: arbeidsverdeling:
Voor Durkheim werd de modernisering gekenmerkt door een toenemende arbeidsverdeling,
oftewel een gespecialiseerde economische activiteit. In moderne samenleving hebben
mensen gespecialiseerde rollen.
Durkheim:
- Pre-industriële samenlevingen worden bijeengehouden door mechanische
solidariteit of gedeelde morele waarden.
o Leden zien elkaar als gelijken, verrichten dezelfde werkzaamheden en horen
bij elkaar.
- Modernisering Mechanische solidariteit wordt vervangen door organische
solidariteit.
o Wederzijdse afhankelijkheid van mensen van mensen die gespecialiseerde
arbeid gaat verrichten. Versterking vd sociale cohesie.
Durkheim bestempelde de moderne samenleving juist als organisch en stelde dat de
moderne samenleving even natuurlijk is als elke andere maatschappij. Tönnies deed dit
andersom.
Kritische kanttekening: Het gevaar van anomie = situatie waarin samenleving het individu
weinig morele richtlijnen te bieden heeft.
1.5.4 Max Weber: rationalisering:
Moderne mens hecht waarde aan efficiëntie, heeft weinig ontzag voor het verleden en zal
vooral die sociale patronen overnemen die hem in staat stellen om zijn doel te bereiken.
Weber: Moderne samenleving keert zich af van goden.
Kritische kanttekening: Max Weber te weinig oog voor de creativiteit van mensen, door te
veel reglementen.
1.5.5 Karl Marx: Kapitalisme:
Karl Marx: moderne samenleving staat gelijk aan kapitalisme. Hij was het eens dat de
moderniteit de rol van kleine gemeenschappen verminderde (Tönnies) en hij was het ook
eens met de stellingen dat de moderniteit de arbeidsverdeling versterkte (Durkheim) en een
