Farmacologie
Hoofdstuk 1
1. Herkomst van het geneesmiddel
1.1 Natuurlijke producten
Fytotherapie is een behandeling op basis van planten en behoort tot de allopathische
geneeswijzen. Andere benamingen voor allopathie zijn reguliere en klassieke geneeskunde.
1.1.1 Dierlijke producten
Genetic engineering: het inbrengen of verwijderen van specifieke genen door moleculaire
technieken.
1.1.2 Van mensen
- Transplantatie van de huid, hart en longen, lever, cornea, …
- gebruik van placenta, urine en plasma
- toepassen van bloedtransfusies
- stamceltherapie
1.1.3 Van minerale oorsprong
- Gebruik van ijzerpreparaten
- Gebruik van zink in zalven
- Gebruik van de elementen calcium, magnesium, enz. in vitaminepreparaten
1.2 Synthetische producten
Wanneer men de scheikundige formule van een product kent kan men deze scheikundig
nabootsen in een laboratorium zonder tussenkomst van enig levend orgaan of van een
plant.
Eerst gebruikte men de techniek ‘trial and error’ waarbij men nieuwe atomen at random
screent om potentieel interessante activiteit te testen.
Daarna gebruikte men ‘drug design’ waarbij ze het geneesmiddel ontworpen vanuit een
zeer nauwkeurige kennis van de structuur van het eiwit of de receptor waar het
geneesmiddel voor bestemd was.
Als laatste zijn er de ‘me too’ geneesmiddelen die ontstaan door de kleine modificaties aan
de structuur van moleculen, en zo te zoeken naar geneesmiddelen met verwante
structuren.
,1.2.1 Biotechnologie
Biotechnologie is het gebruik van levende organismen of delen ervan om producten te
maken of te wijzigen, om planten en dieren aan te passen of om micro-organismen voor
specifieke doeleinden te ontwikkelen
Klassieke biotechnologie
- Traditionele technieken om dieren en planten te kweken en het gebruik van bacteriën,
gisten en schimmels voor de productie van voedingswaren.
Moderne biotechnologie
- Past de eigenschappen van bacteriën, planten en dieren aan door rechtstreeks in te
grijpen op het DNA.
1. Basistechnieken
Het isoleren van DNA uit bacteriën (of een banaan).
2. Genetische modificatie of DNA recombinatie
Techniek waarbij het genetisch material van een levend wezen wordt gewijzigd.
GGO = Gemanipuleerd of gemodificeerd organisme
3. Gentherapie
Therapeutisch gen wordt geplaats op de plaats van bestemming via een vector ( eiwit,
virus, bacterie, …)
4. Celtherapie
3 soorten: - Stamceltherapie ( cel die in staat is uit te groeien tot andere celtypes)
- Immuunceltherapie ( afweercellen v. pt worden in labo geactiveerd om bv
kankercellen aan te vallen.
- Weefselkweek: alternatief voor donororganen
Momenteel zijn er 2 grote groepen in de biotechnologie:
1. Recombinante eiwitten
Hierbij wordt DNA naar een andere diersoort of plantensoort verplaatst.
Bv. Menselijk DNA wordt naar gistcellen verplaatst zodat deze gistcellen menselijke
eiwitten maken die na zuivering gebruikt kunnen worden als GM.
2. Therapeutische antilichamen
Antilichamen zijn eiwitten die we aanmaken als specifieke afweer tegen vreemde stoffen
of antigenen die het lichaam binnendringen. Voor geneeskundige toepassingen maakt
men antilichamen die zich heel specifiek richten op een eiwit dat aan de basis ligt van het
ontstaan van een ziekte
, 1.3 Ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel
De veiligheid en werkzaamheid van een geneesmiddel moet kunnen aangetoond worden
vooraleer het op de markt mag komen. In dit proces zijn er 4 stappen.
Fase 1: Basisonderzoek
- het startpunt van het onderzoek: men stelt een hypothese en gaat op zoek naar het
doeleiwit. Nadat men het doeleiwit heeft gevonden start het proces van het zoeken naar de
biologische actieve stof(farmacon) die het doeleiwit uitschakelt of to activiteit aanspoort.
Fase 2: Preklinisch onderzoek (4 jaar)
- Bevat de in vitro ( weefsel, cellen) en de in vivo ( dierenexperimenten) met als doel de
toxiciteit, veiligheid en de farmokinetiek van het potentieel GM te onderzoeken. Daarnaast
onderzoeken ze ook de teratogeniciteit (zorgt het voor afwijkingen?), mutageniciteit (zorgt
het voor mutaties?) en de carcinogeniteit (is het kankerverwekkend?).
Fase 3: Klinische ontwikkeling ( 3 onderverdeelde fases)
Fase I : kleine groepen ( 10-100) gezonde vrijwilligers, dosis-escalatie (lage dosis to MTD)
met als doel de farmacokinetiek, veiligheid en toxiciteit te bepalen. (1 jaar)
Fase II: Kleine groepen (50-500) patiënten met de ziekte waarvoor het geneesmiddel
ontwikkeld wordt. Met als doel om te kijken of het geneesmiddel doet wat het moet doen
en de optimale dosering te vinden. (2 jaar)
Fase III: Grote groepen (300- 30000) patiënten, met placebo-gecontroleerd,
gerandomiseerd, dubbelblind, multicentrisch onderzoek. Met als doel te kijken of het
geneesmiddel doet wat het moet doen en of het beter is dan al bestaande middelen.
(3,5 jaar)
Na fase III Registratie ( 1,5 jaar)
Fase IV: Geneesmiddelenbewaking doordat klinische studies gelimiteerd zijn.
Limitaties van klinische studies: - Te weinig patiënten
- Exclusie van ouderen, kinderen en risicopatiënten
- Exclusie van patiënten met bepaalde ziektes en indicaties
- Te kort
Men kan via het FAGG (Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en
Gezondheidsproducten) nevenwerkingen melden.
Hoofdstuk 1
1. Herkomst van het geneesmiddel
1.1 Natuurlijke producten
Fytotherapie is een behandeling op basis van planten en behoort tot de allopathische
geneeswijzen. Andere benamingen voor allopathie zijn reguliere en klassieke geneeskunde.
1.1.1 Dierlijke producten
Genetic engineering: het inbrengen of verwijderen van specifieke genen door moleculaire
technieken.
1.1.2 Van mensen
- Transplantatie van de huid, hart en longen, lever, cornea, …
- gebruik van placenta, urine en plasma
- toepassen van bloedtransfusies
- stamceltherapie
1.1.3 Van minerale oorsprong
- Gebruik van ijzerpreparaten
- Gebruik van zink in zalven
- Gebruik van de elementen calcium, magnesium, enz. in vitaminepreparaten
1.2 Synthetische producten
Wanneer men de scheikundige formule van een product kent kan men deze scheikundig
nabootsen in een laboratorium zonder tussenkomst van enig levend orgaan of van een
plant.
Eerst gebruikte men de techniek ‘trial and error’ waarbij men nieuwe atomen at random
screent om potentieel interessante activiteit te testen.
Daarna gebruikte men ‘drug design’ waarbij ze het geneesmiddel ontworpen vanuit een
zeer nauwkeurige kennis van de structuur van het eiwit of de receptor waar het
geneesmiddel voor bestemd was.
Als laatste zijn er de ‘me too’ geneesmiddelen die ontstaan door de kleine modificaties aan
de structuur van moleculen, en zo te zoeken naar geneesmiddelen met verwante
structuren.
,1.2.1 Biotechnologie
Biotechnologie is het gebruik van levende organismen of delen ervan om producten te
maken of te wijzigen, om planten en dieren aan te passen of om micro-organismen voor
specifieke doeleinden te ontwikkelen
Klassieke biotechnologie
- Traditionele technieken om dieren en planten te kweken en het gebruik van bacteriën,
gisten en schimmels voor de productie van voedingswaren.
Moderne biotechnologie
- Past de eigenschappen van bacteriën, planten en dieren aan door rechtstreeks in te
grijpen op het DNA.
1. Basistechnieken
Het isoleren van DNA uit bacteriën (of een banaan).
2. Genetische modificatie of DNA recombinatie
Techniek waarbij het genetisch material van een levend wezen wordt gewijzigd.
GGO = Gemanipuleerd of gemodificeerd organisme
3. Gentherapie
Therapeutisch gen wordt geplaats op de plaats van bestemming via een vector ( eiwit,
virus, bacterie, …)
4. Celtherapie
3 soorten: - Stamceltherapie ( cel die in staat is uit te groeien tot andere celtypes)
- Immuunceltherapie ( afweercellen v. pt worden in labo geactiveerd om bv
kankercellen aan te vallen.
- Weefselkweek: alternatief voor donororganen
Momenteel zijn er 2 grote groepen in de biotechnologie:
1. Recombinante eiwitten
Hierbij wordt DNA naar een andere diersoort of plantensoort verplaatst.
Bv. Menselijk DNA wordt naar gistcellen verplaatst zodat deze gistcellen menselijke
eiwitten maken die na zuivering gebruikt kunnen worden als GM.
2. Therapeutische antilichamen
Antilichamen zijn eiwitten die we aanmaken als specifieke afweer tegen vreemde stoffen
of antigenen die het lichaam binnendringen. Voor geneeskundige toepassingen maakt
men antilichamen die zich heel specifiek richten op een eiwit dat aan de basis ligt van het
ontstaan van een ziekte
, 1.3 Ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel
De veiligheid en werkzaamheid van een geneesmiddel moet kunnen aangetoond worden
vooraleer het op de markt mag komen. In dit proces zijn er 4 stappen.
Fase 1: Basisonderzoek
- het startpunt van het onderzoek: men stelt een hypothese en gaat op zoek naar het
doeleiwit. Nadat men het doeleiwit heeft gevonden start het proces van het zoeken naar de
biologische actieve stof(farmacon) die het doeleiwit uitschakelt of to activiteit aanspoort.
Fase 2: Preklinisch onderzoek (4 jaar)
- Bevat de in vitro ( weefsel, cellen) en de in vivo ( dierenexperimenten) met als doel de
toxiciteit, veiligheid en de farmokinetiek van het potentieel GM te onderzoeken. Daarnaast
onderzoeken ze ook de teratogeniciteit (zorgt het voor afwijkingen?), mutageniciteit (zorgt
het voor mutaties?) en de carcinogeniteit (is het kankerverwekkend?).
Fase 3: Klinische ontwikkeling ( 3 onderverdeelde fases)
Fase I : kleine groepen ( 10-100) gezonde vrijwilligers, dosis-escalatie (lage dosis to MTD)
met als doel de farmacokinetiek, veiligheid en toxiciteit te bepalen. (1 jaar)
Fase II: Kleine groepen (50-500) patiënten met de ziekte waarvoor het geneesmiddel
ontwikkeld wordt. Met als doel om te kijken of het geneesmiddel doet wat het moet doen
en de optimale dosering te vinden. (2 jaar)
Fase III: Grote groepen (300- 30000) patiënten, met placebo-gecontroleerd,
gerandomiseerd, dubbelblind, multicentrisch onderzoek. Met als doel te kijken of het
geneesmiddel doet wat het moet doen en of het beter is dan al bestaande middelen.
(3,5 jaar)
Na fase III Registratie ( 1,5 jaar)
Fase IV: Geneesmiddelenbewaking doordat klinische studies gelimiteerd zijn.
Limitaties van klinische studies: - Te weinig patiënten
- Exclusie van ouderen, kinderen en risicopatiënten
- Exclusie van patiënten met bepaalde ziektes en indicaties
- Te kort
Men kan via het FAGG (Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en
Gezondheidsproducten) nevenwerkingen melden.
