Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
Hoorcollege 1: Inleiding
Erythrocyten afwijkingen
Anemie is een klinisch syndroom waarbij het lichaam over onvoldoende
zuurstoftransport capaciteit beschikt als gevolg van een absoluut tekort
aan erytrocyten.
Het wordt veroorzaakt door ziektes die leiden tot onvoldoende aanmaak,
verlies of afbraak van erytrocyten.
De verschijnselen worden veroorzaakt door zuurstofgebrek.
Bevestigen door in een bloedmonster de hematocriet te bepalen.
anamnese – wit tandvlees, sloom
lichamelijk onderzoek – snelle ademhaling, snelle en steile pols, wit
tandvlees
aanvullend onderzoek – percentage rode bloedcellen (hematocriet) is te
laag.
pathologisch onderzoek geeft een tumor van
witte bloedcellen in het
beenmerg wat voor lage erytrocytenproductie
zorgt.
Hemorragische diathese
Dit zorgt voor een verhoogde bloedingsneiging bij kleine trauma is er dan
meteen een groot bloedverlies.
Het wordt veroorzaakt door ziektes die een afwijking in de primaire of
secundaire hemostase (of beide) veroorzaken. De primaire hemostase
problemen worden veroorzaakt door afwijkingen aan de vaatwand,
trombocyten (aantal, functie) – Willebrand factor.
Secundaire hemostase afwijkingen worden veroorzaakt door afwijkingen in
de stolfactoren.
anamnese – snel blauwe plekken, nooit eerder bloedingsproblemen gehad.
lichamelijk onderzoek – blauwe plek tussen voorbenen, niets anders,
puntbloedingen,
ecchymosen en hematoom met voelbare dikte.
aanvullend onderzoek – onderzoek naar de trombocyten en stolfactoren
van de hemostase,
of naar de vaatwandafwijkingen.
-> voldoende werkzame trombocyten en
stolfactoren,
diagnose: tumor van vaatwand
(hemangiosarcoom).
Leukocyten afwijkingen
casus: veulen met infectie en koorts (gedachte aan primaire en secundaire
immuundeficiëntie). Anamnese – slecht gedronken na de geboorte, dus
lage immunoglobuline gehalte en dus secundaire immuundeficiëntie.
casus: kat met warme, pijnlijke dikte op de wang (gedachte abces).
Cytologisch onderzoek van een uitstrijkje van aspiraat geeft septische
13
,Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
purulente ontsteking als uitkomst. Er is dus een leukocytose met
linksverschuiving ontstaan.
Lymfadenopathie
casus: jaarling met koorts, anorexie en purulente neusuitvloeiing.
Vergrootte en geabcedeerde keellymfeknopen (gedachte is droes). Niet
met antibiotica behandelen, want het komt door Streptococcus.
casus: koe met vergrootte schouder lymfeknoop, bij lichamelijk onderzoek
geen onsteking in het drainage gebied. Met een biopt wordt er
sporadische bovine leukose. Het verschil tussen enzootische bovine
leukose en de consequenties van beide aandoeningen.
1. Anamnese
2. Lichamelijk onderzoek (ademhaling, pols, slijmvliezen)
3. Probleem (1 vd 4 thema’s)
4. Wat kan de oorzaak zijn?
5. Differentiele Diagnose (DDx)
6. Kennis van de ziekten in de DDx
7. Diagnostische mogelijkheden (Bloedonderzoek)
8. Diagnose
9. Behandeling
10. Prognose
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
-------------------
Hoorcollege 2: Anemie
Anemie is bloedarmoede er zijn onvoldoende erytrocyten om zuurstof van
de weefsels te verzorgen. Verschijnselen van zuurstofgebrek zijn snel
“buiten adem” of te wel verminderd uithoudingsvermogen, vermoeid,
compensatoir verhoogde adem- en hartfrequentie en bleke slijmvliezen.
De bleke slijmvliezen ontstaan door verminderde circulatie ontstaat snelle,
zwakke, slecht gevulde pols, hypotherm, koude extremiteiten, matige tot
slechte turgor, lage veneuze druk en een verlengde CRT.
Door anemie is de adem- en polsfrequentie gestegen, echter pols steil,
extremiteiten warm en systolische souffle. Waarbij de ernst afhankelijk is
van de snelheid van het ontstaan afhankelijk is.
Bij chronische anemie wordt het zuurstofafgiftepad aangepast en wordt
door vasoconstrictie het bloed naar de essentiële organen gestuurd en
niet andere organen zoals de huid en slijmvliezen (shock organen).
Het is geen ziekte maar een symptoom, waardoor je de oorzaak moet
vinden. Anemie wordt veroorzaakt door bloedverlies, afbraak van
erytrocyten, gestoorde aanmaak van erytrocyen, of combinaties hiervan.
Diagnostiek
waarneming = anemie
14
,Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
interpretatie = aanmaak, verlies en afbraak van erytrocyten
plan = anamnese, lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek
(bloedonderzoek)
Anemie door onvoldoende aanmaak
Erytropoiesis vindt continu plaats in beenmerg.
Onvoldoende erytropoiese leidt tot een chronische niet-regeneratieve
anemie.
Anemie door bloedverlies
De bloedingen zijn zichtbaar: op de huid of slijmvliezen, door melena of
hematochezia (bloed in de feces) of door hematurie (bloed in de urine).
Bij lichamelijk onderzoek is er dan ook: shock door bloedverlies, bloed aan
de thermometer, bloedingen in huid of slijmvliezen, hemoabdomen
(bloedbuik) of een hemothorax.
Anemie door hemolyse
- er zit hemoglobine in de bloedbaan, wat voor rode urine zorgt
(hemoglobinuria)
- de feces zij geel, door de gal die de hemoglobine geel kleurt
- bleke slijmvliezen, zwakte, tachycardia en dyspnea (benauwdheid)
- icterus, omdat de lever een zuurstofgebrek heeft en hemoglobine niet
kan afbreken, zo
komt hemoglobine in het weefsel en kleurt daardoor geel.
Dit kan ook worden veroorzaakt door antilichaambinding, waardoor het
gefagocyteerd wordt of het complementbinding geeft. De
erytrophagocytosis leidt tot sferocytvorming.
Sferocyten ontstaan door partiele fagocytose, waarbij de erytrocyt zijn
biconcave vorm verliest en bolvormig wordt.
Immuun gemedieerde hemolytische anemie wordt getest met een Coombs
test die de aanwezigheid van erytrocyt-gebonden antilichamen bepaald.
Laboratorium onderzoek
De bevestiging en ernst van anemie kan worden aangetoond door de
hoeveelheid erytrocyten te bepalen in een bloedmonster. Dit kan direct
door erytrocyten te tellen
(n x 1012/l), of indirect door de hoeveel hemoglobine te bepalen (mmol/l) ,
of indirect door het hematocriet, het volumepercentage erytrocyten (het
hematocriet, l/l) te meten.
Andere veelgebruikte testen zijn de bepaling van de osmotische fragiliteit
van de erytrocyten, het aantonen van sferocyten en de Coombstest.
15
,Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
Hematocriet bepalen – door het volumepercentage erytrocyten te bepalen,
hiervoor ewordt het gecentrifugeerd en krijg je een laag met plasma,
erytrocyten en een buffy coat.
Deze test is niet betrouwbaar als er
dehydratie , acuut bloedverlies of een
combinatie van de twee aanwezig is.
Erytropoiesis is de vorming van de rode
bloedcel. Deze kan gemeten worden
door naar het aantal polychromasie
cellen te kijken.
Anemie door aanmaak
Gezonde ery’s gaan niet snel kapot,
waardoor je de gezondheid kan meten
met een opstelling met verschillende osmotische waarden (NaCl
oplossingen). Waarbij 0,9% normaal is en bij 0,5% gaat een deel al kapot.
Casus – bordercollie teef, 3 jaar
anamnese: sinds gisteren sloom, heel snel buiten moe en buiten adem,
rode urine, oranje ontlasting, vorige week in Spanje en teken.
lichamelijk onderzoek: tachypneu (50/min), tachycardie (180/min), T 38.9
°C, witte huid, warme extremiteiten, bleke slijmvliezen, CRT < 1 sekonde
en lymfeknopen geen afwijkingen.
Er is dus anemie vastgesteld nu wordt er gekeken waardoor en moet er
een plan komen.
Hematocriet, reticulocyten, osmotische resistentie erytrocyten, Coombs
test en sferocytes
Uit de test blijkt een te hoge hematocriet waarde -> aanmaak, verlies of
afbraak? ->
Reticulocytentelling en beoordeling van het rode bloedbeeld.
Het reticulocyten level is te hoog (regeneratief rood bloedbeeld), dus geen
aanmaakstoornis.
Er is rode urine, maar door hematurie of door hemoglobinemie? dus
afcentrifugeren om te zien of het ery’s zijn of alleen hemoglobine -> geen
ery’s in het sediment -> hematurie, dus door hemolyse en niet door
bloedverlies.
Nu moet de osmotische resistentie worden gemeten -> uitslag lage
osmotische resistentie.
Dit komt door de Babesiose bacterie die te zien is in een bloeduitstrijkje en
acute hemolyse geeft. Dus moeten de teken bestreden worden, een
bloedtransfusie gegeven en een behandeling met Imidocarbdipropionaat.
16
, Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
-------------------
Hoorcollege 3: Patiënt anemie (samenvatting van anemie)
Casus veulen
Na 3 dagen: sloom, zwak, liggen en niet meer drinken.
Aanpak
- ziektegeschiedenis
- algemeen onderzoek
- probleemlijst opstellen
- differentiële diagnoselijst opstellen
- aanvullend onderzoek
- therapeutisch plan
Anamnese: hoe is de partus verlopen en heeft de merrie al eerder
veulens gehad.
- partus is zonder complicaties verlopen
- vierde veulen van de merrie
- veulen was tot vandaag vlot en dronk goed
- nu is het sloom, ligt achterin de box en wil niet meer drinken
Klinisch onderzoek
- algemene indruk: sloom, ligt, weinig buikvulling. Door de volle uier kan
de merrie onrustig
zijn en koliekerige gedragingen vertonen.
- algemeen onderzoek: Ademhaling: 70 AT/min, c.a., regelmatig (te hoog)
Pols: 140 sl/min, steil, regelmatig (te hoog)
Rectale temperatuur: 38.4°C (37.2-38.9)
HBH: turgor goed, perifeer warm
Lymfeknopen: niet afwijkend
Slijmvliezen: CRT < 1, vochtig, bleek en geel.
Probleemlijst
- Sloom
- Veel liggen
- Niet drinken
- Bleke en gele slijmvliezen
- Tachypneu (hoge ademfrequentie)
- Tachycardie (hoge hartslag)
- Rode urine
17
Hoorcollege 1: Inleiding
Erythrocyten afwijkingen
Anemie is een klinisch syndroom waarbij het lichaam over onvoldoende
zuurstoftransport capaciteit beschikt als gevolg van een absoluut tekort
aan erytrocyten.
Het wordt veroorzaakt door ziektes die leiden tot onvoldoende aanmaak,
verlies of afbraak van erytrocyten.
De verschijnselen worden veroorzaakt door zuurstofgebrek.
Bevestigen door in een bloedmonster de hematocriet te bepalen.
anamnese – wit tandvlees, sloom
lichamelijk onderzoek – snelle ademhaling, snelle en steile pols, wit
tandvlees
aanvullend onderzoek – percentage rode bloedcellen (hematocriet) is te
laag.
pathologisch onderzoek geeft een tumor van
witte bloedcellen in het
beenmerg wat voor lage erytrocytenproductie
zorgt.
Hemorragische diathese
Dit zorgt voor een verhoogde bloedingsneiging bij kleine trauma is er dan
meteen een groot bloedverlies.
Het wordt veroorzaakt door ziektes die een afwijking in de primaire of
secundaire hemostase (of beide) veroorzaken. De primaire hemostase
problemen worden veroorzaakt door afwijkingen aan de vaatwand,
trombocyten (aantal, functie) – Willebrand factor.
Secundaire hemostase afwijkingen worden veroorzaakt door afwijkingen in
de stolfactoren.
anamnese – snel blauwe plekken, nooit eerder bloedingsproblemen gehad.
lichamelijk onderzoek – blauwe plek tussen voorbenen, niets anders,
puntbloedingen,
ecchymosen en hematoom met voelbare dikte.
aanvullend onderzoek – onderzoek naar de trombocyten en stolfactoren
van de hemostase,
of naar de vaatwandafwijkingen.
-> voldoende werkzame trombocyten en
stolfactoren,
diagnose: tumor van vaatwand
(hemangiosarcoom).
Leukocyten afwijkingen
casus: veulen met infectie en koorts (gedachte aan primaire en secundaire
immuundeficiëntie). Anamnese – slecht gedronken na de geboorte, dus
lage immunoglobuline gehalte en dus secundaire immuundeficiëntie.
casus: kat met warme, pijnlijke dikte op de wang (gedachte abces).
Cytologisch onderzoek van een uitstrijkje van aspiraat geeft septische
13
,Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
purulente ontsteking als uitkomst. Er is dus een leukocytose met
linksverschuiving ontstaan.
Lymfadenopathie
casus: jaarling met koorts, anorexie en purulente neusuitvloeiing.
Vergrootte en geabcedeerde keellymfeknopen (gedachte is droes). Niet
met antibiotica behandelen, want het komt door Streptococcus.
casus: koe met vergrootte schouder lymfeknoop, bij lichamelijk onderzoek
geen onsteking in het drainage gebied. Met een biopt wordt er
sporadische bovine leukose. Het verschil tussen enzootische bovine
leukose en de consequenties van beide aandoeningen.
1. Anamnese
2. Lichamelijk onderzoek (ademhaling, pols, slijmvliezen)
3. Probleem (1 vd 4 thema’s)
4. Wat kan de oorzaak zijn?
5. Differentiele Diagnose (DDx)
6. Kennis van de ziekten in de DDx
7. Diagnostische mogelijkheden (Bloedonderzoek)
8. Diagnose
9. Behandeling
10. Prognose
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
-------------------
Hoorcollege 2: Anemie
Anemie is bloedarmoede er zijn onvoldoende erytrocyten om zuurstof van
de weefsels te verzorgen. Verschijnselen van zuurstofgebrek zijn snel
“buiten adem” of te wel verminderd uithoudingsvermogen, vermoeid,
compensatoir verhoogde adem- en hartfrequentie en bleke slijmvliezen.
De bleke slijmvliezen ontstaan door verminderde circulatie ontstaat snelle,
zwakke, slecht gevulde pols, hypotherm, koude extremiteiten, matige tot
slechte turgor, lage veneuze druk en een verlengde CRT.
Door anemie is de adem- en polsfrequentie gestegen, echter pols steil,
extremiteiten warm en systolische souffle. Waarbij de ernst afhankelijk is
van de snelheid van het ontstaan afhankelijk is.
Bij chronische anemie wordt het zuurstofafgiftepad aangepast en wordt
door vasoconstrictie het bloed naar de essentiële organen gestuurd en
niet andere organen zoals de huid en slijmvliezen (shock organen).
Het is geen ziekte maar een symptoom, waardoor je de oorzaak moet
vinden. Anemie wordt veroorzaakt door bloedverlies, afbraak van
erytrocyten, gestoorde aanmaak van erytrocyen, of combinaties hiervan.
Diagnostiek
waarneming = anemie
14
,Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
interpretatie = aanmaak, verlies en afbraak van erytrocyten
plan = anamnese, lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek
(bloedonderzoek)
Anemie door onvoldoende aanmaak
Erytropoiesis vindt continu plaats in beenmerg.
Onvoldoende erytropoiese leidt tot een chronische niet-regeneratieve
anemie.
Anemie door bloedverlies
De bloedingen zijn zichtbaar: op de huid of slijmvliezen, door melena of
hematochezia (bloed in de feces) of door hematurie (bloed in de urine).
Bij lichamelijk onderzoek is er dan ook: shock door bloedverlies, bloed aan
de thermometer, bloedingen in huid of slijmvliezen, hemoabdomen
(bloedbuik) of een hemothorax.
Anemie door hemolyse
- er zit hemoglobine in de bloedbaan, wat voor rode urine zorgt
(hemoglobinuria)
- de feces zij geel, door de gal die de hemoglobine geel kleurt
- bleke slijmvliezen, zwakte, tachycardia en dyspnea (benauwdheid)
- icterus, omdat de lever een zuurstofgebrek heeft en hemoglobine niet
kan afbreken, zo
komt hemoglobine in het weefsel en kleurt daardoor geel.
Dit kan ook worden veroorzaakt door antilichaambinding, waardoor het
gefagocyteerd wordt of het complementbinding geeft. De
erytrophagocytosis leidt tot sferocytvorming.
Sferocyten ontstaan door partiele fagocytose, waarbij de erytrocyt zijn
biconcave vorm verliest en bolvormig wordt.
Immuun gemedieerde hemolytische anemie wordt getest met een Coombs
test die de aanwezigheid van erytrocyt-gebonden antilichamen bepaald.
Laboratorium onderzoek
De bevestiging en ernst van anemie kan worden aangetoond door de
hoeveelheid erytrocyten te bepalen in een bloedmonster. Dit kan direct
door erytrocyten te tellen
(n x 1012/l), of indirect door de hoeveel hemoglobine te bepalen (mmol/l) ,
of indirect door het hematocriet, het volumepercentage erytrocyten (het
hematocriet, l/l) te meten.
Andere veelgebruikte testen zijn de bepaling van de osmotische fragiliteit
van de erytrocyten, het aantonen van sferocyten en de Coombstest.
15
,Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
Hematocriet bepalen – door het volumepercentage erytrocyten te bepalen,
hiervoor ewordt het gecentrifugeerd en krijg je een laag met plasma,
erytrocyten en een buffy coat.
Deze test is niet betrouwbaar als er
dehydratie , acuut bloedverlies of een
combinatie van de twee aanwezig is.
Erytropoiesis is de vorming van de rode
bloedcel. Deze kan gemeten worden
door naar het aantal polychromasie
cellen te kijken.
Anemie door aanmaak
Gezonde ery’s gaan niet snel kapot,
waardoor je de gezondheid kan meten
met een opstelling met verschillende osmotische waarden (NaCl
oplossingen). Waarbij 0,9% normaal is en bij 0,5% gaat een deel al kapot.
Casus – bordercollie teef, 3 jaar
anamnese: sinds gisteren sloom, heel snel buiten moe en buiten adem,
rode urine, oranje ontlasting, vorige week in Spanje en teken.
lichamelijk onderzoek: tachypneu (50/min), tachycardie (180/min), T 38.9
°C, witte huid, warme extremiteiten, bleke slijmvliezen, CRT < 1 sekonde
en lymfeknopen geen afwijkingen.
Er is dus anemie vastgesteld nu wordt er gekeken waardoor en moet er
een plan komen.
Hematocriet, reticulocyten, osmotische resistentie erytrocyten, Coombs
test en sferocytes
Uit de test blijkt een te hoge hematocriet waarde -> aanmaak, verlies of
afbraak? ->
Reticulocytentelling en beoordeling van het rode bloedbeeld.
Het reticulocyten level is te hoog (regeneratief rood bloedbeeld), dus geen
aanmaakstoornis.
Er is rode urine, maar door hematurie of door hemoglobinemie? dus
afcentrifugeren om te zien of het ery’s zijn of alleen hemoglobine -> geen
ery’s in het sediment -> hematurie, dus door hemolyse en niet door
bloedverlies.
Nu moet de osmotische resistentie worden gemeten -> uitslag lage
osmotische resistentie.
Dit komt door de Babesiose bacterie die te zien is in een bloeduitstrijkje en
acute hemolyse geeft. Dus moeten de teken bestreden worden, een
bloedtransfusie gegeven en een behandeling met Imidocarbdipropionaat.
16
, Bloed en Bloedvormende organen - hoorcolleges
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
-------------------
Hoorcollege 3: Patiënt anemie (samenvatting van anemie)
Casus veulen
Na 3 dagen: sloom, zwak, liggen en niet meer drinken.
Aanpak
- ziektegeschiedenis
- algemeen onderzoek
- probleemlijst opstellen
- differentiële diagnoselijst opstellen
- aanvullend onderzoek
- therapeutisch plan
Anamnese: hoe is de partus verlopen en heeft de merrie al eerder
veulens gehad.
- partus is zonder complicaties verlopen
- vierde veulen van de merrie
- veulen was tot vandaag vlot en dronk goed
- nu is het sloom, ligt achterin de box en wil niet meer drinken
Klinisch onderzoek
- algemene indruk: sloom, ligt, weinig buikvulling. Door de volle uier kan
de merrie onrustig
zijn en koliekerige gedragingen vertonen.
- algemeen onderzoek: Ademhaling: 70 AT/min, c.a., regelmatig (te hoog)
Pols: 140 sl/min, steil, regelmatig (te hoog)
Rectale temperatuur: 38.4°C (37.2-38.9)
HBH: turgor goed, perifeer warm
Lymfeknopen: niet afwijkend
Slijmvliezen: CRT < 1, vochtig, bleek en geel.
Probleemlijst
- Sloom
- Veel liggen
- Niet drinken
- Bleke en gele slijmvliezen
- Tachypneu (hoge ademfrequentie)
- Tachycardie (hoge hartslag)
- Rode urine
17
