Biologie Thema 4; Afweer
4.1: Bescherming
Inwendig en uitwendig milieu
Het inwendige milieu is gescheiden van het uitwendige milieu door het
dekweefsel van de huid, de longen en de darmen
De inhoud van het maag-darmkanaal hoort bij het uitwendige milieu
Lichaamsvreemde stoffen
Stoffen of cellen die niet in je lichaam thuishoren > lichaamsvreemd
Het afweersysteem of immuunsysteem beschermt het lichaam
tegen de lichaamsvreemde stoffen
Het binnendringen van pathogenen (ziekteverwekkers) in je lichaam wordt
een infectie genoemd
Schimmels infecteren vaak alleen de huid
Bacteriën, virussen en eencellige dieren infecteren ook de rest van
het lichaam
Virussen
Virussen bevatten DNA of RNA met een eiwitmantel (capside)
Virussen kunnen zich niet zelfstandig voortplanten maar hebben daar
gastheercellen voor nodig
Het virus bindt aan de receptoren op de gastheercel
Het virus-DNA of virus-RNA komt terecht in het cytoplasma van de
gastheercel
In het cytoplasma vindt vermenigvuldiging van het virus plaats
Als virussen zich in je cellen vermenigvuldigen heb je last vaan een
virusinfectie
Virussen kunnen cellen doden of beschadigen door de afgifte van eiwit
verterende enzymen
Virussen kunnen ook geïnfecteerde cellen toxinen laten produceren
waardoor de cel sterft
De eerste verdedigingslinie
De huid en de slijmvliezen vormen de eerste verdedigingslinie tegen de
gevaren van buitenaf
Mechanische afweer: afweer met behulp van fysieke aanpassingen
Goede bacteriën op de huid en in de darmen, slijmvliezen
Chemische afweer: afweer met behulp van stoffen
Zweet, maagsap
In de kiemlaag van de huid liggen pigmentvormende cellen >
melanocyten
Melanocyten vormen het donkere pigment melanine
Melanocyten geven melanine af aan de opperhuidcellen
Vorming van melanine wordt gestimuleerd door zonlicht
Melanine beschermt delende cellen in de kiemlaag tegen de
schadelijke invloed van ultraviolette straling
4.2: Afweer
Het immuunsysteem
, Wanneer ziekteverwekkers of schadelijke stoffen het interne milieu
binnendringen wordt het immuunsysteem geactiveerd
Aangeboren afweer (aspecifieke afweer): gericht tegen vele
verschillende typen ziekteverwekkers, komt voor bij alle dieren en
planten en dient als eerste afweer tegen infectie
Verworven afweer (specifieke afweer): het deel van je
immuunsysteem dat je gedurende je leven ontwikkelt, is gericht
tegen één type ziekteverwekker en komt alleen voor bij gewervelde
dieren
Belangrijke organen van het immuunsysteem zijn:
Beenmerg
Thymus (klier boven in de borstholte)
Milt
Lymfeknopen
Bovenstaande 4 organen heten lymfoïde organen en hebben een functie
bij de opslag en transport van witte bloedcellen
In het rode beenmerg ontstaan verschillende typen witte bloedcellen:
Fagocyten > aangeboren afweer
Lymfocyten > verworven afweer
Fagocyten (aangeboren afweer)
Als een ziekteverwekker het lichaam binnendringt wordt het direct
aangevallen door fagocyten
Fagocyten gebruiken receptoren om de ziekteverwekkers te
herkennen
Er zijn 2 typen fagocyten:
Granulocyten: reageren snel en maken de ziekteverwekkers
binnen enkele minuten onschadelijk
Lysosomen smelten samen met het blaasje waarin de bacterie is
ingesloten
Enzymen uit de lysosomen doden de bacteriën en de granulocyt
gaat daarbij vaak ook dood
Monocyten: na de aanmaak in het beenmerg wordt het opgeslagen
in de milt of via de bloedbaan naar weefsels
Uit monocyten ontstaan macrofagen en dendritische cellen
Als monocyten de bloedbaan verlaten veranderen ze van vorm en worden
het macrofagen genoemd
Macrofagen: kunnen meerdere ziekteverwekkers onschadelijk
maken en zitten in het hele lichaam
Dendritische cellen: vooral op plaatsen waar ziekteverwekkers
kunnen binnenkomen zoals de huid
Macrofagen kunnen koorts veroorzaken
In de reactie met de ziekteverwekkers scheiden ze cytokinen af en
dat verhoogt de normwaarde van de temperatuur
Cytokinen behoren tot de groep van mediatoren: eiwitten met
een regulerende functie
Koorts: als de normwaarde van 37 graden verhoogd wordt, gaat het
lichaam trillen om warmte op te wekken > het lichaam gaat warmteverlies
tegen door het vernauwen van de bloedvaten in het gezicht waardoor je
bleek wordt > door de hoge temperatuur bij koorts worden afweerreacties
versneld.
Antibiotica: medicijnen die bacteriële infecties bestrijdt en werkt niet bij
infecties door een virus
4.1: Bescherming
Inwendig en uitwendig milieu
Het inwendige milieu is gescheiden van het uitwendige milieu door het
dekweefsel van de huid, de longen en de darmen
De inhoud van het maag-darmkanaal hoort bij het uitwendige milieu
Lichaamsvreemde stoffen
Stoffen of cellen die niet in je lichaam thuishoren > lichaamsvreemd
Het afweersysteem of immuunsysteem beschermt het lichaam
tegen de lichaamsvreemde stoffen
Het binnendringen van pathogenen (ziekteverwekkers) in je lichaam wordt
een infectie genoemd
Schimmels infecteren vaak alleen de huid
Bacteriën, virussen en eencellige dieren infecteren ook de rest van
het lichaam
Virussen
Virussen bevatten DNA of RNA met een eiwitmantel (capside)
Virussen kunnen zich niet zelfstandig voortplanten maar hebben daar
gastheercellen voor nodig
Het virus bindt aan de receptoren op de gastheercel
Het virus-DNA of virus-RNA komt terecht in het cytoplasma van de
gastheercel
In het cytoplasma vindt vermenigvuldiging van het virus plaats
Als virussen zich in je cellen vermenigvuldigen heb je last vaan een
virusinfectie
Virussen kunnen cellen doden of beschadigen door de afgifte van eiwit
verterende enzymen
Virussen kunnen ook geïnfecteerde cellen toxinen laten produceren
waardoor de cel sterft
De eerste verdedigingslinie
De huid en de slijmvliezen vormen de eerste verdedigingslinie tegen de
gevaren van buitenaf
Mechanische afweer: afweer met behulp van fysieke aanpassingen
Goede bacteriën op de huid en in de darmen, slijmvliezen
Chemische afweer: afweer met behulp van stoffen
Zweet, maagsap
In de kiemlaag van de huid liggen pigmentvormende cellen >
melanocyten
Melanocyten vormen het donkere pigment melanine
Melanocyten geven melanine af aan de opperhuidcellen
Vorming van melanine wordt gestimuleerd door zonlicht
Melanine beschermt delende cellen in de kiemlaag tegen de
schadelijke invloed van ultraviolette straling
4.2: Afweer
Het immuunsysteem
, Wanneer ziekteverwekkers of schadelijke stoffen het interne milieu
binnendringen wordt het immuunsysteem geactiveerd
Aangeboren afweer (aspecifieke afweer): gericht tegen vele
verschillende typen ziekteverwekkers, komt voor bij alle dieren en
planten en dient als eerste afweer tegen infectie
Verworven afweer (specifieke afweer): het deel van je
immuunsysteem dat je gedurende je leven ontwikkelt, is gericht
tegen één type ziekteverwekker en komt alleen voor bij gewervelde
dieren
Belangrijke organen van het immuunsysteem zijn:
Beenmerg
Thymus (klier boven in de borstholte)
Milt
Lymfeknopen
Bovenstaande 4 organen heten lymfoïde organen en hebben een functie
bij de opslag en transport van witte bloedcellen
In het rode beenmerg ontstaan verschillende typen witte bloedcellen:
Fagocyten > aangeboren afweer
Lymfocyten > verworven afweer
Fagocyten (aangeboren afweer)
Als een ziekteverwekker het lichaam binnendringt wordt het direct
aangevallen door fagocyten
Fagocyten gebruiken receptoren om de ziekteverwekkers te
herkennen
Er zijn 2 typen fagocyten:
Granulocyten: reageren snel en maken de ziekteverwekkers
binnen enkele minuten onschadelijk
Lysosomen smelten samen met het blaasje waarin de bacterie is
ingesloten
Enzymen uit de lysosomen doden de bacteriën en de granulocyt
gaat daarbij vaak ook dood
Monocyten: na de aanmaak in het beenmerg wordt het opgeslagen
in de milt of via de bloedbaan naar weefsels
Uit monocyten ontstaan macrofagen en dendritische cellen
Als monocyten de bloedbaan verlaten veranderen ze van vorm en worden
het macrofagen genoemd
Macrofagen: kunnen meerdere ziekteverwekkers onschadelijk
maken en zitten in het hele lichaam
Dendritische cellen: vooral op plaatsen waar ziekteverwekkers
kunnen binnenkomen zoals de huid
Macrofagen kunnen koorts veroorzaken
In de reactie met de ziekteverwekkers scheiden ze cytokinen af en
dat verhoogt de normwaarde van de temperatuur
Cytokinen behoren tot de groep van mediatoren: eiwitten met
een regulerende functie
Koorts: als de normwaarde van 37 graden verhoogd wordt, gaat het
lichaam trillen om warmte op te wekken > het lichaam gaat warmteverlies
tegen door het vernauwen van de bloedvaten in het gezicht waardoor je
bleek wordt > door de hoge temperatuur bij koorts worden afweerreacties
versneld.
Antibiotica: medicijnen die bacteriële infecties bestrijdt en werkt niet bij
infecties door een virus
