Menswetenschappen: orthopedagogiek samenvatting

Orthopedagogiek
1| Inleiding
Orthopedagogiek
Orthopedagogiek =

 Pedagogiek = wetenschap van het opvoeden
 Ortho = recht

→ rechttrekken in de opvoeding wat verkeerd of moeilijk loopt

Iemand die orthopedagogie beoefent, houdt zich bezig met de ontwikkeling en opvoeding van kinderen
waarbij het moeilijk loopt

 Als orthopedagoog ben je gespecialiseerd in de pedagogiek (opvoedkunde) die zich richt op de
opvoeding van kinderen met een mentale en/of fysieke beperking en kinderen die zich in een
problematische leer- of opvoedingssituatie bevinden.

 De taak van de orthopedagoog is hulp te bieden aan het in de ontwikkeling bedreigde kind. Hierbij
behoort ook de ondersteuning van de ouders en leekrachten en andere professionals die zich
bezighouden van het kind. Want zij stimuleren op een indirecte manier de ontwikkeling van het
kind

 De orthopedagoog maakt voor kinderen met leer- en gedragsproblemen, ontwikkelingsstoornissen,
functiebeperkingen - waardoor er opvoedingsvragen en/of opvoedingsproblemen ontstaan - een
behandel- en begeleidingsplan dat hun situatie kan verbeteren. Zodoende probeert de
orthopedagoog ervoor te zorgen dat zij de opvoeding krijgen die het beste bij hun karakter en
problemen aansluit.



In de orthopedagogiek gaat het over jonge kinderen, oudere kinderen en ook kinderen met leer- en
gedragsstoornissen. In sommige situaties is de zorgverlening niet meer vrije keuze maar verplicht door een
jeugdrechter



Gemeenschappelijke kenmerken
 Pedagogische relatie
 Opvoeding verloopt niet meer spontaan en vanzelfsprekend
 Betrokkenen maken zich zorgen over de verdere ontwikkeling
 Betrokkenen zien geen perspectief meer. Er is geen zicht meer hoe ze zelf eruit zullen komen.
 Nood aan hulp van buitenaf

→ orthopedagogische hulp




1

,Geschiedenis van de orthopedagogiek
Oorsprong orthopedagogiek
Wilde van Aveyron
→ wolfskind

Itard (medicus) had als idee alles recht te trekken wat niet juist was bij Wilde. Het was een opvoedkundig
experiment waarbij het wolfskind als een tabula rasa was.

Hij hoopte het wolfskind te genezen via orthopedagogie, vrij snel bleek dat de verwachtingen veel te hoog
waren, ook na het bijstellen van de verwachten. Het jongetje is vroegtijdig overleden.

Dit was de eerste poging van de mens om iemand zonder menselijke opvoeding op het juiste spoor te
trekken.



Men ging nog heel primitief om met mensen met een beperking/handicap. Er was niet echt
(orthopedagogische) zorg, er was enkel lichamelijke zorg zodat ze bleven overleven. Er was geen zorg voor
het mentale en de ontwikkeling. Dit waren zeer trieste situaties.

Eerste helft van de 19de eeuw:

 Individualisering van de zorg
 Registratie en observatie



Segregatie (naar integratie naar inclusie). De dag van vandaag kijken we anders naar een kind met een
beperking en proberen we het alle kansen te geven dat het kind verdiend.

Heilpedagogiek
= Duitse stroming in de orthopedagogiek

 Heilen = helen, genezen met opvoedkundige maatregelen
 Hanselmann en Moor: grondleggers theoretische orthopedagogiek
 Ontwikkelingsbelemmeringen
 Heilpädagogik = de leer van het onderwijs, de opvoeding en de zorg voor kinderen met
ontwikkelingsbelemmeringen

Verruiming van het object van de orthopedagogiek
Vroeger ging het enkel over mentale beperking, handicap en achterstand. Geleidelijk aan is die doelgroep
gaan uitbreiden. Alle vormen van sensorische handicap is eraan toegevoegd, en de ernstige zwakzinnigen
en de te kort schietende opvoedingssituatie.

Nu is dit een heel verscheiden groep met veel meer doelgroepen. Elk kind waarbij de ontwikkeling bedreigd
wordt, heeft orthopedagogiek nodig.




2

,Huidige orthopedagogiek
Wetenschappelijke studie van het (be)handelen in problematische opvoedingssituaties (POS)

POS: een door de betrokkenen als nagenoeg perspectiefloos ervaren opvoedingssituatie, waarin zij er
zonder deskundige hulp van buitenaf niet zullen in slagen het geheel zodanig te veranderen dat het weer
perspectiefbiedend wordt”

In gezin, school, gezinsaanvullende of gezinsvervangende situaties

POS
= problematische opvoedingssituaties

 Vanzelfsprekenheid in de opvoeding valt weg
 Ervaren/beleefde perspectiefloosheid door betrokkenen of derden
o Kindperspectief: ontwikkeling loopt vast, wordt belemmerd
o Opvoedersperspectief: onzekerheid, vragen, zorg, handelingsverlegendheid
 Conclusie: niet (pedagogische gevolgen van een) handicap, maar problemen bij de opvoeding

Wetenschappelijke studies
Orthopedagogiek is een wetenschap die aan

 Preventie: inzicht verwerven in ontstaan van problematische opvoedingssituaties
 Diagnostiek: ontwikkelen van specifieke diagnostische instrumenten
 Interventie: ontwikkelen van, toepassen en evalueren van orthopedagogische
handelingsprogramma’s

doet.



Sinds maart 2014 gebruikt men binnen jeugdhulp de term VOS, verontrustende opvoedingssituaties.




3

, Hoe kijken we naar het kind?
Vroeger keken we er niet echt naar om.

In het algemeen kijken we tegenwoordig helemaal anders naar kinderen (zowel normaal als met beperking)

De eeuw van het kind
 Ellen Key
 Kind als majesteit, een koningszoon
 Extreme opvatting van reformpedagogiek
 Uiting van een trend: grote veranderingen in de maatschappelijke zorg

Kind was bezit van de ouders en had geen rechten en kon zich niet verdedigen.

Vanaf de 20ste eeuw veranderde dit. Het kantelpunt. Eind 20ste eeuw is er een enorme omwenteling
geweest.

Het is veel verbeterd, maar af en toe slaan me misschien wel wat door, dat het kind teveel de macht krijgt
en dat we ons laten leiden in de opvoeding

Voorbeelden
 1912: Wet op Kinderbescherming in België → uithuisplaatsing krijgt een wettelijke basis
 1914: Algemene leerplicht
 1989: Internationaal Verdrag over de Rechten van het Kind (20 november)

Kinderrechtencommunisaris Caroline Vrijens
Minister van onderwijs Ben Weyts

o Recht op spel
o Recht op privacy
o Recht op opvoeding




4