Samenvatting Deel 4 - Straffen en andere gevolgen

Hoofdstuk 4 De straffen en andere gevolgen van
het misdrijf
1. Begripsbepaling straf
Nadat de strafrechter tot de vaststelling komt dat de beklaagde een misdrijf
heeft gepleegd dat wederrechtelijk en verwijtbaar is en dat de dader
bovendien toerekeningsvatbaar en strafwaardig is, rest hem nog te
beraadslagen over de oplegging van de straf bij de wet bepaald.

2. Definitie
Het is heel moeilijk om een volledige en correcte definitie te geven van het
begrip straf omdat deze nergens terug te vinden is in het Strafwetboek.
 Niet terugvallen op het materieel criterium van artikel 7 Sw. en artikel
7bis Sw. want de opsomming van de verschillende soorten straffen is
niet volledig

 Aantal bijkomende straffen ontbreken
 Aanplakking – Art. 18 Sw.
 Afzetting – Art. 19 Sw.

 Straffen die opgenomen zijn in bijzondere strafwetten ontbreken
Vb. verval van het recht tot sturen

 Niet terugvallen op formeel criterium dat enkel strafgerechten straffen
kunnen uitspreken
 Ook burgerlijke gerechten zijn in uitzonderlijke gevallen bevoegd
om misdrijven te bestraffen

 EHRM  bestuurlijke sancties opgelegd door bestuurlijke
overheden kunnen het rechtskarakter aannemen van een straf
of een punitieve sanctie
LET OP ook de hoogste rechtscolleges hebben geen eenduidige RS.
 Cassatie focust zich vooral op het leedtoevoegingskarakter als
onderscheidingscriterium
 Definitie = een door de wet bepaald leed die door de rechterlijke
macht wordt opgelegd als sanctie voor een gepleegd misdrijf

 Leedtoevoeging is toonaangevend
 Dit past volledig in de denkrichting van de klassieke leer
waaruit het Strafwetboek is ontstaan

 Volgens deze definitie zou een sanctie die de betrokkene
ten goede komt niet als straf kunnen worden
gecatalogeerd

 Volledig tegenstrijdig met de visie van het EHRM

 Opvallend is dat het Hof van Cassatie in sommige zaken de
toetsingscriteria van het EHRM hanteert, maar ze deze
evengoed volledig durft aan de kant te leggen

, LET OP het Hof van Cassatie benadrukt wel dat het niet is omdat een
sanctie als punitief moet worden bestempeld in de zin van artikel 6
EVRM dat het als een zuivere straf moet worden aangemerkt ten
gevolge waarvan de regels van het Belgisch straf(proces)recht
integraal toepasselijk zouden moeten worden verklaard.


 EHRM is van oordeel dat de internrechtelijke kwalificatie niet
doorslaggevend is
 EHRM kijkt naar drie criteria – “Kan een bepaalde
overhandshandeling effectief benoemd worden als criminal
charge?”

 Internrechtelijke kwalificatie
o Kijken naar plaats van de norm in het wettelijk
systeem
o Kijken naar kwalificatie van de norm door de
nationale rechter
o Kijken naar terminologie die gebruikt is door de
wetgever
o Kijk of het OM betrokken is bij het opleggen van de
sanctie

 Aard van de inbreuk
o Enerzijds betrekking op de reikwijdte van de
overtreden norm
o Anderzijds betrekking op het doel van de sanctie

o Voorwaarde om als straf te kunnen worden
gekwalificeerd
 Voorschrift moet een algemeen karakter
hebben
 Sanctionering van de inbreuk moet een
preventieve en repressieve bedoeling
hebben

 Aard en ernst van de sanctie
o Hangt nauw samen met het tweede criterium

o Voorwaarde om als straf te kunnen worden
gekwalificeerd
 Voorschrift moet een algemeen karakter
hebben
 De sanctionering van de inbreuk moet een
preventieve en repressieve bedoeling
hebben

 Indien het EHRM iets als straf aanmerkt, zijn de waarborgen van
artikel 6 en 7 van het EVRM van toepassing

 Recht op een eerlijk proces + beginselen van behoorlijke
strafrechtsbedeling – Art. 6 EVRM

, o Indien een sanctie valt onder het
toepassingsgebied van artikel 6 EVRM spreekt het
EHRM over “a criminal charge within the meaning
of Article 6 of the Convention”

 Niet-terugwerkende kracht van de strafbaarstellingen en
de straffen
Art 7 EVRM

o Indien een sanctie valt onder het
toepassingsgebied van artikel 7 EVRM spreekt het
EVRM over “a penalty”

,  Door de drie toetsingscriteria is het mogelijk dat niet alleen
straffen in de strikte betekenis van het woord onder het
toepassingsgebied vallen

 Ook andere straffen kunnen dan onder het
toepassingsgebied vallen
o Bestuurlijke punitieve sancties

o Buitengerechtelijke afhandeling in strafzaken
OM stelt een sanctie voor met een repressief
karakter in het strafrechtelijk kader.

 Principe = wat een lidstaat zelf als straf aanmerkt, is per
definitie een punitieve sanctie

LET OP het is niet omdat iets als punitief wordt
aangemerkt in de zin van artikel 6 en 7 van het EVRM, dat
dit ook een straf is in de strikte zin van de betekenis.

o Zo is het mogelijk dat iets initieel door een lidstaat
niet als een straf wordt aangemerkt, maar wel als
punitief wordt aangemerkt door het EHRM

 EHRM 23 november 2006 Jussila – Finland  ERHM oordeelde dat
een bepaalde fiscale boete op basis van de toetsingscriteria als
punitief moest worden aangemerkt, hoewel het geschil zelf geen
hard core-strafzaak was. Deze vaststelling leidde ertoe dat er
geen schending werd vastgesteld van artikel 6 EVRM omwille
van het feit dat betrokkene niet werd gehoord. Uit het
voornoemde arrest kwam uit de bus dat een punitieve sanctie
niet noodzakelijk dezelfde waarborgen kent als een
strafrechtelijke sanctie. Of hiermee het startschot werd gegeven
om ook de verschillende ‘strafrechtelijke’ sancties onderling
anders te kunnen benaderen, is evenwel (nog altijd) niet
duidelijk.

 Uitspraak = het EHRM zag hier geen schending in van
artikel 6 EVRM omdat een geschil over een fiscale boete
geen hard core strafzaak is

 Besluit = het EHRM erkent graduele rechtsbescherming
voor geschillen die niet tot de hard core van het strafrecht
behoren – punitieve bestuurlijke sancties kennen niet
noodzakelijk dezelfde waarborgen als een strafrechtelijke
sanctie