Samenvatting sociologie en rechtssociologie

Sociologie en rechtssociologie

Hoofdstuk 1: wat is rechtssociologie

1. Wat is recht?
1.1 Volgens juristen:
- Geheel van regels die neerslag vinden in de bronnen van het recht.
- Regels vinden toepassing in de praktijk van rechtspraak en rechtsleer.
- Recht heeft een consistente structuur en een hiërarchische ordening.
 Regels moeten uit specifieke bronnen komen en hebben een soort hiërarchie.

1.2 Volgens filosofen (natuurrecht):
- Recht verwijst naar ideaalbeeld als systeem van waarden en principes die het sociale
leven moeten structureren.

1.3 Volgens sociologen:
- Recht als sociaal fenomeen.
- Recht nauw: maatschappelijke controle uitgeoefend door systematische aanwending
van macht.
- Recht breed: geheel van collectieve gedragingen en normen die het sociaal leven
structureren.

2 soorten:
 Law in the books
o Juristen
o Puzzels oplossen volgens rechtsbronnen
o Recht is iets dat staat neergeschreven
 Law in action
o Sociologen
o Functioneren van juridische instituties in de maatschappij
o Praktijk van het recht

2. Rechtssociologie
 Zoektocht naar hoe recht betekenis krijgt in de maatschappij, door te kijken naar
achterliggende context bij totstandkoming en de effecten van recht.
Empirisch (=waarneembaar) recht. Recht is een sociaal verschijnsel (geen moreel,
natuurkundig of logisch verschijnsel -> juristen). Het heeft iets te maken met de
maatschappij en wat we in de maatschappij kunnen waarnemen.

 Sociale productie: invloed van samenleving op recht.
 Sociale werking: invloed van recht op de samenleving.

2.1 Sociale productie van recht
 Sociale factoren en actoren relevant voor totstandkoming van recht.
- Interne formele bronnen van recht (juristen):
o Wetgeving
o Rechtspraak
o Doctrine
o Gewoonterecht
o Algemene rechtsbeginselen

, - Maatschappelijke bronnen van recht (sociologen):
o Politiek
o Economisch-technologische ontwikkelingen
o Juridische professionals
o Rechtsopvattingen burgers

1. Politieke machtsverhoudingen
> Recht is in belangrijke mate product van bestaande politieke
besluitvormingsprocessen in een land
o Debatten
o Onderhandelingen
o Compromissen
> Publieke machtsfactoren
o Politieke partijen
o Ambtenaren
o Bestuurders
> Private machtsfactoren
o Lobby bedrijfsleven
o Vakbonden
o Milieuorganisaties
> Internationale politiek
o EU
o NAVO
o WTO
o Wereldbank

2. Economisch-technologische ontwikkelingen
> Economie (kapitalistische productiewijze)
o Contract & eigendom
o Vrije-markt economie
o Multinationals
> Wetenschap & technologie
> Rampen

3. Juridische professionals
> Rechtspraak
o Realisten: recht is wat rechters doen in de praktijk.
o Abstracte wetten krijgen pas betekenis in hun toepassing door rechters.
o Organisatie: hoe rechterlijke macht functioneert, hoe zij is samengesteld en of
haar werkzaamheden georganiseerd zijn.
> Advocatuur
o Verzakelijking en internationalisering
> Ambtenaren
o Rechtsvormers en regelstoepassers bij de overheid. Rol in wetgeving.

4. Rechtsopvattingen burgers
> Iedereen wordt geacht de wet te kennen.
> Rechtssociologisch onderzoek naar
o Kennis burgers over recht.
o Opvattingen over functioneren instituties rechtstaat.
o Vertrouwen in recht als oplossing voor hun geschillen.

, > Invloed burgers op recht via
o Opeisen van rechten.
o Verkiezingen
o Demonstraties
> Rechtscultuur
o Juridische instituties
o Vergelijking omvang rechtssector

2.2 Sociale werking van recht
 Effecten van recht in de samenleving (bedoeld & onbedoeld).
- Bestrijden assumpties
o Iedereen kent de wet.
o Iedereen gehoorzaamt de wet.

- Anti-instrumentalisme
o Tegen intentionalisme van wetgever.
o Wetten hebben vaak andere gevolgen dan wetgever beoogd. 
Mobiliseringstheorieën: manieren waarop sociale groepen op rechtsregels
beroep gaan doen om hun belangen te helpen.
o Sociologische analyse gaat normatieve veronderstellingen van wetgeving na
en vergelijkt deze met sociale werking.  Handhavingstheorieën: typen van
handhaving die door ordehandhavers kunnen worden gehanteerd.
- Hoe recht de burger bereikt
o Media: soort filter over welke info wij krijgen in het recht. Berichtgeving moet
op bepaalde manier gebeuren, dus maken ze selecties van de wet die ze
presenteren aan ons.
o Intermediaire organisaties: werkgever – werknemer, regels worden
geselecteerd en doorgegeven vanuit het organisationeel belang.
- Rol sociale verbanden op recht
o Mens als individu VS leven binnen sociale verbanden
o Semi-autonome velden
 Maatschappelijke middenvelden die verbanden hebben met een eigen
set informele normen.
 Hebben eigen doelen en andhaven eigen formele en informele
normen voor leden. Deze hebben een hoge mate van autonomie, met
beperkte invloed van overheid.
 Maatschappelijke middenvelden bemoeilijken centrale sturing van
overheid, maar zijn ook basis voor maatschappelijk draagvlak voor
handhaving recht.
Bottom-up perspectief: sociale werking vanuit maatschappij.
Top-down perspectief: vanuit de bestuurder.
Sociologen proberen de effecten van recht duidelijk te maken aan juristen zodat ze een
breder perspectief van recht krijgen.
Jurist: intern normatief gezichtpunt
Intern: bewaken van coherentie recht. Streven naar rechtseenheid en
rechtsgelijkheid. Regels moeten passen in het hogere geheel.
Normatief: wetten, verdragen en jurisprudentie gaan over normen die voorschrijven
hoe normadressanten zich dienen te gedragen.
Rechtssocioloog: extern empirisch standpunt
Extern: niet bewaken van coherentie. Recht is breder dan geldende positieve (recht
van nu) recht. Formele ongelijkheid voor wet wordt geconfronteerd met werkelijke
ongelijkheid.

, Empirisch: beschrijving van samenleving volgens wat ‘is’, niet wat ‘zou moeten’.
Belang van wetenschappelijke gegevensverzameling: veldwerk, surveys, statstiek.

Juristen Sociologen
- Law in the books - Law in action
- Afstandelijk - Betrokken
- Kritisch - Constructief

Afstandelijk extern sociologisch perspectief:
Van buiten naar binnen.
Recht is maatschappelijk verschijnsel (zoals godsdienst).
Recht is deelgebied van sociologie.
Voordelen:
- Aansluiting bij belangrijkste theorieën van sociologie. Sommige grondleggers van
sociologie zoals Marx, Durkheim & Weber hebben bijvoorbeeld alleen het recht
bestudeerd.
- Sociologie heeft een arsenaal aan empirische methoden en technieken, waarvan
rechtssociologie kan profiteren.
Nadeel:
- Sociologen staan vaak vreemd tegenover aard van recht, dat nu eenmaal sterk
normatief en waardegeladen is. Weinig interesse in inhoud van recht en moeilijk
gesprek met juristen.

Betrokken rechtsrealistische studies:
Legal realism & socio-legal studies  van binnen naar buiten.
Recht is vertrekpunt. Van daar wordt gekeken naar productie en sociale werking.
Toon wordt gezet door maatschappelijk betrokken uristen.
Voordeel:
- Recht kan worden veranderd vanuit gewijzigde maatschappelijke omstandigheden
(social engineering).
Nadeel:
- Veel juristen hebben beperkt beeld van sociale wetenschappen, als hulpwetenschap.
De studies zijn vaak pragmatisch, beleidsgericht, zonder veel theoretische diepgaand
of afstandelijkheid.

Kritisch vs constructief:
Kritisch: vragen en bekritiseren van veronderstellingen van juristen als deze uitspraken doen
over gedrag van mensen of instituties zonder empirische onderbouwing.
Constructief: beoogt functiooneren van recht en juridische instituties te verbeteren, door
empirische inzichten aan te reiken waardoor een betere fit tussen recht en maatschappij
ontstaan
Voorbeeld1: evaluatie van effecten van wetten. Wetgever moet rekening houden met
sociale context.
Voorbeeld 2: gevolgen rechterlijke uitspraken verschillen in praktijk met wat rechter
heeft bepaald.

3. Juridisering
Toenemende rol van recht in maatschappij.
Relatie opkomst en uitbouw van rechtstaa en verzorgingstaat.




3.1 Rechtstaat & juridisering