Gerontologie
Doel module gerontologie:
De student verwerft kennis die noodzakelijk is voor de verpleegkundige beroepsuitoefening in de
zorg aan de ouder wordende mens in de veranderde maatschappij.
Klinisch redeneren bij ouderen
Welke zorg heeft de oudere zorgvrager nodig?
- Besluiten nemen op basis van kennis
Kritisch denken en antwoorden formuleren
- Door klinisch redeneren kan de verpleegkundige bepalen welke zorg de zorgvrager nodig
heeft
- Er is kennis nodig van:
Demografische kenmerken
Biologische, psychische, sociale, functionele, veroudering en levensloop
Ziekten en complicaties bij ouderen
Geriatric giants (geriatrische syndromen)
Multimorbiditeit en polyfarmacie
Gerontologie
Gerontologie is de tak van wetenschap die het ouder worden bestudeerd, zowel in lichamelijk,
maatschappelijk als in geestelijk opzicht. Gerontologie stamt af van het Griekse woord Geron dat
oudere betekent en Logie dat leer/studie betekent
Geriatrie
Geriatrie is een medisch specialisme dat gericht is op de zorg en behandeling van ouderen. Geriatrie
stamt af van het Griekse woord Geron dat oudere betekent en Iatros dat arts betekent. Het is dus
een specialisme dat gericht is op ouderen met meerdere aandoeningen tegelijkertijd. Het gaat dan
om ziektebeelden die door veroudering worden veroorzaakt.
Comorbiditeit: er zijn meerdere aandoeningen/ziekten gerelateerd aan een (chronische) ziekte.
- Bijvoorbeeld: depressie bij dementie
Multimorbiditeit: er zijn meerdere aandoeningen/ziekten tegelijk aanwezig.
- Bijvoorbeeld: Parkinson of incontinentie
Vergrijzing in Nederland
Nederland vergrijst, dat wil zeggen dat er steeds meer 65+ komen of er steeds minder werkenden
zijn. De verhouding tussen oud en jong veranderd. Na de tweede wereldoorlog werden er heel veel
baby’s geboren in Nederland (de babyboom). Tijdens deze babyboom waren de moeders erg jong en
waren er grote gezinnen. Totdat er in de jaren 60 de anticonceptiepil op de markt kwam, dit zorgde
ervoor dat er minder baby’s werden geboren. In de jaren 70 stelden veel vrouwen het krijgen van
een baby uit, waardoor de gezinnen steeds kleiner werden.
De baby’s van de babyboom gaan nu met pensioen en doordat er na de babyboom minder baby’s bij
kwamen, zijn er dus nu veel ouderen die steeds ouder worden door betere gezondheidszorg.
,Nederland zou de komende jaren hierdoor steeds meer vergrijzen. Dit heeft wel gevolgen op
verschillende terreinen, namelijk:
- Financieel
Steeds minder werkenden moeten de pensioenen en zorg voor steeds meer ouderen gaan
betalen.
- Regionaal
Steeds meer jongeren vertrekken uit dorpen, ze gaan naar de stad om te studeren en blijven
daar vaak wonen vanwege werk. De ouderen daarentegen blijven zo achter in de dorpen.
Hierdoor vergrijzen de dorpen en moeten er andere voorzieningen komen. Bijvoorbeeld:
scholen verdwijnen en er komt thuiszorg voor terug.
- Werkgelegenheid
Hoe minder mensen ergens wonen, hoe minder werk daar te vinden is. Hierdoor trekken nog
meer jongeren weg, waardoor er dus weer meer ouderen achterblijven.
Naast de gevolgen, zijn er ook kansen door de vergrijzing. Babyboomers zijn over het algemeen
relatief gezond en hebben veel geld. Hier kunnen ondernemers weer slim op inspelen, zoals de
elektrische fiets op de markt te zetten.
De komende jaren zal het aandeel 65-79-jarigen op de totale bevolking sterk stijgen. Vanaf 2025 zal
de groep 80+ ook sterk toenemen, dit zal leidden tot dubbele vergrijzing. In 2040 is naar schatting
26% van de bevolking 65+ waarvan een derde ouder is dan 80 jaar.
Internationale ontwikkelingen
Japan is het meest vergrijsde land van de wereld, 28,4% is namelijk 65+. Nederland staat op de 20 e
plaats, namelijk 18% is 65+. Wel is Europa het meest vergrijsde continent en is Afrika het minst
vergrijsde continent (maar hier neemt het ook steeds meer toe).
Ontgroening en ontgrijzing
Ontgroening: het aantal jongeren in de totale bevolking neemt af
Ontgrijzing: het aantal ouderen in de totale bevolking neemt af
Levensverwachting
- Voor de westerse bevolking aanzienlijk toegenomen
- Begin deze eeuw geleidelijke toename
- In de 21e eeuw krijgen 65+ een groeiend aandeel in de bevolkingsopbouw ten koste van het
aandeel van jongeren tot 20 jaar
- In 2020 is het percentage tussen jong en oud in evenwicht
- Vanaf 2020 zal het aantal ouderen toenemen
Demografische verschuiving vraagt om nieuwe oplossingen, ook binnen de gezondheidszorg:
- Relevante ziekten/verschijnselen die samenhangen met het ouder worden
- Naar schatting heeft 35% van de 65+ een vorm van hulp/verzorging nodig
- Normale veroudering en ziekten
, Verschuiving in denken over gezondheid
- Van Focus op ziekte en zorg -> Focus op gezondheid en gedrag zelfmanagement= positieve
gezondheid
- Niet het aanbod maar de zorgvraag is leidend
- Vraagt om een andere manier van denken
- Focus veel meer op vroeg signalering (preventie)
Functioneren
Functie: iets kunnen, over een functie beschikken om iets relevants te realiseren
Essentiële rol in iemands leven:
- Kunnen blijven bestaan
- In leven blijven
Existentiële behoeften:
- Eten en drinken
- Warmte
- Contact hebben
Als hiervan iets ontbreekt in het leven, dan kan dit angst en stress opleveren waarvan je uiteindelijk
dood kunt gaan.
Preventie en interventie
Bevorderen van functiebehoud met als doel:
- Functieproblematiek uitstellen
- Beperken van de ernst van de gevolgen op relevantie levensdomeinen
Bijvoorbeeld: emotionele beleving en sociaal-maatschappelijk functioneren
- Preventietijdvensters: voorkomen van functieverlies tijdens verschillende levensfasen door
toepassing van preventieve (leefstijl) interventies
Kwaliteit van leven
Hoe kun en wil je ouder worden? En in welke mate bemoeien burgers zich met elkaar?
- Niet bemoeien (laisser faire)
- Preventie door wet- en regelgeving, zoals het rookverbod in de horeca
- Een zo zelfstandig/autonoom mogelijk leven -> een waar bestaan
- De wetenschap levert kennis over factoren die bijdragen aan het vergroten van kansen op
een waar bestaan
- Met beschikbare wetenschappelijke kennis eigen keuzes kunnen maken, die passen bij de
eigen omstandigheden
Doel module gerontologie:
De student verwerft kennis die noodzakelijk is voor de verpleegkundige beroepsuitoefening in de
zorg aan de ouder wordende mens in de veranderde maatschappij.
Klinisch redeneren bij ouderen
Welke zorg heeft de oudere zorgvrager nodig?
- Besluiten nemen op basis van kennis
Kritisch denken en antwoorden formuleren
- Door klinisch redeneren kan de verpleegkundige bepalen welke zorg de zorgvrager nodig
heeft
- Er is kennis nodig van:
Demografische kenmerken
Biologische, psychische, sociale, functionele, veroudering en levensloop
Ziekten en complicaties bij ouderen
Geriatric giants (geriatrische syndromen)
Multimorbiditeit en polyfarmacie
Gerontologie
Gerontologie is de tak van wetenschap die het ouder worden bestudeerd, zowel in lichamelijk,
maatschappelijk als in geestelijk opzicht. Gerontologie stamt af van het Griekse woord Geron dat
oudere betekent en Logie dat leer/studie betekent
Geriatrie
Geriatrie is een medisch specialisme dat gericht is op de zorg en behandeling van ouderen. Geriatrie
stamt af van het Griekse woord Geron dat oudere betekent en Iatros dat arts betekent. Het is dus
een specialisme dat gericht is op ouderen met meerdere aandoeningen tegelijkertijd. Het gaat dan
om ziektebeelden die door veroudering worden veroorzaakt.
Comorbiditeit: er zijn meerdere aandoeningen/ziekten gerelateerd aan een (chronische) ziekte.
- Bijvoorbeeld: depressie bij dementie
Multimorbiditeit: er zijn meerdere aandoeningen/ziekten tegelijk aanwezig.
- Bijvoorbeeld: Parkinson of incontinentie
Vergrijzing in Nederland
Nederland vergrijst, dat wil zeggen dat er steeds meer 65+ komen of er steeds minder werkenden
zijn. De verhouding tussen oud en jong veranderd. Na de tweede wereldoorlog werden er heel veel
baby’s geboren in Nederland (de babyboom). Tijdens deze babyboom waren de moeders erg jong en
waren er grote gezinnen. Totdat er in de jaren 60 de anticonceptiepil op de markt kwam, dit zorgde
ervoor dat er minder baby’s werden geboren. In de jaren 70 stelden veel vrouwen het krijgen van
een baby uit, waardoor de gezinnen steeds kleiner werden.
De baby’s van de babyboom gaan nu met pensioen en doordat er na de babyboom minder baby’s bij
kwamen, zijn er dus nu veel ouderen die steeds ouder worden door betere gezondheidszorg.
,Nederland zou de komende jaren hierdoor steeds meer vergrijzen. Dit heeft wel gevolgen op
verschillende terreinen, namelijk:
- Financieel
Steeds minder werkenden moeten de pensioenen en zorg voor steeds meer ouderen gaan
betalen.
- Regionaal
Steeds meer jongeren vertrekken uit dorpen, ze gaan naar de stad om te studeren en blijven
daar vaak wonen vanwege werk. De ouderen daarentegen blijven zo achter in de dorpen.
Hierdoor vergrijzen de dorpen en moeten er andere voorzieningen komen. Bijvoorbeeld:
scholen verdwijnen en er komt thuiszorg voor terug.
- Werkgelegenheid
Hoe minder mensen ergens wonen, hoe minder werk daar te vinden is. Hierdoor trekken nog
meer jongeren weg, waardoor er dus weer meer ouderen achterblijven.
Naast de gevolgen, zijn er ook kansen door de vergrijzing. Babyboomers zijn over het algemeen
relatief gezond en hebben veel geld. Hier kunnen ondernemers weer slim op inspelen, zoals de
elektrische fiets op de markt te zetten.
De komende jaren zal het aandeel 65-79-jarigen op de totale bevolking sterk stijgen. Vanaf 2025 zal
de groep 80+ ook sterk toenemen, dit zal leidden tot dubbele vergrijzing. In 2040 is naar schatting
26% van de bevolking 65+ waarvan een derde ouder is dan 80 jaar.
Internationale ontwikkelingen
Japan is het meest vergrijsde land van de wereld, 28,4% is namelijk 65+. Nederland staat op de 20 e
plaats, namelijk 18% is 65+. Wel is Europa het meest vergrijsde continent en is Afrika het minst
vergrijsde continent (maar hier neemt het ook steeds meer toe).
Ontgroening en ontgrijzing
Ontgroening: het aantal jongeren in de totale bevolking neemt af
Ontgrijzing: het aantal ouderen in de totale bevolking neemt af
Levensverwachting
- Voor de westerse bevolking aanzienlijk toegenomen
- Begin deze eeuw geleidelijke toename
- In de 21e eeuw krijgen 65+ een groeiend aandeel in de bevolkingsopbouw ten koste van het
aandeel van jongeren tot 20 jaar
- In 2020 is het percentage tussen jong en oud in evenwicht
- Vanaf 2020 zal het aantal ouderen toenemen
Demografische verschuiving vraagt om nieuwe oplossingen, ook binnen de gezondheidszorg:
- Relevante ziekten/verschijnselen die samenhangen met het ouder worden
- Naar schatting heeft 35% van de 65+ een vorm van hulp/verzorging nodig
- Normale veroudering en ziekten
, Verschuiving in denken over gezondheid
- Van Focus op ziekte en zorg -> Focus op gezondheid en gedrag zelfmanagement= positieve
gezondheid
- Niet het aanbod maar de zorgvraag is leidend
- Vraagt om een andere manier van denken
- Focus veel meer op vroeg signalering (preventie)
Functioneren
Functie: iets kunnen, over een functie beschikken om iets relevants te realiseren
Essentiële rol in iemands leven:
- Kunnen blijven bestaan
- In leven blijven
Existentiële behoeften:
- Eten en drinken
- Warmte
- Contact hebben
Als hiervan iets ontbreekt in het leven, dan kan dit angst en stress opleveren waarvan je uiteindelijk
dood kunt gaan.
Preventie en interventie
Bevorderen van functiebehoud met als doel:
- Functieproblematiek uitstellen
- Beperken van de ernst van de gevolgen op relevantie levensdomeinen
Bijvoorbeeld: emotionele beleving en sociaal-maatschappelijk functioneren
- Preventietijdvensters: voorkomen van functieverlies tijdens verschillende levensfasen door
toepassing van preventieve (leefstijl) interventies
Kwaliteit van leven
Hoe kun en wil je ouder worden? En in welke mate bemoeien burgers zich met elkaar?
- Niet bemoeien (laisser faire)
- Preventie door wet- en regelgeving, zoals het rookverbod in de horeca
- Een zo zelfstandig/autonoom mogelijk leven -> een waar bestaan
- De wetenschap levert kennis over factoren die bijdragen aan het vergroten van kansen op
een waar bestaan
- Met beschikbare wetenschappelijke kennis eigen keuzes kunnen maken, die passen bij de
eigen omstandigheden
