RECHT VOOR KLINISCH
PSYCHOLOGEN EN
ORTHOPEDAGOGEN
Melissa Amandels
AJ 2021-2022
,Inhoudsopgave
Algemene introductie.................................................................................................................................... 7
Situering en doelstellingen...................................................................................................................................7
Inhoud..................................................................................................................................................................7
Onderwijsaanpak.................................................................................................................................................7
Cursusmateriaal...................................................................................................................................................7
Evaluatie...............................................................................................................................................................8
Begrip recht & Indeling en basisbegrippen van het recht................................................................................8
Recht is…..............................................................................................................................................................8
Indeling van het recht..........................................................................................................................................9
Basisbegrippen Recht.........................................................................................................................................10
Staatsstructuur & Bronnen van het recht..................................................................................................... 11
Staatsstructuur...................................................................................................................................................11
Scheiding der machten:.................................................................................................................................11
Gemeenschappen: Persoonsgebonden aangelegenheden...........................................................................12
Wetgevende macht.......................................................................................................................................13
Uitvoerende macht........................................................................................................................................15
Bronnen van het recht: overzicht.......................................................................................................................16
Wet................................................................................................................................................................16
Rechtspraak...................................................................................................................................................20
Paralegale normen.........................................................................................................................................21
Gerechtelijke organisatie............................................................................................................................. 21
Organisatie.........................................................................................................................................................22
Piramidale structuur......................................................................................................................................23
Bevoegdheid..................................................................................................................................................23
Inrichting hoven en rechtbanken..................................................................................................................28
Principes van de werking van de rechterlijke macht..........................................................................................28
Actoren van justitie............................................................................................................................................28
Magistratuur..................................................................................................................................................28
Advocatuur....................................................................................................................................................29
Procedure in burgerlijke zaken...........................................................................................................................29
Aanhangig maken (eerste stap).....................................................................................................................30
Inleidingszitting..............................................................................................................................................30
Conclusies......................................................................................................................................................31
Rechtsdag......................................................................................................................................................31
Uitspraak........................................................................................................................................................31
Uitvoering......................................................................................................................................................32
Rechtsmiddelen.............................................................................................................................................32
POLLEV – herhaling voorgaande inleiding..................................................................................................... 33
1 – Persoon, Familie & Recht: Statuut van de kinderen en hun ouders..........................................................35
Overzicht............................................................................................................................................................35
Statuut van de minderjarige..............................................................................................................................35
1
, Hoofdstuk 1. Handelingsonbekwaamheid minderjarige...............................................................................36
Hoofdstuk 2. Ouderlijke rechten en plichten................................................................................................40
Hoofdstuk 3. Voogdij.....................................................................................................................................50
Hoofdstuk 4. Recht op persoonlijk contact met minderjarige......................................................................51
2 – Persoon, Familie & Recht: Partnerschap................................................................................................. 53
Overzicht............................................................................................................................................................53
Aangaan van een huwelijk.............................................................................................................................54
Gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel....................................................................................55
Echtscheiding.................................................................................................................................................58
Wettelijke samenwoning...............................................................................................................................62
Feitelijke samenwoning.................................................................................................................................64
Vergelijking huwelijk, WS, FS.........................................................................................................................65
3 – Jeugdhulprecht in essentie..................................................................................................................... 67
Afkortingen.........................................................................................................................................................67
Integrale jeugdhulp (IJH)....................................................................................................................................67
Ontstaansgeschiedenis IJH............................................................................................................................67
Toepassingsgebied.........................................................................................................................................69
Vrijwillige jeugdhulp......................................................................................................................................71
Gemandateerde jeugdhulp............................................................................................................................77
Gerechtelijke jeugdhulp................................................................................................................................80
4 – Jeugddelinquentierecht in essentie (les 8/11)......................................................................................... 83
Opbouw..............................................................................................................................................................83
De omvang van (jeugd)delinquentie..................................................................................................................83
‘Populaire mythen’ i.v.m. jeugddelinquentie................................................................................................83
Cijfers op een rijtje.........................................................................................................................................83
Politiestatistieken..........................................................................................................................................83
Parketstatistieken..........................................................................................................................................84
Zelfrapportage...............................................................................................................................................87
Interventies....................................................................................................................................................88
Jeugddelinquentiesystemen...............................................................................................................................88
(Internationaal besproken) Grondbeginselen/basisprincipes.......................................................................88
Jeugdrechtmodellen......................................................................................................................................89
Jeugddelinquentierecht in België/Vlaanderen...................................................................................................90
Grote etappes in België.................................................................................................................................90
Het Vlaamse traject.......................................................................................................................................91
Andere gemeenschappen..............................................................................................................................92
Vlaams jeugddelinquentierecht....................................................................................................................92
Als misdrijf omschreven feit (MOF)...............................................................................................................92
Basisprincipes in het decreet.........................................................................................................................94
Schema van de procedure.............................................................................................................................95
For-K plaatsing...............................................................................................................................................99
Gesloten oriëntatie/begeleiding...................................................................................................................99
Antwoorden ‘ten gronde’............................................................................................................................101
Lange gesloten begeleiding.........................................................................................................................101
Terbeschikkingstelling.................................................................................................................................101
Plaatsing in jeugdpsychiatrie.......................................................................................................................102
Uithandengeving..........................................................................................................................................102
Linken met jeugdpsychiatrie........................................................................................................................103
5 – Forensische hulpverlening en internering.............................................................................................. 105
2
, Forensische hulpverlening................................................................................................................................105
Wat is forensische zorg?..............................................................................................................................105
Traject forensische cliënt.............................................................................................................................105
Forensische cliënten....................................................................................................................................105
Wie zijn de forensische hulpverleners?.......................................................................................................105
Triade patiënt – justitie – hulpverlening.....................................................................................................106
Fundamentele verschillen...........................................................................................................................106
Kenmerken van forensische zorg................................................................................................................106
Wat is beveiliging?.......................................................................................................................................107
Organisatie forensische zorg.......................................................................................................................107
Een poging tot samenvatting.......................................................................................................................107
Organisatie forensische zorg.......................................................................................................................107
Medium security seksueel delinquenten....................................................................................................108
High security in Vlaanderen.........................................................................................................................108
Interneringswet................................................................................................................................................108
Waarom een aparte regeling voor deze wetsovertreders?........................................................................108
De weg naar de huidige interneringswet....................................................................................................109
Wetgevend kader internering.....................................................................................................................109
Bepalingen betreffende het slachtoffer......................................................................................................110
Definitie internering (art. 2)........................................................................................................................110
Voorwaarden internering (art. 9)................................................................................................................110
Het forensisch psychiatrisch deskundigenonderzoek.................................................................................111
Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM)..........................................................................111
Uitvoeringsmodaliteiten: opsomming.........................................................................................................112
Uitvoeringsmodaliteiten: doel en voorwaarden.........................................................................................113
Uitvoeringsmodaliteiten: wat bij onregelmatigheden?..............................................................................114
Specifieke doelgroep...................................................................................................................................114
Afsluitend.........................................................................................................................................................115
6 – Beroepsgeheim.................................................................................................................................... 116
Context.............................................................................................................................................................116
Beroepsgeheim in woelige tijden….............................................................................................................116
Maatschappelijke en beleidsevoluties.......................................................................................................117
Evoluties in de hulpverlening......................................................................................................................117
Hoe omgaan met beroepsgeheim?.............................................................................................................118
Wettelijke bepaling..........................................................................................................................................118
1: Artikel 458 Strafwetboek.........................................................................................................................118
Schema’s......................................................................................................................................................119
Wie heeft beroepsgeheim?..............................................................................................................................119
Wat?.................................................................................................................................................................120
Wanneer is er een schending?.........................................................................................................................120
(Veel) Uitzonderingen......................................................................................................................................122
Beroepsgeheim vs. Andere geheimhoudingsplichten......................................................................................129
Andere geheimhoudingsplichten................................................................................................................129
Ambtsgeheim...............................................................................................................................................129
Besluit...............................................................................................................................................................130
Verhouding justitie – hulpverlening.................................................................................................................130
Visie op justitie – hulpverlening..................................................................................................................130
7 - Gezondheidsrecht (les 29/11)................................................................................................................ 132
Medisch recht...................................................................................................................................................132
3
PSYCHOLOGEN EN
ORTHOPEDAGOGEN
Melissa Amandels
AJ 2021-2022
,Inhoudsopgave
Algemene introductie.................................................................................................................................... 7
Situering en doelstellingen...................................................................................................................................7
Inhoud..................................................................................................................................................................7
Onderwijsaanpak.................................................................................................................................................7
Cursusmateriaal...................................................................................................................................................7
Evaluatie...............................................................................................................................................................8
Begrip recht & Indeling en basisbegrippen van het recht................................................................................8
Recht is…..............................................................................................................................................................8
Indeling van het recht..........................................................................................................................................9
Basisbegrippen Recht.........................................................................................................................................10
Staatsstructuur & Bronnen van het recht..................................................................................................... 11
Staatsstructuur...................................................................................................................................................11
Scheiding der machten:.................................................................................................................................11
Gemeenschappen: Persoonsgebonden aangelegenheden...........................................................................12
Wetgevende macht.......................................................................................................................................13
Uitvoerende macht........................................................................................................................................15
Bronnen van het recht: overzicht.......................................................................................................................16
Wet................................................................................................................................................................16
Rechtspraak...................................................................................................................................................20
Paralegale normen.........................................................................................................................................21
Gerechtelijke organisatie............................................................................................................................. 21
Organisatie.........................................................................................................................................................22
Piramidale structuur......................................................................................................................................23
Bevoegdheid..................................................................................................................................................23
Inrichting hoven en rechtbanken..................................................................................................................28
Principes van de werking van de rechterlijke macht..........................................................................................28
Actoren van justitie............................................................................................................................................28
Magistratuur..................................................................................................................................................28
Advocatuur....................................................................................................................................................29
Procedure in burgerlijke zaken...........................................................................................................................29
Aanhangig maken (eerste stap).....................................................................................................................30
Inleidingszitting..............................................................................................................................................30
Conclusies......................................................................................................................................................31
Rechtsdag......................................................................................................................................................31
Uitspraak........................................................................................................................................................31
Uitvoering......................................................................................................................................................32
Rechtsmiddelen.............................................................................................................................................32
POLLEV – herhaling voorgaande inleiding..................................................................................................... 33
1 – Persoon, Familie & Recht: Statuut van de kinderen en hun ouders..........................................................35
Overzicht............................................................................................................................................................35
Statuut van de minderjarige..............................................................................................................................35
1
, Hoofdstuk 1. Handelingsonbekwaamheid minderjarige...............................................................................36
Hoofdstuk 2. Ouderlijke rechten en plichten................................................................................................40
Hoofdstuk 3. Voogdij.....................................................................................................................................50
Hoofdstuk 4. Recht op persoonlijk contact met minderjarige......................................................................51
2 – Persoon, Familie & Recht: Partnerschap................................................................................................. 53
Overzicht............................................................................................................................................................53
Aangaan van een huwelijk.............................................................................................................................54
Gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel....................................................................................55
Echtscheiding.................................................................................................................................................58
Wettelijke samenwoning...............................................................................................................................62
Feitelijke samenwoning.................................................................................................................................64
Vergelijking huwelijk, WS, FS.........................................................................................................................65
3 – Jeugdhulprecht in essentie..................................................................................................................... 67
Afkortingen.........................................................................................................................................................67
Integrale jeugdhulp (IJH)....................................................................................................................................67
Ontstaansgeschiedenis IJH............................................................................................................................67
Toepassingsgebied.........................................................................................................................................69
Vrijwillige jeugdhulp......................................................................................................................................71
Gemandateerde jeugdhulp............................................................................................................................77
Gerechtelijke jeugdhulp................................................................................................................................80
4 – Jeugddelinquentierecht in essentie (les 8/11)......................................................................................... 83
Opbouw..............................................................................................................................................................83
De omvang van (jeugd)delinquentie..................................................................................................................83
‘Populaire mythen’ i.v.m. jeugddelinquentie................................................................................................83
Cijfers op een rijtje.........................................................................................................................................83
Politiestatistieken..........................................................................................................................................83
Parketstatistieken..........................................................................................................................................84
Zelfrapportage...............................................................................................................................................87
Interventies....................................................................................................................................................88
Jeugddelinquentiesystemen...............................................................................................................................88
(Internationaal besproken) Grondbeginselen/basisprincipes.......................................................................88
Jeugdrechtmodellen......................................................................................................................................89
Jeugddelinquentierecht in België/Vlaanderen...................................................................................................90
Grote etappes in België.................................................................................................................................90
Het Vlaamse traject.......................................................................................................................................91
Andere gemeenschappen..............................................................................................................................92
Vlaams jeugddelinquentierecht....................................................................................................................92
Als misdrijf omschreven feit (MOF)...............................................................................................................92
Basisprincipes in het decreet.........................................................................................................................94
Schema van de procedure.............................................................................................................................95
For-K plaatsing...............................................................................................................................................99
Gesloten oriëntatie/begeleiding...................................................................................................................99
Antwoorden ‘ten gronde’............................................................................................................................101
Lange gesloten begeleiding.........................................................................................................................101
Terbeschikkingstelling.................................................................................................................................101
Plaatsing in jeugdpsychiatrie.......................................................................................................................102
Uithandengeving..........................................................................................................................................102
Linken met jeugdpsychiatrie........................................................................................................................103
5 – Forensische hulpverlening en internering.............................................................................................. 105
2
, Forensische hulpverlening................................................................................................................................105
Wat is forensische zorg?..............................................................................................................................105
Traject forensische cliënt.............................................................................................................................105
Forensische cliënten....................................................................................................................................105
Wie zijn de forensische hulpverleners?.......................................................................................................105
Triade patiënt – justitie – hulpverlening.....................................................................................................106
Fundamentele verschillen...........................................................................................................................106
Kenmerken van forensische zorg................................................................................................................106
Wat is beveiliging?.......................................................................................................................................107
Organisatie forensische zorg.......................................................................................................................107
Een poging tot samenvatting.......................................................................................................................107
Organisatie forensische zorg.......................................................................................................................107
Medium security seksueel delinquenten....................................................................................................108
High security in Vlaanderen.........................................................................................................................108
Interneringswet................................................................................................................................................108
Waarom een aparte regeling voor deze wetsovertreders?........................................................................108
De weg naar de huidige interneringswet....................................................................................................109
Wetgevend kader internering.....................................................................................................................109
Bepalingen betreffende het slachtoffer......................................................................................................110
Definitie internering (art. 2)........................................................................................................................110
Voorwaarden internering (art. 9)................................................................................................................110
Het forensisch psychiatrisch deskundigenonderzoek.................................................................................111
Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM)..........................................................................111
Uitvoeringsmodaliteiten: opsomming.........................................................................................................112
Uitvoeringsmodaliteiten: doel en voorwaarden.........................................................................................113
Uitvoeringsmodaliteiten: wat bij onregelmatigheden?..............................................................................114
Specifieke doelgroep...................................................................................................................................114
Afsluitend.........................................................................................................................................................115
6 – Beroepsgeheim.................................................................................................................................... 116
Context.............................................................................................................................................................116
Beroepsgeheim in woelige tijden….............................................................................................................116
Maatschappelijke en beleidsevoluties.......................................................................................................117
Evoluties in de hulpverlening......................................................................................................................117
Hoe omgaan met beroepsgeheim?.............................................................................................................118
Wettelijke bepaling..........................................................................................................................................118
1: Artikel 458 Strafwetboek.........................................................................................................................118
Schema’s......................................................................................................................................................119
Wie heeft beroepsgeheim?..............................................................................................................................119
Wat?.................................................................................................................................................................120
Wanneer is er een schending?.........................................................................................................................120
(Veel) Uitzonderingen......................................................................................................................................122
Beroepsgeheim vs. Andere geheimhoudingsplichten......................................................................................129
Andere geheimhoudingsplichten................................................................................................................129
Ambtsgeheim...............................................................................................................................................129
Besluit...............................................................................................................................................................130
Verhouding justitie – hulpverlening.................................................................................................................130
Visie op justitie – hulpverlening..................................................................................................................130
7 - Gezondheidsrecht (les 29/11)................................................................................................................ 132
Medisch recht...................................................................................................................................................132
3