1 Democratie en wetgeving
Inleiding
Nederland is een democratische rechtsstaat. Burgers kiezen wie het land regeert. Dit
wordt democratie genoemd. Nederland is ook een rechtsstaat omdat iedereen in
Nederland zich aan het Nederlandse recht moet houden, zowel de burgers als de
overheid.
In een rechtsstaat zijn de belangrijkste overheidstaken verdeeld over drie
onderdelen:
1. Wetgeving: in Nederland mogen de regering, het parlement, de
gemeenteraad en de Provinciale Staten nieuwe wetten en regels maken.
2. Bestuur: regels uitvoeren. De regering, provincies, gemeenten, politie en het
Openbaar Ministerie (OM) voeren in Nederland de regels uit die bedacht zijn.
3. Rechtspraak: conflicten beslechten als de regels niet duidelijk zijn of niet goed
worden toegepast. Deze taak wordt in Nederland uitgevoerd door de rechters
en de Hoge Raad.
In dit hoofdstuk komt eerst de wetgeving en volksvertegenwoordiging aan bod. Ook
wordt hier de rol die jij hebt als burger besproken. In het hoofdstuk hierna komt het
bestuur aan bod gevolgd door het bespreken van de rechtspraak in hoofdstuk 3.
1.1 Wetgeving
De wetgevende organen van een land mogen de regels en wetten bedenken waar
de bevolking, de bedrijven en de overheid zich aan dient te houden. In Nederland
komen nieuwe wetten en regels democratisch tot stand. We onderscheiden landelijk,
provinciaal en gemeentelijk niveau. Ook hebben we in Nederland te maken met
Europese wetgeving. Deze wordt in paragraaf 1.5 besproken.
1.2 Landelijk niveau
Als een land een democratie is, dan houdt dat in dat inwoners stemrecht hebben. Ze
mogen meebeslissen over alle zaken die het land aangaan. Er zijn verschillende
vormen van democratie.
Nederland is een parlementaire democratie. Dat betekent dat het parlement, namens
de bevolking, de regering controleert en samen met de regering wetten maakt.
Minimaal één keer in de vier jaar zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Door
te gaan stemmen, beslis je indirect mee met zaken die het land aangaan
,1.2.1 De Tweede Kamer
De leden van de Tweede Kamer worden gekozen door de Nederlandse kiezers.
Door te stemmen tijdens de landelijke verkiezingen bepaalt de Nederlandse
bevolking welke 150 Tweede Kamerleden hen de komende kabinetsperiode
vertegenwoordigen.
De Tweede Kamer heeft twee belangrijke taken
1. samen met de regering nieuwe wetten maken;
2. controleren of de regering haar werk goed doet
1.2.2 De Eerste Kamer
De leden van de Eerste Kamer worden ‘getrapt’, gekozen. De Nederlandse
bevolking kiest de leden van de Provinciale Staten tijdens de provinciale
verkiezingen. Vervolgens kiezen de leden van de Provinciale Staten de leden van de
Eerste Kamer.
Ook de Eerste Kamer heeft twee taken/rechten:
1. het goedkeuren of verwerpen van wetsvoorstellen die door de Tweede Kamer
zijn aangenomen. De Eerste Kamer kan het wetsvoorstel alleen goedkeuren
of verwerpen. Zij kan er geen wijzigingen in aanbrengen.
2. het controleren van de regering. Hier maakt de Eerste Kamer weinig gebruik
van.
1.2.3 De Staten-Generaal
De Staten-Generaal bestaat uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. In plaats
van Staten-Generaal wordt ook wel gesproken over het parlement.
1.2.4 De regering
De regering bestaat uit de koning en de ministers.
,1.2.5 Het kabinet
Het overheidsbeleid wordt gemaakt door het kabinet. Het kabinet bestaat uit de
minister-president, de ministers en de staatssecretarissen. De minister-president is
de leider van het kabinet. Een van zijn taken is elke week de ministerraad voorzitten.
De ministerraad is de wekelijkse vergadering van alle ministers. In de ministerraad
wordt overlegd over het regeringsbeleid.
Een minister is het hoofd van een ministerie. Een ministerie is een organisatie van
de overheid waar het beleid van de regering wordt uitgevoerd. Een andere naam
voor ministerie is departement. Nederland kent op dit moment 13 ministeries. Het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is er een van
Soms zijn er ministers zonder ministerie. Zij heten minister zonder portefeuille.
Ministers zonder portefeuille zijn ook verantwoordelijk voor het uitvoeren van een
bepaald beleid. Om ervoor te zorgen dat het beleid uitgevoerd wordt, werken
ministers zonder portefeuille samen met verschillende ministeries. Zo is er
bijvoorbeeld een minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Alle ministers zijn verantwoording aan het parlement schuldig voor het doen en laten
bij de vervulling van hun taken. Dit wordt ministeriële verantwoordelijkheid genoemd.
Veel ministers worden ondersteund door een staatssecretaris. De staatssecretaris
neemt een deel van het beleidsterrein van de minister voor zijn/haar rekening. De
staatssecretaris maakt geen deel uit van de ministerraad, maar kan wel uitgenodigd
worden wanneer op een vergadering van de ministerraad zijn of haar onderwerp ter
sprake komt
Ook staatssecretarissen moeten verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en
aan de Eerste Kamer, maar de minister blijft de eindverantwoordelijke voor de
staatssecretaris.
De koning zit niet in het kabinet en de staatssecretarissen zitten niet in de regering.
, 1.2.6 Invloed uitoefenen op landelijk niveau
Als burger kun je op verschillende manieren invloed uitoefenen op de regering,
Tweede Kamer en Eerste Kamer.
Allereerst kun je natuurlijk stemmen op de politieke partij van je voorkeur. Verderop
in deze reader worden de verschillende politieke stromingen besproken. De website
www.stemwijzer.nl kan je helpen om per verkiezing een keuze te maken voor een
bepaalde politieke partij.
Ten tweede heb je altijd de mogelijkheid om contact te zoeken met Tweede
Kamerleden en Eerste Kamerleden door hen te e-mailen. Ook kun je een e-mail
sturen naar de verschillende politieke partijen.
Naast dat je zelf contact op kunt nemen, kun je ook invloed uitoefenen via anderen.
Bijvoorbeeld door lid te worden van Vereniging Eigen Huis, de ANWB, Greenpeace,
enzovoort. Deze organisaties oefenen ook invloed uit op het beleid van de overheid
door te lobbyen. Dit betekent dat zij druk uitoefenen op de besluitvorming.
Als je het erg belangrijk vindt om een onderwerp op de agenda van de Tweede
Kamer te krijgen, dan kun je een voorstel indienen. Dit voorstel wordt een
burgerinitiatief genoemd. Om een burgerinitiatief te mogen indienen moet je
kiesrecht hebben, en minstens 40.000 handtekeningen met naam, adres en
geboortenaam van deze mensen hebben. Ook mag het onderwerp niet al onlangs in
de Tweede Kamer behandeld zijn, en niet over de Grondwet, belastingen of
begrotingen gaan
Ook heb je de mogelijkheid om jezelf verkiesbaar te stellen. Hier lees je meer over
bij het onderdeel ‘verkiezingen’.
1.3 Provinciaal niveau
Ook op provinciaal niveau is het volk vertegenwoordigd.
Inleiding
Nederland is een democratische rechtsstaat. Burgers kiezen wie het land regeert. Dit
wordt democratie genoemd. Nederland is ook een rechtsstaat omdat iedereen in
Nederland zich aan het Nederlandse recht moet houden, zowel de burgers als de
overheid.
In een rechtsstaat zijn de belangrijkste overheidstaken verdeeld over drie
onderdelen:
1. Wetgeving: in Nederland mogen de regering, het parlement, de
gemeenteraad en de Provinciale Staten nieuwe wetten en regels maken.
2. Bestuur: regels uitvoeren. De regering, provincies, gemeenten, politie en het
Openbaar Ministerie (OM) voeren in Nederland de regels uit die bedacht zijn.
3. Rechtspraak: conflicten beslechten als de regels niet duidelijk zijn of niet goed
worden toegepast. Deze taak wordt in Nederland uitgevoerd door de rechters
en de Hoge Raad.
In dit hoofdstuk komt eerst de wetgeving en volksvertegenwoordiging aan bod. Ook
wordt hier de rol die jij hebt als burger besproken. In het hoofdstuk hierna komt het
bestuur aan bod gevolgd door het bespreken van de rechtspraak in hoofdstuk 3.
1.1 Wetgeving
De wetgevende organen van een land mogen de regels en wetten bedenken waar
de bevolking, de bedrijven en de overheid zich aan dient te houden. In Nederland
komen nieuwe wetten en regels democratisch tot stand. We onderscheiden landelijk,
provinciaal en gemeentelijk niveau. Ook hebben we in Nederland te maken met
Europese wetgeving. Deze wordt in paragraaf 1.5 besproken.
1.2 Landelijk niveau
Als een land een democratie is, dan houdt dat in dat inwoners stemrecht hebben. Ze
mogen meebeslissen over alle zaken die het land aangaan. Er zijn verschillende
vormen van democratie.
Nederland is een parlementaire democratie. Dat betekent dat het parlement, namens
de bevolking, de regering controleert en samen met de regering wetten maakt.
Minimaal één keer in de vier jaar zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Door
te gaan stemmen, beslis je indirect mee met zaken die het land aangaan
,1.2.1 De Tweede Kamer
De leden van de Tweede Kamer worden gekozen door de Nederlandse kiezers.
Door te stemmen tijdens de landelijke verkiezingen bepaalt de Nederlandse
bevolking welke 150 Tweede Kamerleden hen de komende kabinetsperiode
vertegenwoordigen.
De Tweede Kamer heeft twee belangrijke taken
1. samen met de regering nieuwe wetten maken;
2. controleren of de regering haar werk goed doet
1.2.2 De Eerste Kamer
De leden van de Eerste Kamer worden ‘getrapt’, gekozen. De Nederlandse
bevolking kiest de leden van de Provinciale Staten tijdens de provinciale
verkiezingen. Vervolgens kiezen de leden van de Provinciale Staten de leden van de
Eerste Kamer.
Ook de Eerste Kamer heeft twee taken/rechten:
1. het goedkeuren of verwerpen van wetsvoorstellen die door de Tweede Kamer
zijn aangenomen. De Eerste Kamer kan het wetsvoorstel alleen goedkeuren
of verwerpen. Zij kan er geen wijzigingen in aanbrengen.
2. het controleren van de regering. Hier maakt de Eerste Kamer weinig gebruik
van.
1.2.3 De Staten-Generaal
De Staten-Generaal bestaat uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. In plaats
van Staten-Generaal wordt ook wel gesproken over het parlement.
1.2.4 De regering
De regering bestaat uit de koning en de ministers.
,1.2.5 Het kabinet
Het overheidsbeleid wordt gemaakt door het kabinet. Het kabinet bestaat uit de
minister-president, de ministers en de staatssecretarissen. De minister-president is
de leider van het kabinet. Een van zijn taken is elke week de ministerraad voorzitten.
De ministerraad is de wekelijkse vergadering van alle ministers. In de ministerraad
wordt overlegd over het regeringsbeleid.
Een minister is het hoofd van een ministerie. Een ministerie is een organisatie van
de overheid waar het beleid van de regering wordt uitgevoerd. Een andere naam
voor ministerie is departement. Nederland kent op dit moment 13 ministeries. Het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is er een van
Soms zijn er ministers zonder ministerie. Zij heten minister zonder portefeuille.
Ministers zonder portefeuille zijn ook verantwoordelijk voor het uitvoeren van een
bepaald beleid. Om ervoor te zorgen dat het beleid uitgevoerd wordt, werken
ministers zonder portefeuille samen met verschillende ministeries. Zo is er
bijvoorbeeld een minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Alle ministers zijn verantwoording aan het parlement schuldig voor het doen en laten
bij de vervulling van hun taken. Dit wordt ministeriële verantwoordelijkheid genoemd.
Veel ministers worden ondersteund door een staatssecretaris. De staatssecretaris
neemt een deel van het beleidsterrein van de minister voor zijn/haar rekening. De
staatssecretaris maakt geen deel uit van de ministerraad, maar kan wel uitgenodigd
worden wanneer op een vergadering van de ministerraad zijn of haar onderwerp ter
sprake komt
Ook staatssecretarissen moeten verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en
aan de Eerste Kamer, maar de minister blijft de eindverantwoordelijke voor de
staatssecretaris.
De koning zit niet in het kabinet en de staatssecretarissen zitten niet in de regering.
, 1.2.6 Invloed uitoefenen op landelijk niveau
Als burger kun je op verschillende manieren invloed uitoefenen op de regering,
Tweede Kamer en Eerste Kamer.
Allereerst kun je natuurlijk stemmen op de politieke partij van je voorkeur. Verderop
in deze reader worden de verschillende politieke stromingen besproken. De website
www.stemwijzer.nl kan je helpen om per verkiezing een keuze te maken voor een
bepaalde politieke partij.
Ten tweede heb je altijd de mogelijkheid om contact te zoeken met Tweede
Kamerleden en Eerste Kamerleden door hen te e-mailen. Ook kun je een e-mail
sturen naar de verschillende politieke partijen.
Naast dat je zelf contact op kunt nemen, kun je ook invloed uitoefenen via anderen.
Bijvoorbeeld door lid te worden van Vereniging Eigen Huis, de ANWB, Greenpeace,
enzovoort. Deze organisaties oefenen ook invloed uit op het beleid van de overheid
door te lobbyen. Dit betekent dat zij druk uitoefenen op de besluitvorming.
Als je het erg belangrijk vindt om een onderwerp op de agenda van de Tweede
Kamer te krijgen, dan kun je een voorstel indienen. Dit voorstel wordt een
burgerinitiatief genoemd. Om een burgerinitiatief te mogen indienen moet je
kiesrecht hebben, en minstens 40.000 handtekeningen met naam, adres en
geboortenaam van deze mensen hebben. Ook mag het onderwerp niet al onlangs in
de Tweede Kamer behandeld zijn, en niet over de Grondwet, belastingen of
begrotingen gaan
Ook heb je de mogelijkheid om jezelf verkiesbaar te stellen. Hier lees je meer over
bij het onderdeel ‘verkiezingen’.
1.3 Provinciaal niveau
Ook op provinciaal niveau is het volk vertegenwoordigd.
