2021 -
2022
Economie
HANDELSINGENIEUR 1E BACHELOR
GEBASEERD OP HET BOEK; ALGEMENE ECONOMIE
11E EDITIE
,Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1; WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE
ECONOMISCHE WETENSCHAP......................................................................8
1.INLEIDING............................................................................................................... 8
2.HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCHE PROBLEEM: VEELVULDIGE
BEHOEFTE VS. SCHAARSE MIDDELEN................................................................8
2.1. Menselijke en maatschappelijke behoeften..................................................8
2.2. Schaarse middelen en de noodzaak te kiezen...............................................8
2.3. Het maken van keuzes en opportuniteitskosten...........................................9
2.4. Economie: definitie.......................................................................................9
2.5. Micro- en macro-economie..........................................................................10
3.HET PRODUCTIEPROCES.........................................................................................10
3.1. De productiefactoren..................................................................................10
3.2.Het productieproces....................................................................................11
3.3.De productiefunctie.....................................................................................12
4.DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDENCURVE VAN EEN LAND...............................................12
5.HET VERRUIMEN VAN DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN VAN EEN LAND........................13
6.CENTRALE PLANNING VERSUS HET MARKTMECHANISME............................................13
6.1.Centrale planning........................................................................................13
6.2.Het marktmechanisme.................................................................................14
6.3.De moderne gemengde economie: marktwerking met overheidsinterventie
........................................................................................................................... 15
7.METHODOLOGISCHE ASPECTEN VAN ECONOMISCHE ANALYSE....................................15
7.1.Hypothese.................................................................................................... 15
7.2.Het belang van ‘marginaal’ denken.............................................................16
7.3.Positieve en normatieve economische analyse............................................16
7.4.Statische versus dynamische analyse..........................................................16
7.5.Deductieve en inductieve methode..............................................................16
7.6.Econometrie, speltheorie en experimentele economie................................16
7.7.Formeel en materieel object van de economie als wetenschap...................17
8.KRITISCHE KANTTEKENINGEN.................................................................................17
HOOFDSTUK 2; HET MARKTMECHANISME................................................18
1.INLEIDING............................................................................................................. 18
2.DE MARKTVRAAG................................................................................................... 18
2.1.Algemene formulering.................................................................................18
2.2.Analyse van de vraagcurve..........................................................................19
3.HET MARKTAANBOD...............................................................................................20
3.3.Algemene formulering.................................................................................20
3.2.Analyse van de aanbodcurve........................................................................21
4.HET MARKTEVENWICHT..........................................................................................21
4.1.Het begrip marktevenwicht.........................................................................21
4.2.Analyse van het marktevenwicht.................................................................21
4.3.Verschuivingen in het marktevenwicht........................................................22
4.4.Het marktmechanisme in werking: toepassing............................................22
4.5.Empirisch bepalen van vraag en aanbod.....................................................22
5.DE PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG EN AANBOD..........................................................23
5.1.Prijselasticiteit van de vraag........................................................................23
5.2.De prijselasticiteit van het aanbod...............................................................26
5.3.Prijselasticiteiten in actie: enkele toepassingen..........................................27
6.ANDERE ELASTICITEITN VAN VRAAG EN AANBOD.......................................................28
7.DE MARKT EN OVERHIEDSINTERVENTIES..................................................................29
, 7.1.Indirecte prijsinterventies: indirecte belastingen en subsidies...................29
7.2.Directe prijsreglementering: minimum- en maximumprijzen......................30
7.3.Directe beïnvloeding van vraag en aanbod..................................................30
8.BESLUIT................................................................................................................ 31
HOOFDSTUK 3; CONSUMENTENGEDRAG EN DE AFLEIDING VAN DE
VRAAG........................................................................................................... 32
1.INLEIDING............................................................................................................. 32
2.NUT, MARGINAAL NUT EN CONSUMPTIEBESLISSINGEN..............................................32
3.PREFERENTIES, INDIFFERENTIECURVEN EN NUTSFUNCTIES.......................................33
3.1.Preferenties en indifferentiecurven.............................................................33
3.2.Eigenschappen van de conventionele indifferentiecurve.............................34
3.3.Nutsfuncties................................................................................................. 35
3.4.Indifferentiecurven als weergave van preferenties: toepassingen...............36
4.DE BUDGETBEPERKING........................................................................................... 37
5.DE OPTIMALE KEUZE VAN DE CONSUMENT...............................................................38
5.1.Analyse van het optimum.............................................................................38
5.2.Een numeriek voorbeeld..............................................................................39
5.3.Hoekoplossingen.......................................................................................... 39
6.VERANDERINGEN VAN HET CONSUMENTENEVENWICHT.............................................39
6.1.Veranderingen in de preferentieschaal........................................................39
6.2.Veranderingen in het budget.......................................................................39
6.3.Veranderingen in de prijs............................................................................40
6.4.Preferenties, observeerbaar gedrag en vraaganalyse..................................42
7.CONSUMENTENGEDRAG IN ACTIE: TOEPASSINGEN....................................................42
7.1.Invloed van een belasting............................................................................42
7.2.Keuze tussen een benzineauto en een diesel...............................................43
7.3.Invloed gratis ter beschikking stellen van een bepaalde eenheid van een
goed................................................................................................................... 44
8.AFLEIDING VAN DE MARKTVRAAG UIT DE INDIVIDUELE VRAAGCURVEN........................44
9.UITBREIDINGEN EN KRITISCHE KANTTEKENINGEN.....................................................44
9.1.Uitbereiding van de theorie.........................................................................45
9.2.Kritiek op rationeel denken: gedragseconomie............................................45
HOOFDSTUK 4; PRODUCTIE EN KOSTEN VAN BEDRIJVEN OP KORTE EN
OP LANGE TERMIJN.....................................................................................46
1.INLEIDING............................................................................................................. 46
2.BEDRIJVEN EN DE ORGANISATIE VAN DE PRODUCTIE.................................................46
2.1.Voordelen van de organisatie van productie in bedrijven............................46
2.2.Doelstellingen en beperkingen van bedrijven..............................................47
2.3.Vormen van bedrijfsorganisatie...................................................................47
3.PRODUCTIE EN KOSTEN: ENKELE INLEIDENDE BEGRIPPEN.........................................48
3.1.De productiefunctie en technologische vooruitgang....................................48
3.2.Producitekosten: relevante en irrelevante kosten.......................................49
4.HET GEDRAG VAN PRODUCENTEN OP LANGE TERMIJN: DE OPTIMALE KEUZE VAN INPUTS
IN DE PRODUCTIE...................................................................................................... 51
4.1.Productie en de substitueerbaarheid van inputs..........................................51
4.2.Toenemende, afnemende of constante schaalopbrengsten..........................52
4.3.Het keuzeprobleem van de producenten: productie tegen minimale kosten
........................................................................................................................... 54
4.4.De relatie tussen output en kosten op lange termijn...................................56
4.5.Toepassingen van optimale inputkeuze in bedrijven...................................56
5.PRODUCTIE EN KOSTEN OP KORTE TERMIJN..............................................................57
2
, 5.1.De productiefunctie in de korte periode: totaal, gemiddeld en marginaal
product............................................................................................................... 57
5.2.Het kostenverloop in de kort periode..........................................................58
5.3.Productie- en kostenrelaties: speciale gevallen...........................................60
6.SAMENHANG TUSSEN DE KORTE- EN DE LANGETERMIJNKOSTEN .................................61
6.1.De relatie tussen kosten op korte en op lange termijn................................61
6.2.Economisch belang van de gemiddelde kosten op lange termijn.................61
7.BESLUIT: KRITISCHE ASSUMPTIE BIJ DE STUDIE VAN HET GEDRAG VAN DE PRODUCENT 62
HOOFDSTUK 5; PRIJSVORMING ONDER VERSCHILLENDE
MARKTSTRUCTUREN...................................................................................63
1.INLEIDING............................................................................................................. 63
2.CRETERIA VOOR HET ONDERSCHEIDEN VAN VERSCHILLENDE MARKTVORMEN..............63
3.WINSTMAXIMALISEREND GEDRAG............................................................................64
4.ZUIVERE MEDEDINGING.......................................................................................... 64
4.1.Het winstmaximaliserend outputniveau van de representatieve
onderneming op korte termijn...........................................................................64
4.2.De aanbodfunctie van de onderneming op korte termijn.............................66
4.3.Het langetermijnevenwicht van de representatieve onderneming..............66
5.MONOPOLIE.......................................................................................................... 67
5.1.Oorzaken van monolopie..............................................................................67
5.2.Het verloop van de totale, gemiddelde en marginale opbrengst voor een
monopolist.......................................................................................................... 68
5.3.Het gedrag van de monopolist.....................................................................69
6.OLIGOPOLIE.......................................................................................................... 70
6.1.Oligopolie met één dominant bedrijf............................................................70
6.2.Strategisch gedrag en speltheorie...............................................................71
6.3.Speltheorie en het gedrag van bedrijven op oligopolische markten............72
7.MONOPOLISCHE CONCURRENTIE.............................................................................72
8.BESLUIT: VOORSPELLEN VAN MARKTUITKOMSTEN IN DE PRAKTIJK..............................74
8.1.Marktvormen en marktuitkomsten..............................................................74
8.2.Concurrentie als dynamisch proces.............................................................74
HOOFDSTUK 6; MARKTIMPERFECTIES EN DE ROL VAN DE OVERHEID...76
1.INLEIDING............................................................................................................. 76
2.WELVAARTSIMPLICATIES VAN DE WERKING VAN DE VRIJE MARKT................................76
2.1.Economische welvaart en de marktuitkomsten...........................................76
2.2.Marktwerking en Pareto-efficiëntie.............................................................77
3.OORZAKEN VAN MARKTFALINGEN EN DE ROL VAN DE OVERHEID................................78
3.1.Monopolie.................................................................................................... 78
3.2.Zuivere en quasi-publieke goederen............................................................80
3.3.Externe effecten........................................................................................... 82
3.4.Imperfecte informatie..................................................................................87
4.MARKT EN OVERHEID: COMPLEMENTAIRE ROLLEN....................................................88
HOOFDSTUK 7; PRODUCTIE, INKOMENS EN BESTEDINGEN....................91
1.INLEIDING............................................................................................................. 91
2.PRODUCTIE, TOEGEVOEGDE WAARDE EN FACTORVERGOEDINGEN................................91
3.VOORRADEN.......................................................................................................... 92
4.SOORTEN FACTORVERGOEDINGEN...........................................................................92
5.BRUTO- VERSUS NETTOPRODUCT.............................................................................93
6.FUNDAMENTELE GELIJKHEID TUSSEN PRODUCT, INKOMEN EN BESTEDINGEN..............93
7.MACRO-ECONOMISCHE IDENTITEITEN VOOR EEN GESLOTEN ECONOMIE ZONDER
OVERHEID................................................................................................................ 94
3
, 8.EENVOUDIGE ECONOMISCHE KRINGLOOP.................................................................94
9.BRUTO BINNENLANDS PRODUCT, NATIONAAL INKOMEN, NATIONALE BESTEDINGEN EN
BESTEDINGEN VAN HET BINNENLANDS PRODUCT.........................................................95
10.FINANCIERINGSTEKORTEN- EN OVERSCHOTTEN......................................................97
11.DE NATIONALE REKENINGEN VAN BELGIË..............................................................97
12.WAARDERINGSPROBLEMEN...................................................................................98
13.UITSCHAKELING VAN DE PRIJSINVLOED..................................................................99
14.DE IMPLICIETE PRIJSINDEX VAN HET BBP.............................................................100
15.GROTE EN KLEINE ECONOMIEËN.........................................................................101
16.BESLUIT............................................................................................................ 101
HOOFDSTUK 8; ECONOMISCHE GROEI.....................................................102
1.INLEIDING........................................................................................................... 102
2.DEFENITIE EN MAATSTAVEN.................................................................................102
3.GROEIBOEKHOUDING...........................................................................................103
4.DE NEOKLASSIEKE GROEITHEORIE.........................................................................104
5.DE NIEUWE GROEITHEORIE...................................................................................107
6.BESLUIT.............................................................................................................. 109
HOOFDSTUK 9; ONGELIJKHEID EN HERVERDELING...............................110
1.INLEIDING........................................................................................................... 110
2.HOE MEET MEN ONGELIJKHEID.............................................................................111
3.INKOMENS- EN VERMOGENSONGELIJKHIED: OPVALLENDE TRENDS............................112
4.OORZAKEN VAN ONGELIJKHEID...........................................................................112
4.BELEIDSMAATREGELEN DIE DE ONGELIJKHEID VERMINDEREN..................................113
4.1.Institutionele hervorming..........................................................................113
4.2.Fiscaliteit en sociale zekerheid..................................................................114
4.3.Fiscaliteit, sociale zekerheid en COVID-19................................................115
5.GAAT MINDER ONGELIJKHEID SAMEN MET HOGE WELVAART?...................................115
6.CONCLUSIES....................................................................................................... 115
HOOFDSTUK 10; MACRO-ECONOMIUSCH EVENWICHT IN DE KORTE EN
IN DE LANGE TERMIJN..............................................................................117
1.INLEIDING........................................................................................................... 117
2.DE AGGREGATIEVE VRAAG.....................................................................................117
2.1.Afleiding van de aggregatieve vraagcurve.................................................117
2.2.Verschuiving van de aggregatieve vraagcurve..........................................118
3.HET AGGREGATIEVE AANBOD IN DE KORTE TERMIJN................................................118
3.1.Afleiding van de aggregatieve aanbodcurve..............................................118
3.2.Verschuiving van de aggregatieve aanbodcurve op de korte termijn........119
4.HET AGGREGATIEVE AANBOD IN LANGE TERMIJN....................................................119
5.VAN KORTE NAAR LANGE TERMIJN.........................................................................120
6.MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT: VRAAG- EN AANBODSCHOKKEN...........................121
6.1.Vraagschokken........................................................................................... 121
6.2.Aanbodschokken........................................................................................122
6.3.Verschillen aanbod- en vraagschokken......................................................123
7.BESLUIT.............................................................................................................. 124
HOOFDSTUK 11; CONSUMPTIE, INVESTERINGEN EN DE AGGREGATIEVE
VRAAG......................................................................................................... 125
1.INLEIDING........................................................................................................... 125
2.DE CONSUMPTIEFUNCTIE EN DE DAARUIT AFGELIEDE SPAARFUNCTIE.......................125
2.1.De consumptiefunctie................................................................................125
2.2.De spaarfunctie.......................................................................................... 126
4
, 2.3.Andere bepaldende factoren van consumptie en sparen...........................127
3.DE INVESTERINGSFUNCTIE...................................................................................128
3.1.De rol van de rentevoet..............................................................................128
3.2.De rol van de afzet.....................................................................................130
4.MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT.........................................................................131
4.1.Model en cijfervoorbeeld...........................................................................131
4.2.Grafisch...................................................................................................... 132
5.DE INVESTERINGSMULTIPLICATOR.........................................................................132
6.INSTABILITEIT IN DE AGGREGATIEVE VRAAG: HET ACCELERATOR-MULTIPLICATORMODEL
............................................................................................................................. 133
7.BESLUIT.............................................................................................................. 134
HOOFDSTUK 12; DE BUDGETTAIRE POLITIEK.........................................135
1.INLEIDING........................................................................................................... 135
2.MACRO-ECONOMISCHE BETEKENIS VAN DE OVERHEID.............................................135
3.EVENWICHTDVOORWAARDEN................................................................................136
4.HET EVENWICHTSINKOMEN BIJ AUTONOME BELASTINGEN.......................................137
5.DISCRETIONIAR BEDUGETTAIR BELEID....................................................................138
6.AUTOMATISCHE STABILATOREN.............................................................................138
TOEVOEGING; OPEN ECONOMIE................................................................................140
7.BUDGETTAIRE POLITIEK EN OVERHEIDSTEKORT.......................................................140
8.EFFECTIVITEIT VAN DE BUDGETTAIRE POLITIEK.......................................................141
9.DE OVERHEIDSSCHULD.........................................................................................142
10.HET CYCLISCHE GECORRIGEERDE OVERHEIDSSALDO.............................................143
11.BESLUIT............................................................................................................ 144
HOOFDSTUK 13; DE MONETAIRE POLITIEK.............................................145
1.INLEIDING........................................................................................................... 145
2.DE GELDHOEVEELHEID......................................................................................... 145
3.HET GELDAANBOD............................................................................................... 146
3.1.Het aanbod van het basisgeld....................................................................146
3.2.Het aanbod van giraal geld........................................................................147
3.3.Een geldaanbodmodel................................................................................148
4.DE VRAAG NAAR GELD.......................................................................................... 150
4.1.Het inkomen als determinant van de geldvraag........................................150
4.2.De rentevoet als determinant van de geldvraag........................................150
5.GELDMARKTEVENWICHT.......................................................................................151
6.DE MONETAIRE POLITIEK......................................................................................153
7.GEZAMELIJK EVENWICHT OP DE GELD- EN GOEDERENMARKT: HET IS-LM-MODEL........154
8.DE AGGREGATIEVE VRAAGCURVE OPNIEUW BEKIJKEN..............................................158
9.BESLUIT............................................................................................................. 160
HOOFDSTUK 14; WERKLOOSHEID, INFLATIE EN DE PHILLIPS-CURVE..162
1.INLEIDING........................................................................................................... 162
2.WERKLOOSHEID................................................................................................... 162
2.1.Werkloosheid en inactiviteit.......................................................................162
2.2.De natuurlijke werkloosheid......................................................................164
2.3.Veranderingen in de natuurlijke werkloosheid..........................................166
2.4.Afwijkingen van de natuurlijke werklooshied: conjuncturele werkloosheid
......................................................................................................................... 167
3.INFLATIE............................................................................................................. 168
3.1.Inflatie en inflatiemaatstaven.....................................................................168
3.2.Vraaginflatie en kosteninflatie...................................................................169
3.3.De monetaire verklaring van inflatie.........................................................170
5
2022
Economie
HANDELSINGENIEUR 1E BACHELOR
GEBASEERD OP HET BOEK; ALGEMENE ECONOMIE
11E EDITIE
,Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1; WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE
ECONOMISCHE WETENSCHAP......................................................................8
1.INLEIDING............................................................................................................... 8
2.HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCHE PROBLEEM: VEELVULDIGE
BEHOEFTE VS. SCHAARSE MIDDELEN................................................................8
2.1. Menselijke en maatschappelijke behoeften..................................................8
2.2. Schaarse middelen en de noodzaak te kiezen...............................................8
2.3. Het maken van keuzes en opportuniteitskosten...........................................9
2.4. Economie: definitie.......................................................................................9
2.5. Micro- en macro-economie..........................................................................10
3.HET PRODUCTIEPROCES.........................................................................................10
3.1. De productiefactoren..................................................................................10
3.2.Het productieproces....................................................................................11
3.3.De productiefunctie.....................................................................................12
4.DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDENCURVE VAN EEN LAND...............................................12
5.HET VERRUIMEN VAN DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN VAN EEN LAND........................13
6.CENTRALE PLANNING VERSUS HET MARKTMECHANISME............................................13
6.1.Centrale planning........................................................................................13
6.2.Het marktmechanisme.................................................................................14
6.3.De moderne gemengde economie: marktwerking met overheidsinterventie
........................................................................................................................... 15
7.METHODOLOGISCHE ASPECTEN VAN ECONOMISCHE ANALYSE....................................15
7.1.Hypothese.................................................................................................... 15
7.2.Het belang van ‘marginaal’ denken.............................................................16
7.3.Positieve en normatieve economische analyse............................................16
7.4.Statische versus dynamische analyse..........................................................16
7.5.Deductieve en inductieve methode..............................................................16
7.6.Econometrie, speltheorie en experimentele economie................................16
7.7.Formeel en materieel object van de economie als wetenschap...................17
8.KRITISCHE KANTTEKENINGEN.................................................................................17
HOOFDSTUK 2; HET MARKTMECHANISME................................................18
1.INLEIDING............................................................................................................. 18
2.DE MARKTVRAAG................................................................................................... 18
2.1.Algemene formulering.................................................................................18
2.2.Analyse van de vraagcurve..........................................................................19
3.HET MARKTAANBOD...............................................................................................20
3.3.Algemene formulering.................................................................................20
3.2.Analyse van de aanbodcurve........................................................................21
4.HET MARKTEVENWICHT..........................................................................................21
4.1.Het begrip marktevenwicht.........................................................................21
4.2.Analyse van het marktevenwicht.................................................................21
4.3.Verschuivingen in het marktevenwicht........................................................22
4.4.Het marktmechanisme in werking: toepassing............................................22
4.5.Empirisch bepalen van vraag en aanbod.....................................................22
5.DE PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG EN AANBOD..........................................................23
5.1.Prijselasticiteit van de vraag........................................................................23
5.2.De prijselasticiteit van het aanbod...............................................................26
5.3.Prijselasticiteiten in actie: enkele toepassingen..........................................27
6.ANDERE ELASTICITEITN VAN VRAAG EN AANBOD.......................................................28
7.DE MARKT EN OVERHIEDSINTERVENTIES..................................................................29
, 7.1.Indirecte prijsinterventies: indirecte belastingen en subsidies...................29
7.2.Directe prijsreglementering: minimum- en maximumprijzen......................30
7.3.Directe beïnvloeding van vraag en aanbod..................................................30
8.BESLUIT................................................................................................................ 31
HOOFDSTUK 3; CONSUMENTENGEDRAG EN DE AFLEIDING VAN DE
VRAAG........................................................................................................... 32
1.INLEIDING............................................................................................................. 32
2.NUT, MARGINAAL NUT EN CONSUMPTIEBESLISSINGEN..............................................32
3.PREFERENTIES, INDIFFERENTIECURVEN EN NUTSFUNCTIES.......................................33
3.1.Preferenties en indifferentiecurven.............................................................33
3.2.Eigenschappen van de conventionele indifferentiecurve.............................34
3.3.Nutsfuncties................................................................................................. 35
3.4.Indifferentiecurven als weergave van preferenties: toepassingen...............36
4.DE BUDGETBEPERKING........................................................................................... 37
5.DE OPTIMALE KEUZE VAN DE CONSUMENT...............................................................38
5.1.Analyse van het optimum.............................................................................38
5.2.Een numeriek voorbeeld..............................................................................39
5.3.Hoekoplossingen.......................................................................................... 39
6.VERANDERINGEN VAN HET CONSUMENTENEVENWICHT.............................................39
6.1.Veranderingen in de preferentieschaal........................................................39
6.2.Veranderingen in het budget.......................................................................39
6.3.Veranderingen in de prijs............................................................................40
6.4.Preferenties, observeerbaar gedrag en vraaganalyse..................................42
7.CONSUMENTENGEDRAG IN ACTIE: TOEPASSINGEN....................................................42
7.1.Invloed van een belasting............................................................................42
7.2.Keuze tussen een benzineauto en een diesel...............................................43
7.3.Invloed gratis ter beschikking stellen van een bepaalde eenheid van een
goed................................................................................................................... 44
8.AFLEIDING VAN DE MARKTVRAAG UIT DE INDIVIDUELE VRAAGCURVEN........................44
9.UITBREIDINGEN EN KRITISCHE KANTTEKENINGEN.....................................................44
9.1.Uitbereiding van de theorie.........................................................................45
9.2.Kritiek op rationeel denken: gedragseconomie............................................45
HOOFDSTUK 4; PRODUCTIE EN KOSTEN VAN BEDRIJVEN OP KORTE EN
OP LANGE TERMIJN.....................................................................................46
1.INLEIDING............................................................................................................. 46
2.BEDRIJVEN EN DE ORGANISATIE VAN DE PRODUCTIE.................................................46
2.1.Voordelen van de organisatie van productie in bedrijven............................46
2.2.Doelstellingen en beperkingen van bedrijven..............................................47
2.3.Vormen van bedrijfsorganisatie...................................................................47
3.PRODUCTIE EN KOSTEN: ENKELE INLEIDENDE BEGRIPPEN.........................................48
3.1.De productiefunctie en technologische vooruitgang....................................48
3.2.Producitekosten: relevante en irrelevante kosten.......................................49
4.HET GEDRAG VAN PRODUCENTEN OP LANGE TERMIJN: DE OPTIMALE KEUZE VAN INPUTS
IN DE PRODUCTIE...................................................................................................... 51
4.1.Productie en de substitueerbaarheid van inputs..........................................51
4.2.Toenemende, afnemende of constante schaalopbrengsten..........................52
4.3.Het keuzeprobleem van de producenten: productie tegen minimale kosten
........................................................................................................................... 54
4.4.De relatie tussen output en kosten op lange termijn...................................56
4.5.Toepassingen van optimale inputkeuze in bedrijven...................................56
5.PRODUCTIE EN KOSTEN OP KORTE TERMIJN..............................................................57
2
, 5.1.De productiefunctie in de korte periode: totaal, gemiddeld en marginaal
product............................................................................................................... 57
5.2.Het kostenverloop in de kort periode..........................................................58
5.3.Productie- en kostenrelaties: speciale gevallen...........................................60
6.SAMENHANG TUSSEN DE KORTE- EN DE LANGETERMIJNKOSTEN .................................61
6.1.De relatie tussen kosten op korte en op lange termijn................................61
6.2.Economisch belang van de gemiddelde kosten op lange termijn.................61
7.BESLUIT: KRITISCHE ASSUMPTIE BIJ DE STUDIE VAN HET GEDRAG VAN DE PRODUCENT 62
HOOFDSTUK 5; PRIJSVORMING ONDER VERSCHILLENDE
MARKTSTRUCTUREN...................................................................................63
1.INLEIDING............................................................................................................. 63
2.CRETERIA VOOR HET ONDERSCHEIDEN VAN VERSCHILLENDE MARKTVORMEN..............63
3.WINSTMAXIMALISEREND GEDRAG............................................................................64
4.ZUIVERE MEDEDINGING.......................................................................................... 64
4.1.Het winstmaximaliserend outputniveau van de representatieve
onderneming op korte termijn...........................................................................64
4.2.De aanbodfunctie van de onderneming op korte termijn.............................66
4.3.Het langetermijnevenwicht van de representatieve onderneming..............66
5.MONOPOLIE.......................................................................................................... 67
5.1.Oorzaken van monolopie..............................................................................67
5.2.Het verloop van de totale, gemiddelde en marginale opbrengst voor een
monopolist.......................................................................................................... 68
5.3.Het gedrag van de monopolist.....................................................................69
6.OLIGOPOLIE.......................................................................................................... 70
6.1.Oligopolie met één dominant bedrijf............................................................70
6.2.Strategisch gedrag en speltheorie...............................................................71
6.3.Speltheorie en het gedrag van bedrijven op oligopolische markten............72
7.MONOPOLISCHE CONCURRENTIE.............................................................................72
8.BESLUIT: VOORSPELLEN VAN MARKTUITKOMSTEN IN DE PRAKTIJK..............................74
8.1.Marktvormen en marktuitkomsten..............................................................74
8.2.Concurrentie als dynamisch proces.............................................................74
HOOFDSTUK 6; MARKTIMPERFECTIES EN DE ROL VAN DE OVERHEID...76
1.INLEIDING............................................................................................................. 76
2.WELVAARTSIMPLICATIES VAN DE WERKING VAN DE VRIJE MARKT................................76
2.1.Economische welvaart en de marktuitkomsten...........................................76
2.2.Marktwerking en Pareto-efficiëntie.............................................................77
3.OORZAKEN VAN MARKTFALINGEN EN DE ROL VAN DE OVERHEID................................78
3.1.Monopolie.................................................................................................... 78
3.2.Zuivere en quasi-publieke goederen............................................................80
3.3.Externe effecten........................................................................................... 82
3.4.Imperfecte informatie..................................................................................87
4.MARKT EN OVERHEID: COMPLEMENTAIRE ROLLEN....................................................88
HOOFDSTUK 7; PRODUCTIE, INKOMENS EN BESTEDINGEN....................91
1.INLEIDING............................................................................................................. 91
2.PRODUCTIE, TOEGEVOEGDE WAARDE EN FACTORVERGOEDINGEN................................91
3.VOORRADEN.......................................................................................................... 92
4.SOORTEN FACTORVERGOEDINGEN...........................................................................92
5.BRUTO- VERSUS NETTOPRODUCT.............................................................................93
6.FUNDAMENTELE GELIJKHEID TUSSEN PRODUCT, INKOMEN EN BESTEDINGEN..............93
7.MACRO-ECONOMISCHE IDENTITEITEN VOOR EEN GESLOTEN ECONOMIE ZONDER
OVERHEID................................................................................................................ 94
3
, 8.EENVOUDIGE ECONOMISCHE KRINGLOOP.................................................................94
9.BRUTO BINNENLANDS PRODUCT, NATIONAAL INKOMEN, NATIONALE BESTEDINGEN EN
BESTEDINGEN VAN HET BINNENLANDS PRODUCT.........................................................95
10.FINANCIERINGSTEKORTEN- EN OVERSCHOTTEN......................................................97
11.DE NATIONALE REKENINGEN VAN BELGIË..............................................................97
12.WAARDERINGSPROBLEMEN...................................................................................98
13.UITSCHAKELING VAN DE PRIJSINVLOED..................................................................99
14.DE IMPLICIETE PRIJSINDEX VAN HET BBP.............................................................100
15.GROTE EN KLEINE ECONOMIEËN.........................................................................101
16.BESLUIT............................................................................................................ 101
HOOFDSTUK 8; ECONOMISCHE GROEI.....................................................102
1.INLEIDING........................................................................................................... 102
2.DEFENITIE EN MAATSTAVEN.................................................................................102
3.GROEIBOEKHOUDING...........................................................................................103
4.DE NEOKLASSIEKE GROEITHEORIE.........................................................................104
5.DE NIEUWE GROEITHEORIE...................................................................................107
6.BESLUIT.............................................................................................................. 109
HOOFDSTUK 9; ONGELIJKHEID EN HERVERDELING...............................110
1.INLEIDING........................................................................................................... 110
2.HOE MEET MEN ONGELIJKHEID.............................................................................111
3.INKOMENS- EN VERMOGENSONGELIJKHIED: OPVALLENDE TRENDS............................112
4.OORZAKEN VAN ONGELIJKHEID...........................................................................112
4.BELEIDSMAATREGELEN DIE DE ONGELIJKHEID VERMINDEREN..................................113
4.1.Institutionele hervorming..........................................................................113
4.2.Fiscaliteit en sociale zekerheid..................................................................114
4.3.Fiscaliteit, sociale zekerheid en COVID-19................................................115
5.GAAT MINDER ONGELIJKHEID SAMEN MET HOGE WELVAART?...................................115
6.CONCLUSIES....................................................................................................... 115
HOOFDSTUK 10; MACRO-ECONOMIUSCH EVENWICHT IN DE KORTE EN
IN DE LANGE TERMIJN..............................................................................117
1.INLEIDING........................................................................................................... 117
2.DE AGGREGATIEVE VRAAG.....................................................................................117
2.1.Afleiding van de aggregatieve vraagcurve.................................................117
2.2.Verschuiving van de aggregatieve vraagcurve..........................................118
3.HET AGGREGATIEVE AANBOD IN DE KORTE TERMIJN................................................118
3.1.Afleiding van de aggregatieve aanbodcurve..............................................118
3.2.Verschuiving van de aggregatieve aanbodcurve op de korte termijn........119
4.HET AGGREGATIEVE AANBOD IN LANGE TERMIJN....................................................119
5.VAN KORTE NAAR LANGE TERMIJN.........................................................................120
6.MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT: VRAAG- EN AANBODSCHOKKEN...........................121
6.1.Vraagschokken........................................................................................... 121
6.2.Aanbodschokken........................................................................................122
6.3.Verschillen aanbod- en vraagschokken......................................................123
7.BESLUIT.............................................................................................................. 124
HOOFDSTUK 11; CONSUMPTIE, INVESTERINGEN EN DE AGGREGATIEVE
VRAAG......................................................................................................... 125
1.INLEIDING........................................................................................................... 125
2.DE CONSUMPTIEFUNCTIE EN DE DAARUIT AFGELIEDE SPAARFUNCTIE.......................125
2.1.De consumptiefunctie................................................................................125
2.2.De spaarfunctie.......................................................................................... 126
4
, 2.3.Andere bepaldende factoren van consumptie en sparen...........................127
3.DE INVESTERINGSFUNCTIE...................................................................................128
3.1.De rol van de rentevoet..............................................................................128
3.2.De rol van de afzet.....................................................................................130
4.MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT.........................................................................131
4.1.Model en cijfervoorbeeld...........................................................................131
4.2.Grafisch...................................................................................................... 132
5.DE INVESTERINGSMULTIPLICATOR.........................................................................132
6.INSTABILITEIT IN DE AGGREGATIEVE VRAAG: HET ACCELERATOR-MULTIPLICATORMODEL
............................................................................................................................. 133
7.BESLUIT.............................................................................................................. 134
HOOFDSTUK 12; DE BUDGETTAIRE POLITIEK.........................................135
1.INLEIDING........................................................................................................... 135
2.MACRO-ECONOMISCHE BETEKENIS VAN DE OVERHEID.............................................135
3.EVENWICHTDVOORWAARDEN................................................................................136
4.HET EVENWICHTSINKOMEN BIJ AUTONOME BELASTINGEN.......................................137
5.DISCRETIONIAR BEDUGETTAIR BELEID....................................................................138
6.AUTOMATISCHE STABILATOREN.............................................................................138
TOEVOEGING; OPEN ECONOMIE................................................................................140
7.BUDGETTAIRE POLITIEK EN OVERHEIDSTEKORT.......................................................140
8.EFFECTIVITEIT VAN DE BUDGETTAIRE POLITIEK.......................................................141
9.DE OVERHEIDSSCHULD.........................................................................................142
10.HET CYCLISCHE GECORRIGEERDE OVERHEIDSSALDO.............................................143
11.BESLUIT............................................................................................................ 144
HOOFDSTUK 13; DE MONETAIRE POLITIEK.............................................145
1.INLEIDING........................................................................................................... 145
2.DE GELDHOEVEELHEID......................................................................................... 145
3.HET GELDAANBOD............................................................................................... 146
3.1.Het aanbod van het basisgeld....................................................................146
3.2.Het aanbod van giraal geld........................................................................147
3.3.Een geldaanbodmodel................................................................................148
4.DE VRAAG NAAR GELD.......................................................................................... 150
4.1.Het inkomen als determinant van de geldvraag........................................150
4.2.De rentevoet als determinant van de geldvraag........................................150
5.GELDMARKTEVENWICHT.......................................................................................151
6.DE MONETAIRE POLITIEK......................................................................................153
7.GEZAMELIJK EVENWICHT OP DE GELD- EN GOEDERENMARKT: HET IS-LM-MODEL........154
8.DE AGGREGATIEVE VRAAGCURVE OPNIEUW BEKIJKEN..............................................158
9.BESLUIT............................................................................................................. 160
HOOFDSTUK 14; WERKLOOSHEID, INFLATIE EN DE PHILLIPS-CURVE..162
1.INLEIDING........................................................................................................... 162
2.WERKLOOSHEID................................................................................................... 162
2.1.Werkloosheid en inactiviteit.......................................................................162
2.2.De natuurlijke werkloosheid......................................................................164
2.3.Veranderingen in de natuurlijke werkloosheid..........................................166
2.4.Afwijkingen van de natuurlijke werklooshied: conjuncturele werkloosheid
......................................................................................................................... 167
3.INFLATIE............................................................................................................. 168
3.1.Inflatie en inflatiemaatstaven.....................................................................168
3.2.Vraaginflatie en kosteninflatie...................................................................169
3.3.De monetaire verklaring van inflatie.........................................................170
5
