persoonlijkheidspsychologie
2021 – 2022
VEERLE WEYMEERS
,Inhoud
Inleiding tot persoonlijkheidstheorieën ...............................................................................................4
Wat is persoonlijkheid? ...................................................................................................................4
Wat is een theorie? .........................................................................................................................4
Theorie is verwant met, maar verschillend van ...............................................................................4
Waarom bestaan er meerdere theorieën? ......................................................................................5
Perspectieven in persoonlijkheidstheorieën ....................................................................................5
De persoonlijkheid van theoretici en hun theorieën over persoonlijkheid .......................................6
Wat maakt een theorie zinvol: criteria voor het evalueren/ beoordelen van een theorie ................6
Dimensies voor en ‘concept’ over de mensheid...............................................................................6
Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën .....................................................................................7
Persoonlijkheidstheorieën: Freud .......................................................................................................8
Freud: wetenschappelijke basis voor onderdrukking van herinneringen uit de kindertijd?...............8
Overzicht ........................................................................................................................................8
Psychodynamische theorieën..........................................................................................................8
Overzicht psychoanalytische theorie ...............................................................................................8
Biografie van Freud .........................................................................................................................9
Freuds model van de geest ........................................................................................................... 10
Niveaus van het mentale leven ..................................................................................................... 10
Niveaus van bewustzijn ................................................................................................................. 10
Freuds onbewust niveau ............................................................................................................... 10
Structuren van de geest ................................................................................................................ 11
Metafoor van de kranen ............................................................................................................... 11
Dynamische krachten van persoonlijkheid .................................................................................... 12
Verdedigingsmechanismen ........................................................................................................... 12
Ontwikkelingsstadia (psychoseksuele ontwikkeling) ...................................................................... 13
Toepassingen van de psychoanalytische theorie ........................................................................... 14
Onderzoek .................................................................................................................................... 15
Kritiek op Freud/ Evaluatie theorie ................................................................................................ 16
Freud’s opvattingen over de mensheid ......................................................................................... 16
Horney.............................................................................................................................................. 17
Inleiding psychoanalytische sociale theorie ................................................................................... 17
Biografie van Horney..................................................................................................................... 17
Psychoanalytische sociale theorie ................................................................................................. 17
Fundamentele vijandigheid en fundamentele angst ...................................................................... 18
, Compulsieve drijfveren = dwang ................................................................................................... 18
Compulsieve drijfveren 3 categorieën ........................................................................................... 19
Verdediging tegen angst ............................................................................................................... 19
Intrapsychische conflicten ............................................................................................................. 20
Vrouwelijke psychologie ............................................................................................................... 20
Psychotherapie ............................................................................................................................. 21
Onderzoek .................................................................................................................................... 21
Kritiek/ evaluaite Horney .............................................................................................................. 22
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 22
Humanistische theorieën: Rogers...................................................................................................... 23
Overzicht ‘person-centered theory’ ............................................................................................... 23
Biografie Rogers ............................................................................................................................ 23
Persoon georiënteerde theorie ..................................................................................................... 23
Psychotherapie ............................................................................................................................. 25
De persoon van morgen (gebaseerd op Allport) ............................................................................ 26
Wetenschapsfilosofie .................................................................................................................... 27
De chicago studies ........................................................................................................................ 27
Onderzoek .................................................................................................................................... 28
Evaluatie Rogers ........................................................................................................................... 29
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 29
Allport: dispositionele theorieën ....................................................................................................... 30
Overzicht van de psychologie van het individu .............................................................................. 30
Biografie van Allport ..................................................................................................................... 30
Allport zijn benadering van een theorie van de persoonlijkheid..................................................... 30
Structuur van persoonlijkheid ....................................................................................................... 31
Motivatie ...................................................................................................................................... 32
Studie van het individu.................................................................................................................. 33
Onderzoek .................................................................................................................................... 33
Evaluatie Allport ........................................................................................................................... 34
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 35
McCrae en Costa ............................................................................................................................... 36
Overzicht factor en trait theorieën ................................................................................................ 36
Cattell zijn trait theorie (pionier) ................................................................................................... 36
Essentie van factor analyse ........................................................................................................... 36
De big five/ vijf factor model: Taxonomie of theorie? .................................................................... 37
Biografieën van Robert R; McCrae en Paul T. Cosa, Jr. ................................................................... 37
, Evolutie van de vijf factoren theorie .............................................................................................. 38
Fundamentele axioma’s van de vijf factoren theorie ..................................................................... 39
Onderzoek: consistentie en verandering doorheen de levensloop ................................................. 39
Onderzoek: Big Five/ FFM meten door onze digitale voetafdruk .................................................... 39
Evaluatie trait en factor theorieën................................................................................................. 40
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 40
Eysenck............................................................................................................................................. 41
Overzicht biologische gebaseerde trektheorie ............................................................................... 41
Biografie van Eysenck.................................................................................................................... 41
Eysenck zijn factor theorie ............................................................................................................ 41
Persoonlijkheidsdimensies ............................................................................................................ 42
Meten van persoonlijkheid............................................................................................................ 43
Biologische basis van persoonlijkheid ............................................................................................ 43
Persoonlijkheid als voorspeller ...................................................................................................... 43
Onderzoek .................................................................................................................................... 44
Evaluatie biologische gebaseerde theorie van Eysenck .................................................................. 44
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 44
Walter Mischel: cognitieve – sociale leertheorie ............................................................................... 45
Inleiding tot Mischel zijn persoonlijkheidstheorie .......................................................................... 45
Biografie van Mischel .................................................................................................................... 45
Achtergrond cognitief – affectieve persoonlijkheidssysteem (CAPS) .............................................. 45
Cognitief – affectieve persoonlijkheidssysteem (CAPS) .................................................................. 46
Onderzoek m.b.t. theorie Mischel ................................................................................................. 47
Evaluatie cognitieve sociale leertheorie (Mischel) ......................................................................... 47
Opvattingen over de mensheid (Mischel) ...................................................................................... 47
,Inleiding tot persoonlijkheidstheorieën
Overzicht
• Wat is persoonlijkheid?
• Wat is een theorie?
• Waarom bestaan er meerdere theorieën?
• Wat maakt een theorie zinvol?
• Dimensies voor een concept over de ‘mensheid’ (cf. humanity)
• Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën
Wat is persoonlijkheid?
• Woord komt van “persona”
o Latijns voor “masker” → bij romeinen
o Psychologische termen voor meer dan enkel masker dat we aan anderen tonen
• Definitie persoonlijkheid:
o Een patroon van relatief permanente karaktertrekken (traits) en unieke kenmerken
die zowel voor consistentie als individualiteit zorgen in het gedrag van een persoon
• Traits (trekken) (persoonlijkheidskenmerken → the big 5)
o Consistentie over tijd
o Individuele verschillen in gedrag
▪ Elke persoon heeft een individueel patroon van trekken
▪ Introvert vs. extravert
o Stabiliteit over situaties
▪ Bv extravert in alle situaties en niet enkel in bepaalde omstandigheden
• Kenmerken (manier waarop we info verwerken)
o Unieke kwaliteiten (bv. temperament, intelligentie)
▪ Zijn beperkt veranderlijk
Wat is een theorie?
• Definitie theorie
o Een set van gerelateerde veronderstellingen die wetenschappers toelaten om op
basis van logisch deductief redeneren testbare hypotheses te formuleren
▪ Verschillend van volkswijsheid!
▪ Veronderstellingen → de componenten van een theorie zijn geen feiten,
maar worden wel geaccepteerd alsof ze waar zijn (voor praktische redenen)
• Theorieën zijn gereedschappen die gebruikt worden bij het genereren en organiseren van
observaties, maar zijn niet per se de waarheid of een feit.
Theorie is verwant met, maar verschillend van
• Filosofie
o = liefde voor wijsheid
o Is geen wetenschap → voeren geen gecontroleerde studies uit
o Epistemologie = de leer van de kennis
▪ Wordt gebruikt door wetenschappers als gereedschap
o Doet aan waarde beoordeling (theorie mag geen waardeoordeel voeren)
, • Speculatie
o Theorie moet verbonden worden aan empirische data en wetenschap
o Theorie kan als speculatie beginnen
• Hypothese
o Specifiek vermoeden dat kan getest worden aan de hand van een wetenschappelijke
methode
▪ Zijn altijd specifieker dan de theorie
▪ 1 theorie brengt meerdere hypothese voort
o Deductief → van algemeen naar specifiek
o Inductief → van specifiek naar algemeen
o Geven vorm aan de theorie
• Taxonomie
o = Classificatie volgens natuurlijke relaties (beschrijving)
o Is noodzakelijk, maar genereren niet noodzakelijk hypotheses en dragen dus niet bij
tot de theorie
▪ Kunnen wel evolueren tot theorieën
▪ Bv Big 5 begonnen als taxonomie, daarna pas theorie
Waarom bestaan er meerdere theorieën?
• Verschillende persoonlijke achtergronden
o Ervaringen tijdens de kindertijd
o Interpersoonlijke relaties
• Verschillende filosofische oriëntaties
• Data die gekozen wordt om te observeren is verschillend
• Unieke manieren om naar de wereld te kijken
o Verschillende interpretaties van dezelfde observaties
• Theorieën zijn niet gebaseerd op feiten, maar op assumpties die onderworpen zijn aan
individuele interpretatie
Perspectieven in persoonlijkheidstheorieën
• Psychodynamische theorieën
o Eerste 5 jaar van het leven is het meest belangrijk in het vormen van de
persoonlijkheid
o Onbewuste krachten zijn het belangrijkst
o Neurose komt door het ongezond bewegen naar, tegen of weg van anderen
o Na Freud zijn deze theorieën eerder gaan focussen op het belang van sociale en
culturele drijfveren i.p.v. seksuele drijfveren
• Humanistische-existentiële theorieën (positieve psychologie)
o Mensen streven naar het leven van gelukkige en betekenisvolle levens
o Mensen zijn gemotiveerd door groei en psychologische gezondheid
o Persoonlijkheid wordt gevormd door vrijheid van keuze, reactie op angst en
bewustheid van de dood
• Dispositionele theorieën
o Mensen zijn gepredisponeerd om zich op een unieke en consistente manier te
gedragen; ze hebben unieke trekken
o Er zijn 5 trek dimensies van persoonlijkheid
2021 – 2022
VEERLE WEYMEERS
,Inhoud
Inleiding tot persoonlijkheidstheorieën ...............................................................................................4
Wat is persoonlijkheid? ...................................................................................................................4
Wat is een theorie? .........................................................................................................................4
Theorie is verwant met, maar verschillend van ...............................................................................4
Waarom bestaan er meerdere theorieën? ......................................................................................5
Perspectieven in persoonlijkheidstheorieën ....................................................................................5
De persoonlijkheid van theoretici en hun theorieën over persoonlijkheid .......................................6
Wat maakt een theorie zinvol: criteria voor het evalueren/ beoordelen van een theorie ................6
Dimensies voor en ‘concept’ over de mensheid...............................................................................6
Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën .....................................................................................7
Persoonlijkheidstheorieën: Freud .......................................................................................................8
Freud: wetenschappelijke basis voor onderdrukking van herinneringen uit de kindertijd?...............8
Overzicht ........................................................................................................................................8
Psychodynamische theorieën..........................................................................................................8
Overzicht psychoanalytische theorie ...............................................................................................8
Biografie van Freud .........................................................................................................................9
Freuds model van de geest ........................................................................................................... 10
Niveaus van het mentale leven ..................................................................................................... 10
Niveaus van bewustzijn ................................................................................................................. 10
Freuds onbewust niveau ............................................................................................................... 10
Structuren van de geest ................................................................................................................ 11
Metafoor van de kranen ............................................................................................................... 11
Dynamische krachten van persoonlijkheid .................................................................................... 12
Verdedigingsmechanismen ........................................................................................................... 12
Ontwikkelingsstadia (psychoseksuele ontwikkeling) ...................................................................... 13
Toepassingen van de psychoanalytische theorie ........................................................................... 14
Onderzoek .................................................................................................................................... 15
Kritiek op Freud/ Evaluatie theorie ................................................................................................ 16
Freud’s opvattingen over de mensheid ......................................................................................... 16
Horney.............................................................................................................................................. 17
Inleiding psychoanalytische sociale theorie ................................................................................... 17
Biografie van Horney..................................................................................................................... 17
Psychoanalytische sociale theorie ................................................................................................. 17
Fundamentele vijandigheid en fundamentele angst ...................................................................... 18
, Compulsieve drijfveren = dwang ................................................................................................... 18
Compulsieve drijfveren 3 categorieën ........................................................................................... 19
Verdediging tegen angst ............................................................................................................... 19
Intrapsychische conflicten ............................................................................................................. 20
Vrouwelijke psychologie ............................................................................................................... 20
Psychotherapie ............................................................................................................................. 21
Onderzoek .................................................................................................................................... 21
Kritiek/ evaluaite Horney .............................................................................................................. 22
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 22
Humanistische theorieën: Rogers...................................................................................................... 23
Overzicht ‘person-centered theory’ ............................................................................................... 23
Biografie Rogers ............................................................................................................................ 23
Persoon georiënteerde theorie ..................................................................................................... 23
Psychotherapie ............................................................................................................................. 25
De persoon van morgen (gebaseerd op Allport) ............................................................................ 26
Wetenschapsfilosofie .................................................................................................................... 27
De chicago studies ........................................................................................................................ 27
Onderzoek .................................................................................................................................... 28
Evaluatie Rogers ........................................................................................................................... 29
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 29
Allport: dispositionele theorieën ....................................................................................................... 30
Overzicht van de psychologie van het individu .............................................................................. 30
Biografie van Allport ..................................................................................................................... 30
Allport zijn benadering van een theorie van de persoonlijkheid..................................................... 30
Structuur van persoonlijkheid ....................................................................................................... 31
Motivatie ...................................................................................................................................... 32
Studie van het individu.................................................................................................................. 33
Onderzoek .................................................................................................................................... 33
Evaluatie Allport ........................................................................................................................... 34
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 35
McCrae en Costa ............................................................................................................................... 36
Overzicht factor en trait theorieën ................................................................................................ 36
Cattell zijn trait theorie (pionier) ................................................................................................... 36
Essentie van factor analyse ........................................................................................................... 36
De big five/ vijf factor model: Taxonomie of theorie? .................................................................... 37
Biografieën van Robert R; McCrae en Paul T. Cosa, Jr. ................................................................... 37
, Evolutie van de vijf factoren theorie .............................................................................................. 38
Fundamentele axioma’s van de vijf factoren theorie ..................................................................... 39
Onderzoek: consistentie en verandering doorheen de levensloop ................................................. 39
Onderzoek: Big Five/ FFM meten door onze digitale voetafdruk .................................................... 39
Evaluatie trait en factor theorieën................................................................................................. 40
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 40
Eysenck............................................................................................................................................. 41
Overzicht biologische gebaseerde trektheorie ............................................................................... 41
Biografie van Eysenck.................................................................................................................... 41
Eysenck zijn factor theorie ............................................................................................................ 41
Persoonlijkheidsdimensies ............................................................................................................ 42
Meten van persoonlijkheid............................................................................................................ 43
Biologische basis van persoonlijkheid ............................................................................................ 43
Persoonlijkheid als voorspeller ...................................................................................................... 43
Onderzoek .................................................................................................................................... 44
Evaluatie biologische gebaseerde theorie van Eysenck .................................................................. 44
Opvattingen over de mensheid ..................................................................................................... 44
Walter Mischel: cognitieve – sociale leertheorie ............................................................................... 45
Inleiding tot Mischel zijn persoonlijkheidstheorie .......................................................................... 45
Biografie van Mischel .................................................................................................................... 45
Achtergrond cognitief – affectieve persoonlijkheidssysteem (CAPS) .............................................. 45
Cognitief – affectieve persoonlijkheidssysteem (CAPS) .................................................................. 46
Onderzoek m.b.t. theorie Mischel ................................................................................................. 47
Evaluatie cognitieve sociale leertheorie (Mischel) ......................................................................... 47
Opvattingen over de mensheid (Mischel) ...................................................................................... 47
,Inleiding tot persoonlijkheidstheorieën
Overzicht
• Wat is persoonlijkheid?
• Wat is een theorie?
• Waarom bestaan er meerdere theorieën?
• Wat maakt een theorie zinvol?
• Dimensies voor een concept over de ‘mensheid’ (cf. humanity)
• Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën
Wat is persoonlijkheid?
• Woord komt van “persona”
o Latijns voor “masker” → bij romeinen
o Psychologische termen voor meer dan enkel masker dat we aan anderen tonen
• Definitie persoonlijkheid:
o Een patroon van relatief permanente karaktertrekken (traits) en unieke kenmerken
die zowel voor consistentie als individualiteit zorgen in het gedrag van een persoon
• Traits (trekken) (persoonlijkheidskenmerken → the big 5)
o Consistentie over tijd
o Individuele verschillen in gedrag
▪ Elke persoon heeft een individueel patroon van trekken
▪ Introvert vs. extravert
o Stabiliteit over situaties
▪ Bv extravert in alle situaties en niet enkel in bepaalde omstandigheden
• Kenmerken (manier waarop we info verwerken)
o Unieke kwaliteiten (bv. temperament, intelligentie)
▪ Zijn beperkt veranderlijk
Wat is een theorie?
• Definitie theorie
o Een set van gerelateerde veronderstellingen die wetenschappers toelaten om op
basis van logisch deductief redeneren testbare hypotheses te formuleren
▪ Verschillend van volkswijsheid!
▪ Veronderstellingen → de componenten van een theorie zijn geen feiten,
maar worden wel geaccepteerd alsof ze waar zijn (voor praktische redenen)
• Theorieën zijn gereedschappen die gebruikt worden bij het genereren en organiseren van
observaties, maar zijn niet per se de waarheid of een feit.
Theorie is verwant met, maar verschillend van
• Filosofie
o = liefde voor wijsheid
o Is geen wetenschap → voeren geen gecontroleerde studies uit
o Epistemologie = de leer van de kennis
▪ Wordt gebruikt door wetenschappers als gereedschap
o Doet aan waarde beoordeling (theorie mag geen waardeoordeel voeren)
, • Speculatie
o Theorie moet verbonden worden aan empirische data en wetenschap
o Theorie kan als speculatie beginnen
• Hypothese
o Specifiek vermoeden dat kan getest worden aan de hand van een wetenschappelijke
methode
▪ Zijn altijd specifieker dan de theorie
▪ 1 theorie brengt meerdere hypothese voort
o Deductief → van algemeen naar specifiek
o Inductief → van specifiek naar algemeen
o Geven vorm aan de theorie
• Taxonomie
o = Classificatie volgens natuurlijke relaties (beschrijving)
o Is noodzakelijk, maar genereren niet noodzakelijk hypotheses en dragen dus niet bij
tot de theorie
▪ Kunnen wel evolueren tot theorieën
▪ Bv Big 5 begonnen als taxonomie, daarna pas theorie
Waarom bestaan er meerdere theorieën?
• Verschillende persoonlijke achtergronden
o Ervaringen tijdens de kindertijd
o Interpersoonlijke relaties
• Verschillende filosofische oriëntaties
• Data die gekozen wordt om te observeren is verschillend
• Unieke manieren om naar de wereld te kijken
o Verschillende interpretaties van dezelfde observaties
• Theorieën zijn niet gebaseerd op feiten, maar op assumpties die onderworpen zijn aan
individuele interpretatie
Perspectieven in persoonlijkheidstheorieën
• Psychodynamische theorieën
o Eerste 5 jaar van het leven is het meest belangrijk in het vormen van de
persoonlijkheid
o Onbewuste krachten zijn het belangrijkst
o Neurose komt door het ongezond bewegen naar, tegen of weg van anderen
o Na Freud zijn deze theorieën eerder gaan focussen op het belang van sociale en
culturele drijfveren i.p.v. seksuele drijfveren
• Humanistische-existentiële theorieën (positieve psychologie)
o Mensen streven naar het leven van gelukkige en betekenisvolle levens
o Mensen zijn gemotiveerd door groei en psychologische gezondheid
o Persoonlijkheid wordt gevormd door vrijheid van keuze, reactie op angst en
bewustheid van de dood
• Dispositionele theorieën
o Mensen zijn gepredisponeerd om zich op een unieke en consistente manier te
gedragen; ze hebben unieke trekken
o Er zijn 5 trek dimensies van persoonlijkheid
