samenvatting Werk en Welzijn (fase 2, semester 1)

Werk en welzijn

Hoofdstuk 1. Werkgeluk

1.1 Geschiedenis van het werkgeluk

A. Prehistorie
 jager-verzamelaars die rondtrekken
 werk = (over)leven
o alles delen met je groep
o geen verwachtingen van geluk op het werk
o gewoon doen

B. Landbouwrevolutie
 sedentair + domesticeren, opslaan van goederen voor de winter
o sedentair: op vaste plaatsen wonen
o domesticeren: ipv op dieren jagen, dieren als huisdier houden
 meer opbrengst en voedseloverschotten
o succes voor biologisch overleven: enorme bevolkingstoename
o psychologische nederlaag
 werkgeluk daalde: moeten, plannen, hopen, werken
 angst en onzekerheid over het weer, oogst, …
 morele en religieuze geboden
 werk = straf of vernedering
o werk en geluk wordt gescheiden
o wel geluk: buiten werken, oogst zien groeien, planten en dieren
o verzorgen
 niet werken: dan ben je lui en dat is één van de 7 hoofzondes

C. Steden en ambachten
 in steden: gilden
o werken voor geld blijft een vorm van straf of slavernij (knaap en leermeester)
o waarschijnlijk wel een vorm van trots, tevredenheid, bestaanszekerheid
 Karl Marx (19e eeuw)
o verlichtingsfilosoof: uit werk kan je waardigheid en geluk halen
o randvoorwaarden
 goede arbeidsomstandigheden
 eerlijk loon
 afwisselend werk
 werk dat betekenis heeft doordat ze het leed van anderen verzacht of hun
genot vergroot
 hoop op gelukkig werkleven sijpelt door
 steden ontstonden doordat er genoeg overschotten waren en niet iedereen op het land
moest werken voor eten




1

,D. Industriële revolutie (1800-1920)
 opdeling in kleine stapjes, iedereen is radartje in een groot geheel
o eindproduct niet zichtbaar
o weinig ambachtelijke kennis of vaardigheden, saai, repetitief, gespecialiseerd, hoge
tijdsdruk
 6 op 7, shiften van 10-14u, geen vakantie
o privé bestaat niet (zondag = kerk)
 gevaarlijke omstandigheden (Daens)

E. Tijdperk van tevredenheid (1950-1995)
 na WO 2
 veiliger, minder werkuren, vakanties, hogere lonen
 diensteconomie vanaf 70’ (het leveren van diensten)
 werk en privé gescheiden van elkaar (thuis was het werk afgelopen)
 hoge tevredenheid op het werk

Werk is LABOR (inspanning) + werk is OPUS (uitdaging en zelfverwezenlijking)

Latente deprivatie model (Marie Jahoda)
 = werk vervult een aantal functies die cruciaal zijn voor het mentaal welzijn van mensen
 structuur in tijd
 opportuniteiten tot sociaal contact
 gedeeld doel, bijdrage tot de gemeenschap
 sociale identiteit (hoe jij naar jezelf kijkt) / sociale status (hoe anderen naar je kijken)
 zelfrealisatie, betekenisvolle activiteiten (bijleren)
  inkomen (manifest)

Broaden-and-build effect
 gelukkig op het werk
o opbouw van mentale reserve/veerkracht voor mindere momenten (build)
o productiever en creatiever, breder blikveld/gedachten, meer oplossingen, beter
samenwerken (aangenamere gevoelens) (effect)
 emotional spill-over: wat je voelt op je werk draag je mee naar huis en omgekeerd
o rechtstreeks effect
 voordeel van werkgeluk voor bedrijven: blijven gemiddeld 2j langer bij het bedrijf
o minder absenteïsme
o productiever, positiever, betere samenwerking

Tegenkanting bij latente deprivatiemodel
 niet alle werk is fijn of goed: stress, overbelasting, onzekerheid, stigma
 werk is geen conditio sine qua non voor een goede (mentale) gezondheid
 vb: de arbeider in een ploegensysteem aan de band kan ongelukkiger zijn dan de werkloze
(maar meestal niet)
 als je van ongewild werkloos naar werkend gaat, stijft je algemeen geluksgevoel met 20%
 werk als eigenaardig medicijn: “als ik terug kan werken kan ik pas volledig herstellen”


F. Nu: hoge verwachtingen (1995 - …)

2

,  werk biedt mogelijkheid tot veel levensgeluk
 verwacht: goed loon, voldoende vakantie, leuke collega’s, toffe job, promotie, bijleren

1.2 Werkgeluk: het concept

A. Hedonistisch werkgeluk (HWG)
 het woord
o ‘hedone’ = ‘genot’ in het Grieks
 de inhoud
o het hoogste doel = genot
 gericht op wat er zich nu aandient en op prettig werk
o maximaliseren van plezier en minimaliseren van pijn
 geen grootse projecten of grote spanningen waarvoor je moet zwoegen om
een levensdoel te bereiken

B. Eudemonisch werkgeluk (EWG)
 het woord
o eu = goede
o demon = geest
 de inhoud: flourishing
o de verwezenlijking van het potentieel dat in je aanwezig is
o zinvolle activiteiten
o engagement, interesse, autonomie, enthousiasme, competentie, flow, betekenis
o te vinden in streven en ijveren, veel tijd en energie steken om werkdoelen te
bereiken, zelfs pijn leiden om deze te bereiken, beter worden

Hedonistisch en eudemonisch werkgeluk
 combinatie: ideaal (WG = HWG + EWG)
 ijveren zonder te genieten is een gebrekkige geluksstrategie, net als genieten zonder te
ijveren
 maar: EWG is niet altijd haalbaar in het werkdomein (je kan ook eudemonisch geluk elders
vinden), en niet iedereen heeft de behoefte




3

, 1. Hedonistisch: werktevredenheid
 vraagjes
o Ben je alles bij elkaar genomen tevreden over je werk? (ja/nee)
o Hoe tevreden ben je in het algemeen over je werk op een schaal van 1 tot 10?
 antwoordtijd: gemiddeld 3 sec
 cognitief‐evaluatief proces: nadenken en oordelen (evalueren)
 gevoelsmatige component
o daarom ook positieve correlatie met werkplezier
 vereist een vogelperspectief (niet voor iedereen eenvoudig)
o Hoe zit het in het algemeen op mijn werk? Waarom?
 stabiel over jaren heen, niet afhankelijk van affect op moment van vraag

 werktevredenheid is een fundament (minimum)
 maar ook: aanvaardend en lage verwachtingsgraad (het is goed genoeg, werk hébben)
 tevredenheid afhankelijk van
o zelfbedrog: handig overlevingssysteem (het is wel oke)
o genen: onderlinge verschillen tussen mensen in algehele tevredenheid voor 30%
o omgevingsfactoren: 5 factoren
 loon
 evenwicht werk-privé
 veiligheid en gezondheid op het werk
 relatie met baas en collega’s
 interessant werk

2. Hedonistisch: werkplezier
 vraagjes
o Hoe vaak heb je goede gevoelens terwijl je werkt en hoe vaak slechte?
o Als je honderd voorbijgaande gevoelens zou hebben op een typische werkdag,
hoeveel daarvan zijn er positief en hoeveel negatief?
 gevoelens hebben een functie
 toestand van voorbijgaande aard (slechts enkele seconden of minuten)
 gelijktijdig goede en slechte affecten ervaren, meestal heeft één de bovenhand
o onderzoek: r(positieve en negatieve ervaren gevoelens) = ‐
 des te meer pos gevoelens, des te minder neg (negatieve correlatie)
o 2 dimensies
 Hoe aangenaam is het (prettigheid)?
 Hoe prikkelend en stimulerend is het (activatie)?

 werkplezier wanneer PA > NA
 Hoe?
o lachen met collega’s, klanten of cliënten, een
band, ‘vriendschappelijker’
o erkenning van je baas/stagesupervisor/collega
krijgen
o fijne werkomgeving (ramen, groen)
o leuke gevoel dat je hebt wanneer je beseft dat
je goed bezig bent of iets afgewerkt hebt
(overlap AE en EV)
 let op: de frequentie aangename dingen die je hebt meemaakt is belangrijk dan de intensiteit



4