HOOFDSTUK 4: KOMST VAN DE MENS
ALGEMEEN
Periodiseren in de geschiedenis:
- Kunstmatig en subjectief
- Twee manieren van indelen: periodes & samenlevingsvormen
- Doel: naamgeven om impact te kunnen hebben op tijd
Indeling op basis van periodes:
- Prehistorie (tot 8000 v.C.)
- Klassieke oudheid (8000 v.C tot 500 n.C.) Prehistorie/Oudheid
- Middeleeuwen (van 500 n.C. tot 1500)
- Nieuwe Tijd (van 1500 tot 1800)
- Nieuwste Tijd (van 1800 tot 1945) Nieuwe Tijden
- Eigen Tijd ( van 1945 tot …) = tijd waarin het voor de leerlingen nog mogelijk is om levende
getuigen te ontmoeten
Indeling op basis van samenlevingsvormen:
- Nomadische samenleving
- Agrarische (sedentaire) samenleving
- Industriële samenleving
-1-
, - Postindustriële samenleving
4.1 INLEIDING
Prehistorie = periode waar geen schriftelijk materiaal voor bestaat, door de samenlevingen het
gebruik van het schrif niet kenden.
Begin = wanneer de mens verschijnt
Einde = eerste geschreven bronnen
Beelden vormen van vroegere zwervers? Archeologie of natuurvolkeren (vb Aboriginals)
Indeling naar gebruikte materialen:
- Steentijd (2.500.000 – 2100 v.C.)
• Paleolithicum (… - 9000 v.C)
• Mesolithicum (9000 – 4700 v.C)
• Neolithicum (4700 – 2100 v.C.)
- Bronstijd (2300 – 750 v.C)
- Ijzertijd (750 v.C. – Romeinse verovering)
-2-
, 4.2 DE GEOGRAFISCHE SITUATIE
4.2.1 HET BEGIN…
Big Bang Theorie = uit een uiterst kleine ster of energieklomp die uiteen spatte zouden de miljarden
sterren en planeten ontstaan zijn. Aarde is een van de afgekoelde brokstukken
Ontstaan van de aarde : 5 miljard jaar geleden
Leven op aarde: ca 3,5 miljard jaar geleden eerste leven op aarde (waarschijnlijk in de zee)
Uitsterven dino’s = ca 65 miljoen jaar geleden
4.2.2 HET KLIMAAT EN HET GEOGRAFISCH MILIEU
Geografisch milieu: afwisseling van warme/koude en droge/natte perioden.
Tropische perioden: grote dieren, rijke plantengroei, visrijke rivieren en allerlei waterwild
Glaciale perioden: reusachtig toendragebied, typische dieren zoals mammoet, rendier, eland,
bizon, beer, …
Vorming Riftvallei zorgde voor verandering klimaat (hield regenwolken tegen → oosten regen
afgewisseld door droge perioden)
- Oostelijk gebied: open terrein (savanne) met hier en daar open bossen
- Westelijk gebied: bosachtig
Gevolg: bipedie
- Afkoeling lichaam
- Groter blikveld Voordelen bipedie
- Handen gebruiken (niet meer nodig om te steunen of klimmen)
4.2.3 DE KOMST VAN DE MENS
Twee kenmerken die ons duidelijk onderscheiden van andere primaten:
1. Bipedie
2. Ontwikkelde hersenen
Wieg van de mens = Afrika → vele fossielen gevonden in de Riftvallei
4.3 EVOLUTIE VAN DE MENS (PPT)
4.3.1 DINOSAURUSSEN
-3-
, Mens en dino hebben elkaar nooit gekend: tientallen miljoenen jaren tussen uitsterven van dino’s en
verschijnen van de mens
Uitsterving waarschijnlijk door meteoriet in de buurt van Mexico
4.3.2 EERSTE MENS
Zwervers dus geen permanente nederzettingen.
Bescherming tegen weerselementen en wilde dieren:
- Overhangende rotsen, grotten (ingang), natuurlijke holen
- Achter windschermen
- Tenten van dierenhuiden
- Eenvoudige constructies gemaakt met beenderen van grote dieren
Voedselvoorziening:
- Jacht
- Visvangst
- Voedelverzameling (eetbare planten, vruchten, noten, …)
Fasen in de kennismaking met vuur
- Fase 1: weglopen van vuur
- Fase 2: dieren lopen weg van vuur, dus de mens blijft (veiligheid)
- Fase 3: vuur bewaren
- Fase 4: zelf vuur leren maken
Vuur had een beschermingsfunctie, sociale functie
Vuurstenen: vuursteen op stuk pyriet/marcasiet kloppen
-4-
ALGEMEEN
Periodiseren in de geschiedenis:
- Kunstmatig en subjectief
- Twee manieren van indelen: periodes & samenlevingsvormen
- Doel: naamgeven om impact te kunnen hebben op tijd
Indeling op basis van periodes:
- Prehistorie (tot 8000 v.C.)
- Klassieke oudheid (8000 v.C tot 500 n.C.) Prehistorie/Oudheid
- Middeleeuwen (van 500 n.C. tot 1500)
- Nieuwe Tijd (van 1500 tot 1800)
- Nieuwste Tijd (van 1800 tot 1945) Nieuwe Tijden
- Eigen Tijd ( van 1945 tot …) = tijd waarin het voor de leerlingen nog mogelijk is om levende
getuigen te ontmoeten
Indeling op basis van samenlevingsvormen:
- Nomadische samenleving
- Agrarische (sedentaire) samenleving
- Industriële samenleving
-1-
, - Postindustriële samenleving
4.1 INLEIDING
Prehistorie = periode waar geen schriftelijk materiaal voor bestaat, door de samenlevingen het
gebruik van het schrif niet kenden.
Begin = wanneer de mens verschijnt
Einde = eerste geschreven bronnen
Beelden vormen van vroegere zwervers? Archeologie of natuurvolkeren (vb Aboriginals)
Indeling naar gebruikte materialen:
- Steentijd (2.500.000 – 2100 v.C.)
• Paleolithicum (… - 9000 v.C)
• Mesolithicum (9000 – 4700 v.C)
• Neolithicum (4700 – 2100 v.C.)
- Bronstijd (2300 – 750 v.C)
- Ijzertijd (750 v.C. – Romeinse verovering)
-2-
, 4.2 DE GEOGRAFISCHE SITUATIE
4.2.1 HET BEGIN…
Big Bang Theorie = uit een uiterst kleine ster of energieklomp die uiteen spatte zouden de miljarden
sterren en planeten ontstaan zijn. Aarde is een van de afgekoelde brokstukken
Ontstaan van de aarde : 5 miljard jaar geleden
Leven op aarde: ca 3,5 miljard jaar geleden eerste leven op aarde (waarschijnlijk in de zee)
Uitsterven dino’s = ca 65 miljoen jaar geleden
4.2.2 HET KLIMAAT EN HET GEOGRAFISCH MILIEU
Geografisch milieu: afwisseling van warme/koude en droge/natte perioden.
Tropische perioden: grote dieren, rijke plantengroei, visrijke rivieren en allerlei waterwild
Glaciale perioden: reusachtig toendragebied, typische dieren zoals mammoet, rendier, eland,
bizon, beer, …
Vorming Riftvallei zorgde voor verandering klimaat (hield regenwolken tegen → oosten regen
afgewisseld door droge perioden)
- Oostelijk gebied: open terrein (savanne) met hier en daar open bossen
- Westelijk gebied: bosachtig
Gevolg: bipedie
- Afkoeling lichaam
- Groter blikveld Voordelen bipedie
- Handen gebruiken (niet meer nodig om te steunen of klimmen)
4.2.3 DE KOMST VAN DE MENS
Twee kenmerken die ons duidelijk onderscheiden van andere primaten:
1. Bipedie
2. Ontwikkelde hersenen
Wieg van de mens = Afrika → vele fossielen gevonden in de Riftvallei
4.3 EVOLUTIE VAN DE MENS (PPT)
4.3.1 DINOSAURUSSEN
-3-
, Mens en dino hebben elkaar nooit gekend: tientallen miljoenen jaren tussen uitsterven van dino’s en
verschijnen van de mens
Uitsterving waarschijnlijk door meteoriet in de buurt van Mexico
4.3.2 EERSTE MENS
Zwervers dus geen permanente nederzettingen.
Bescherming tegen weerselementen en wilde dieren:
- Overhangende rotsen, grotten (ingang), natuurlijke holen
- Achter windschermen
- Tenten van dierenhuiden
- Eenvoudige constructies gemaakt met beenderen van grote dieren
Voedselvoorziening:
- Jacht
- Visvangst
- Voedelverzameling (eetbare planten, vruchten, noten, …)
Fasen in de kennismaking met vuur
- Fase 1: weglopen van vuur
- Fase 2: dieren lopen weg van vuur, dus de mens blijft (veiligheid)
- Fase 3: vuur bewaren
- Fase 4: zelf vuur leren maken
Vuur had een beschermingsfunctie, sociale functie
Vuurstenen: vuursteen op stuk pyriet/marcasiet kloppen
-4-
