PERSOONLIJKHEIDSSPYCHOLOGIE HOOFDSTUK 1
Wat is persoonlijkheid.
Iedereen is uniek. Er zijn niet twee mensen op de wereld hetzelfde, zelfs niet eeneiige tweelingen.
Je kunt kijken naar eigenschappen; de individuele verschillen is datgene wat mensen van elkaar
onderscheidt. De term persoonlijkheid heeft betrekking op de min of meer stabiele psychologische
individuele verschillen tussen mensen. De persoonlijkheidspsychologie houdt zich bezig met het
bestuderen van deze psychologische individuele verschillen.
Er zijn veel Engelstalige tekstboeken op het gebied van de persoonlijkheidspsychologie (bijv.
Funder, 2004; Larsen & Buss, 2010; McAdams, 2006; Mischel, Shoda & Smith, 2004; Pervin,
Cervone & John, 2005), die allemaal een definitie geven van wat persoonlijkheid inhoudt. Die
definities verschillen op het eerste gezicht van elkaar, maar er zijn ook heel duidelijke
overlappende elementen in te ontdekken. Als elementen uit de verschillende definities worden
samengevoegd, ontstaat de volgende algemene definitie van persoonlijkheid:
Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen. Deze individuele verschillen zijn vrij
stabiel en deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.
Aan deze definitie kan nog worden toegevoegd dat achter die gedachten, gevoelens en
gedragingen bepaalde psychologische mechanismen schuilgaan (bijv. Funder, 2004) en dat deze
mensen helpen zich aan te passen aan hun omgeving (bijv. Larsen & Buss, 2010). Twee hele
belangrijke elementen in de definitie van persoonlijkheid zijn dat de eigenschappen waar we het
over hebben vrij stabiel zijn en deels erfelijk.
Volgens Adams (1954; zie ook Schultz & Schultz, 1994) is persoonlijkheid gelijk aan ik.
Zoals hierboven aangegeven, kan persoonlijkheid worden gezien als een deelverzameling van het
bredere domein van de individuele verschillen. Er zijn nog enkele andere termen die worden
gebruikt om stabiele psychologische verschillen tussen mensen te beschrijven en die onder het
domein van de persoonlijkheid vallen, namelijk de termen temperament en karakter. Karakter
heeft vooral betrekking op het kenmerkende of typerende van een persoon.
Karakterbeschrijvingen hebben vaak wat weg van stereotiepe beschrijvingen van mensen. Iemand
is bijvoorbeeld een goedzak, een gierigaard of een nerd.
De term temperament komt uit de Griekse oudheid en heeft van oorsprong betrekking op de
mengverhouding van bepaalde vloeistoffen in het lichaam. Gebaseerd op ideeën van Hippocrates,
ging Galenus (ongeveer 800 jaar geleden) ervan uit dat er vier belangrijke vloeistoffen in het
lichaam waren, de zogeheten humores: bloed, slijm, gal en zwarte gal.
Wanneer iemand te veel of te weinig van deze humores in het lichaam heeft, zou dit bepaald
gedrag en bepaalde emoties van mensen verklaren. De vier vloeistoffen werden ingedeeld op
basis van twee dimensies: warm versus koud en droog versus nat. Slijm was nat en koud, bloed
nat en warm, gal droog en warm en zwarte gal droog en koud. Daar komt het woord temperament
vandaan; temperare betekent onder meer mengen.
Heeft iemand iets teveel van iets is hij uit evenwicht, wat volgens Galenus gekenmerkt wordt door
bepaald gedrag en bepaalde emoties. Ook wordt de meer moderne psychologische beschrijving
van de vier genoemde temperamenten in deze tabel weergegeven. Iemand die bijvoorbeeld te
veel zwarte gal heeft, is melancholisch, somber, zwijgzaam en vasthoudend.
, Deze vier temperamenten hebben nog tot in het begin van de twintigste eeuw een rol gespeeld in de
psychologie. Er is echter geen bewijs voor de temperamententheorie en tegenwoordig wordt deze
theorie dan ook amper meer gebruikt om mensen te beschrijven.
Stabiliteit van persoonlijkheid.
Men kan globaal twee vormen van stabiliteit onderscheiden (bijvoorbeeld Larsen & Buss, 2010)
rangordestabiliteit en mean level-stabiliteit. Rangordestabiliteit verwijst naar de relatieve positie die
iemand in een groep inneemt in de loop van de tijd. De onderzoekers volgen iemand in een periode
en nemen op verschillende momenten tests af die bepaalde persoonlijkheidseigenschappen meten,
en kijken vervolgens in hoeverre de scores van die verschillende meetmomenten met elkaar
samenhangen. Dit wordt vaak uitdrukt in correlaties (een maat voor samenhang).
Wat is persoonlijkheid.
Iedereen is uniek. Er zijn niet twee mensen op de wereld hetzelfde, zelfs niet eeneiige tweelingen.
Je kunt kijken naar eigenschappen; de individuele verschillen is datgene wat mensen van elkaar
onderscheidt. De term persoonlijkheid heeft betrekking op de min of meer stabiele psychologische
individuele verschillen tussen mensen. De persoonlijkheidspsychologie houdt zich bezig met het
bestuderen van deze psychologische individuele verschillen.
Er zijn veel Engelstalige tekstboeken op het gebied van de persoonlijkheidspsychologie (bijv.
Funder, 2004; Larsen & Buss, 2010; McAdams, 2006; Mischel, Shoda & Smith, 2004; Pervin,
Cervone & John, 2005), die allemaal een definitie geven van wat persoonlijkheid inhoudt. Die
definities verschillen op het eerste gezicht van elkaar, maar er zijn ook heel duidelijke
overlappende elementen in te ontdekken. Als elementen uit de verschillende definities worden
samengevoegd, ontstaat de volgende algemene definitie van persoonlijkheid:
Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen. Deze individuele verschillen zijn vrij
stabiel en deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.
Aan deze definitie kan nog worden toegevoegd dat achter die gedachten, gevoelens en
gedragingen bepaalde psychologische mechanismen schuilgaan (bijv. Funder, 2004) en dat deze
mensen helpen zich aan te passen aan hun omgeving (bijv. Larsen & Buss, 2010). Twee hele
belangrijke elementen in de definitie van persoonlijkheid zijn dat de eigenschappen waar we het
over hebben vrij stabiel zijn en deels erfelijk.
Volgens Adams (1954; zie ook Schultz & Schultz, 1994) is persoonlijkheid gelijk aan ik.
Zoals hierboven aangegeven, kan persoonlijkheid worden gezien als een deelverzameling van het
bredere domein van de individuele verschillen. Er zijn nog enkele andere termen die worden
gebruikt om stabiele psychologische verschillen tussen mensen te beschrijven en die onder het
domein van de persoonlijkheid vallen, namelijk de termen temperament en karakter. Karakter
heeft vooral betrekking op het kenmerkende of typerende van een persoon.
Karakterbeschrijvingen hebben vaak wat weg van stereotiepe beschrijvingen van mensen. Iemand
is bijvoorbeeld een goedzak, een gierigaard of een nerd.
De term temperament komt uit de Griekse oudheid en heeft van oorsprong betrekking op de
mengverhouding van bepaalde vloeistoffen in het lichaam. Gebaseerd op ideeën van Hippocrates,
ging Galenus (ongeveer 800 jaar geleden) ervan uit dat er vier belangrijke vloeistoffen in het
lichaam waren, de zogeheten humores: bloed, slijm, gal en zwarte gal.
Wanneer iemand te veel of te weinig van deze humores in het lichaam heeft, zou dit bepaald
gedrag en bepaalde emoties van mensen verklaren. De vier vloeistoffen werden ingedeeld op
basis van twee dimensies: warm versus koud en droog versus nat. Slijm was nat en koud, bloed
nat en warm, gal droog en warm en zwarte gal droog en koud. Daar komt het woord temperament
vandaan; temperare betekent onder meer mengen.
Heeft iemand iets teveel van iets is hij uit evenwicht, wat volgens Galenus gekenmerkt wordt door
bepaald gedrag en bepaalde emoties. Ook wordt de meer moderne psychologische beschrijving
van de vier genoemde temperamenten in deze tabel weergegeven. Iemand die bijvoorbeeld te
veel zwarte gal heeft, is melancholisch, somber, zwijgzaam en vasthoudend.
, Deze vier temperamenten hebben nog tot in het begin van de twintigste eeuw een rol gespeeld in de
psychologie. Er is echter geen bewijs voor de temperamententheorie en tegenwoordig wordt deze
theorie dan ook amper meer gebruikt om mensen te beschrijven.
Stabiliteit van persoonlijkheid.
Men kan globaal twee vormen van stabiliteit onderscheiden (bijvoorbeeld Larsen & Buss, 2010)
rangordestabiliteit en mean level-stabiliteit. Rangordestabiliteit verwijst naar de relatieve positie die
iemand in een groep inneemt in de loop van de tijd. De onderzoekers volgen iemand in een periode
en nemen op verschillende momenten tests af die bepaalde persoonlijkheidseigenschappen meten,
en kijken vervolgens in hoeverre de scores van die verschillende meetmomenten met elkaar
samenhangen. Dit wordt vaak uitdrukt in correlaties (een maat voor samenhang).
