MANAGEMENT ACCOUNTING
Academiejaar 2020-2021
KU Leuven Campus Brussel
Roxane Van Hauwermeiren
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding ............................................................................................................................. 4
Accounting: “The language of business” ............................................................................................. 4
Management vs financial accounting.................................................................................................. 4
Management accounting .................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Kostenbegrippen en kostprijscomponenten ..................................................................... 6
Different costs for different purposes................................................................................................. 6
Definitie van kosten............................................................................................................................. 6
Indeling van kosten ............................................................................................................................. 6
Indeling volgens soort ..................................................................................................................... 6
Indeling volgens toewijsbaarheid .................................................................................................... 8
Indeling volgens kostengedrag ........................................................................................................ 9
Indeling volgens tijdsaspect .......................................................................................................... 11
Indeling volgens bestemming........................................................................................................ 12
Kostencalculatie: hoe? ...................................................................................................................... 14
Kostencalculatie: waarom? ............................................................................................................... 18
Hoofdstuk 3: Break-even analyse .......................................................................................................... 22
Kostprijscalculatie - Waarom?........................................................................................................... 22
Wat is break-even analyse?............................................................................................................... 22
Grafische voorstelling ........................................................................................................................ 22
Break-even uitgangspunt .................................................................................................................. 23
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 25
Uitbreiding van het basismodel ........................................................................................................ 26
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 27
Hoofdstuk 9: Variabele kostprijs ........................................................................................................... 30
Integrale versus variabele kostprijs................................................................................................... 30
Effect op het resultaat ....................................................................................................................... 30
Integrale productiekostprijs .......................................................................................................... 30
Variabele productiekostprijs ......................................................................................................... 31
Effect.............................................................................................................................................. 32
Different costs for different purposes............................................................................................... 32
Hoofdstuk 4: Job order costing ............................................................................................................. 34
Herhaling ........................................................................................................................................... 34
Types van producten kostprijssystemen ........................................................................................... 34
Job order costing: concept ................................................................................................................ 35
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 35
1
, Vergelijking allocatiesystemen .......................................................................................................... 38
Capaciteitsdefinities .......................................................................................................................... 39
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 39
Voor- en nadelen ........................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 5: Process costing ................................................................................................................ 41
Inleidend voorbeeld .......................................................................................................................... 41
Equivalente eenheden....................................................................................................................... 43
Eén productiestap ......................................................................................................................... 43
Meerdere productiestappen: zonder beginvoorraad ................................................................... 44
Meerdere productiestappen: met beginvoorraad ........................................................................ 46
Hoofdstuk 10: Afgekeurde producten................................................................................................... 50
Link met process costing ................................................................................................................... 50
Voorbeeld .......................................................................................................................................... 50
Zonder BV, met afgekeurde producten (normaal verlies) ............................................................ 50
Zonder BV, met afgekeurde producten (normaal+abnormaal verlies) ......................................... 52
Met BV, met afgekeurde producten (normaal+abnormaal verlies) .............................................. 53
Toewijzing kosten normaal verlies .................................................................................................... 55
Gewogen gemiddelde methode .................................................................................................... 55
FIFO methode ................................................................................................................................ 56
Hoofdstuk 6: Activity based costing (ABC) ............................................................................................ 58
Traditionele ‘Full costing’ benadering ............................................................................................... 58
Activity Based Costing ....................................................................................................................... 58
Cases .................................................................................................................................................. 59
Case 1 ............................................................................................................................................ 59
Case 2 ............................................................................................................................................ 63
Kostenhiërarchie ............................................................................................................................... 65
Voor welke organisaties is ABC bestemd? ........................................................................................ 65
Evaluatie ABC..................................................................................................................................... 65
Hoofdstuk 7: Standaardkostencalculatie: Kostprijsberekening overeenkomstig het tijdsaspect......... 67
Herhaling ........................................................................................................................................... 67
Tijdsaspect ......................................................................................................................................... 67
Actual costing ................................................................................................................................ 68
Standard costing ............................................................................................................................ 68
Normal costing .............................................................................................................................. 70
Voorbeeld .......................................................................................................................................... 71
Hoofdstuk 8: Standaardkostencalculatie: verschillenanalyse ............................................................... 72
2
,Herhaling ........................................................................................................................................... 72
Wat zijn varianties? ........................................................................................................................... 72
Totale kostenvariantie ................................................................................................................... 73
Algemeen model kostenvarianties .................................................................................................... 73
Voorbeeld: hoeveelheids- en prijsvariantie .................................................................................. 74
Voorbeeld: flexibel budget ............................................................................................................ 74
Verklaringen voor ongunstige varianties .......................................................................................... 76
Ongunstige materiaalhoeveelheidsvariantie ................................................................................ 76
Ongunstige materiaalprijsvariantie ............................................................................................... 76
Ongunstige arbeidsefficiëntievariantie ......................................................................................... 76
Ongunstige loonvariantie .............................................................................................................. 76
Bezettingsverschil bij integrale kostencalculatie .............................................................................. 77
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 77
3
,Hoofdstuk 1: Inleiding
Accounting: “The language of business”
Accountancy = informatiesysteem
Doelstelling: informatie aanleveren met het oog op het nemen van beslissingen
→ Er zijn verschillende soorten beslissingen
1. Strategische en langetermijnplanning
- Voorbeeld: financieringsbeslissingen, investeringsbeslissingen, budgetteringsbeslissingen
2. Korte termijn beslissingen
- Voorbeeld: het bepalen van de winstgevendheid van een bepaald product
3. Berekening van de kostprijs
4. Beoordeling van de prestaties van de onderneming (management controle)
5. Informeren van de stakeholders (externe verslaggeving)
Management vs financial accounting
Management accounting ≠ financial accounting (algemeen boekhouden)
1. Verschillende gebruikers van informatie
- Management (intern): werknemers en managers
- Financial (extern): aandeelhouders en schuldeisers
2. Verschillend eindproduct
- Management: het eindproduct is afhankelijk van het doel van de informatie
→ Informatie wordt gebruikt om verschillende beslissingen te nemen
→ Verschillend eindproduct afhankelijk van welke beslissing er genomen moet
worden
- Financial: jaarrekening
→ Doel van het eindproduct is aandeelhouders en schuldeisers informatie
verstrekken over de financiële toestand van een bedrijf
3. Verschillende focus
- Management: veel breder dan enkel de financiële toestand van een bedrijf beschrijven
- Financial: enkel de financiële toestand van een bedrijf beschrijven
Wat zit er in de doorsnede?
→ Gezamenlijk gebruik van dezelfde accounting databank, namelijk de boekhouding
→ Gebruik van kostprijsinformatie die aangeleverd is door het management accounting systeem
4
,Management accounting
Management accounting bestaat uit verschillende deelgebieden
1. Cost accounting (kostprijsberekening)
- Toewijzen van kosten aan kostenobjecten om op basis van deze kostprijs extern te
rapporteren en interne beslissingen te nemen
2. Cost management
- Kostenreductie (re-engineering)
3. Strategische LT-planning
- Op basis van analyse van de waardeketen
4. Operationele planning en budgettering
- Voorbeeld: productievolumes bepalen, prijszetting
5. Management controle
- Vergelijken van werkelijke met vooropgestelde prestaties
Wat is het verschil tussen beslissingen op korte termijn en beslissingen op lange termijn?
→ De mate waarin resources vastgelegd (commited) zijn
1. Op KT zijn resources vastgelegd (commited)
- Voorbeeld: arbeiders hebben een vast contract dus zij kunnen niet zomaar ontslaan
worden
- De bewegingsvrijheid en de manier waarop een onderneming kosten kan gebruiken, is
veel beperkter
- Heel wat kosten zijn bij het nemen van KT beslissingen niet meer relevant want ze
kunnen niet meer vermeden worden, m.a.w. er wordt geen rekening gehouden met deze
kosten
2. Op LT zijn bijna alle resources niet vastgelegd (non commited)
- Voorbeeld: een nieuwe productiehal bouwen
- Onbeperkte bewegingsvrijheid want de middelen liggen nog niet vast
Management accounting is een systeem dat beslissingnemers op alle niveaus in de organisatie
toelaat betere beslissingen te nemen
→ Interne werking
5
, Hoofdstuk 2: Kostenbegrippen en kostprijscomponenten
Different costs for different purposes
Centrale uitspraak in management accounting: “Different costs for different purposes”
1. De kostprijs is verschillend afhankelijk van waarvoor de informatie gebruikt wordt
- Voorbeeld: wanneer we een voorraad willen waarderen, dan gebruiken we andere
kosteninformatie dan wanneer we beleidsbeslissingen moeten maken
2. KT beslissingen vereisen andere informatie dan LT beslissingen
Definitie van kosten
Kosten zijn middelen die doelmatig werden/ zullen worden ingezet
De kostprijs van een kostenobject is het geheel van kosten dat
hiervoor wordt gemaakt
→ Zowel op voorhand (voor de start van de productie) als achteraf (bij
de afronding van de productie) informatie over kosten verzamelen
→ Kostenobject: datgene waarvan je de kostprijs wilt berekenen (vb
product, klant, vestiging van een onderneming, etc.)
Indeling van kosten
Er zijn verschillende manier waarop kosten ingedeeld kunnen
worden
1. Soort
2. Toewijsbaarheid
3. Kostengedrag/ relatie output
4. Tijdsaspect
5. Bestemming
Indeling volgens soort
De kostprijs van een product bestaat uit 3 soorten kosten
1. Materiaalkost
2. Arbeidskost
3. Andere kosten
Materiaalkost
1. Bij boekhouden wordt de materiaalkost gebruikt om de voorraad te waarderen
2. In management accounting wordt deze informatie verwerkt in de kostprijsberekening, maar
daarvoor moeten we berekenen wat de kost is van de verbruikte materialen
- De kost van de verbruikte materialen vormt een eerste deel van de kostprijs van het
product
3. Voorbeeld
- Beginvoorraad: 100 stuks aan €10
Aankoop: 20 stuks aan €11
Verbruik: 50 stuks
Aankoop: 30 stuks aan €12
Verbruik: 70 stuks
6
Academiejaar 2020-2021
KU Leuven Campus Brussel
Roxane Van Hauwermeiren
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding ............................................................................................................................. 4
Accounting: “The language of business” ............................................................................................. 4
Management vs financial accounting.................................................................................................. 4
Management accounting .................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Kostenbegrippen en kostprijscomponenten ..................................................................... 6
Different costs for different purposes................................................................................................. 6
Definitie van kosten............................................................................................................................. 6
Indeling van kosten ............................................................................................................................. 6
Indeling volgens soort ..................................................................................................................... 6
Indeling volgens toewijsbaarheid .................................................................................................... 8
Indeling volgens kostengedrag ........................................................................................................ 9
Indeling volgens tijdsaspect .......................................................................................................... 11
Indeling volgens bestemming........................................................................................................ 12
Kostencalculatie: hoe? ...................................................................................................................... 14
Kostencalculatie: waarom? ............................................................................................................... 18
Hoofdstuk 3: Break-even analyse .......................................................................................................... 22
Kostprijscalculatie - Waarom?........................................................................................................... 22
Wat is break-even analyse?............................................................................................................... 22
Grafische voorstelling ........................................................................................................................ 22
Break-even uitgangspunt .................................................................................................................. 23
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 25
Uitbreiding van het basismodel ........................................................................................................ 26
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 27
Hoofdstuk 9: Variabele kostprijs ........................................................................................................... 30
Integrale versus variabele kostprijs................................................................................................... 30
Effect op het resultaat ....................................................................................................................... 30
Integrale productiekostprijs .......................................................................................................... 30
Variabele productiekostprijs ......................................................................................................... 31
Effect.............................................................................................................................................. 32
Different costs for different purposes............................................................................................... 32
Hoofdstuk 4: Job order costing ............................................................................................................. 34
Herhaling ........................................................................................................................................... 34
Types van producten kostprijssystemen ........................................................................................... 34
Job order costing: concept ................................................................................................................ 35
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 35
1
, Vergelijking allocatiesystemen .......................................................................................................... 38
Capaciteitsdefinities .......................................................................................................................... 39
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 39
Voor- en nadelen ........................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 5: Process costing ................................................................................................................ 41
Inleidend voorbeeld .......................................................................................................................... 41
Equivalente eenheden....................................................................................................................... 43
Eén productiestap ......................................................................................................................... 43
Meerdere productiestappen: zonder beginvoorraad ................................................................... 44
Meerdere productiestappen: met beginvoorraad ........................................................................ 46
Hoofdstuk 10: Afgekeurde producten................................................................................................... 50
Link met process costing ................................................................................................................... 50
Voorbeeld .......................................................................................................................................... 50
Zonder BV, met afgekeurde producten (normaal verlies) ............................................................ 50
Zonder BV, met afgekeurde producten (normaal+abnormaal verlies) ......................................... 52
Met BV, met afgekeurde producten (normaal+abnormaal verlies) .............................................. 53
Toewijzing kosten normaal verlies .................................................................................................... 55
Gewogen gemiddelde methode .................................................................................................... 55
FIFO methode ................................................................................................................................ 56
Hoofdstuk 6: Activity based costing (ABC) ............................................................................................ 58
Traditionele ‘Full costing’ benadering ............................................................................................... 58
Activity Based Costing ....................................................................................................................... 58
Cases .................................................................................................................................................. 59
Case 1 ............................................................................................................................................ 59
Case 2 ............................................................................................................................................ 63
Kostenhiërarchie ............................................................................................................................... 65
Voor welke organisaties is ABC bestemd? ........................................................................................ 65
Evaluatie ABC..................................................................................................................................... 65
Hoofdstuk 7: Standaardkostencalculatie: Kostprijsberekening overeenkomstig het tijdsaspect......... 67
Herhaling ........................................................................................................................................... 67
Tijdsaspect ......................................................................................................................................... 67
Actual costing ................................................................................................................................ 68
Standard costing ............................................................................................................................ 68
Normal costing .............................................................................................................................. 70
Voorbeeld .......................................................................................................................................... 71
Hoofdstuk 8: Standaardkostencalculatie: verschillenanalyse ............................................................... 72
2
,Herhaling ........................................................................................................................................... 72
Wat zijn varianties? ........................................................................................................................... 72
Totale kostenvariantie ................................................................................................................... 73
Algemeen model kostenvarianties .................................................................................................... 73
Voorbeeld: hoeveelheids- en prijsvariantie .................................................................................. 74
Voorbeeld: flexibel budget ............................................................................................................ 74
Verklaringen voor ongunstige varianties .......................................................................................... 76
Ongunstige materiaalhoeveelheidsvariantie ................................................................................ 76
Ongunstige materiaalprijsvariantie ............................................................................................... 76
Ongunstige arbeidsefficiëntievariantie ......................................................................................... 76
Ongunstige loonvariantie .............................................................................................................. 76
Bezettingsverschil bij integrale kostencalculatie .............................................................................. 77
Voorbeeld ...................................................................................................................................... 77
3
,Hoofdstuk 1: Inleiding
Accounting: “The language of business”
Accountancy = informatiesysteem
Doelstelling: informatie aanleveren met het oog op het nemen van beslissingen
→ Er zijn verschillende soorten beslissingen
1. Strategische en langetermijnplanning
- Voorbeeld: financieringsbeslissingen, investeringsbeslissingen, budgetteringsbeslissingen
2. Korte termijn beslissingen
- Voorbeeld: het bepalen van de winstgevendheid van een bepaald product
3. Berekening van de kostprijs
4. Beoordeling van de prestaties van de onderneming (management controle)
5. Informeren van de stakeholders (externe verslaggeving)
Management vs financial accounting
Management accounting ≠ financial accounting (algemeen boekhouden)
1. Verschillende gebruikers van informatie
- Management (intern): werknemers en managers
- Financial (extern): aandeelhouders en schuldeisers
2. Verschillend eindproduct
- Management: het eindproduct is afhankelijk van het doel van de informatie
→ Informatie wordt gebruikt om verschillende beslissingen te nemen
→ Verschillend eindproduct afhankelijk van welke beslissing er genomen moet
worden
- Financial: jaarrekening
→ Doel van het eindproduct is aandeelhouders en schuldeisers informatie
verstrekken over de financiële toestand van een bedrijf
3. Verschillende focus
- Management: veel breder dan enkel de financiële toestand van een bedrijf beschrijven
- Financial: enkel de financiële toestand van een bedrijf beschrijven
Wat zit er in de doorsnede?
→ Gezamenlijk gebruik van dezelfde accounting databank, namelijk de boekhouding
→ Gebruik van kostprijsinformatie die aangeleverd is door het management accounting systeem
4
,Management accounting
Management accounting bestaat uit verschillende deelgebieden
1. Cost accounting (kostprijsberekening)
- Toewijzen van kosten aan kostenobjecten om op basis van deze kostprijs extern te
rapporteren en interne beslissingen te nemen
2. Cost management
- Kostenreductie (re-engineering)
3. Strategische LT-planning
- Op basis van analyse van de waardeketen
4. Operationele planning en budgettering
- Voorbeeld: productievolumes bepalen, prijszetting
5. Management controle
- Vergelijken van werkelijke met vooropgestelde prestaties
Wat is het verschil tussen beslissingen op korte termijn en beslissingen op lange termijn?
→ De mate waarin resources vastgelegd (commited) zijn
1. Op KT zijn resources vastgelegd (commited)
- Voorbeeld: arbeiders hebben een vast contract dus zij kunnen niet zomaar ontslaan
worden
- De bewegingsvrijheid en de manier waarop een onderneming kosten kan gebruiken, is
veel beperkter
- Heel wat kosten zijn bij het nemen van KT beslissingen niet meer relevant want ze
kunnen niet meer vermeden worden, m.a.w. er wordt geen rekening gehouden met deze
kosten
2. Op LT zijn bijna alle resources niet vastgelegd (non commited)
- Voorbeeld: een nieuwe productiehal bouwen
- Onbeperkte bewegingsvrijheid want de middelen liggen nog niet vast
Management accounting is een systeem dat beslissingnemers op alle niveaus in de organisatie
toelaat betere beslissingen te nemen
→ Interne werking
5
, Hoofdstuk 2: Kostenbegrippen en kostprijscomponenten
Different costs for different purposes
Centrale uitspraak in management accounting: “Different costs for different purposes”
1. De kostprijs is verschillend afhankelijk van waarvoor de informatie gebruikt wordt
- Voorbeeld: wanneer we een voorraad willen waarderen, dan gebruiken we andere
kosteninformatie dan wanneer we beleidsbeslissingen moeten maken
2. KT beslissingen vereisen andere informatie dan LT beslissingen
Definitie van kosten
Kosten zijn middelen die doelmatig werden/ zullen worden ingezet
De kostprijs van een kostenobject is het geheel van kosten dat
hiervoor wordt gemaakt
→ Zowel op voorhand (voor de start van de productie) als achteraf (bij
de afronding van de productie) informatie over kosten verzamelen
→ Kostenobject: datgene waarvan je de kostprijs wilt berekenen (vb
product, klant, vestiging van een onderneming, etc.)
Indeling van kosten
Er zijn verschillende manier waarop kosten ingedeeld kunnen
worden
1. Soort
2. Toewijsbaarheid
3. Kostengedrag/ relatie output
4. Tijdsaspect
5. Bestemming
Indeling volgens soort
De kostprijs van een product bestaat uit 3 soorten kosten
1. Materiaalkost
2. Arbeidskost
3. Andere kosten
Materiaalkost
1. Bij boekhouden wordt de materiaalkost gebruikt om de voorraad te waarderen
2. In management accounting wordt deze informatie verwerkt in de kostprijsberekening, maar
daarvoor moeten we berekenen wat de kost is van de verbruikte materialen
- De kost van de verbruikte materialen vormt een eerste deel van de kostprijs van het
product
3. Voorbeeld
- Beginvoorraad: 100 stuks aan €10
Aankoop: 20 stuks aan €11
Verbruik: 50 stuks
Aankoop: 30 stuks aan €12
Verbruik: 70 stuks
6
