ZAKENRECHT: INHOUDSTAFEL
A. Inleidende begrippen ....................................................................................................... 4
1. Hedendaagse termen en BW 2020 .............................................................................. 4
2. Hedendaags vs Romeins zakenrecht .......................................................................... 6
Verschillen ......................................................................................................................... 6
Gelijkenissen ..................................................................................................................... 7
3. Actiones in rem en zakelijke rechten ........................................................................... 7
Onderscheid...................................................................................................................... 7
Van actiones naar rechten ............................................................................................... 8
Schema.............................................................................................................................. 8
4. Soorten zaken............................................................................................................... 9
Zaken in de handel – zaken buiten de handel ................................................................. 9
Res mancipi – res mec mancipi ........................................................................................ 9
Roerend - onroerend ....................................................................................................... 9
Pars – accessorium – principale ......................................................................................10
Vruchten ..........................................................................................................................10
Genus – species ............................................................................................................... 11
Verbruikbaar - niet verbruikbare zaken ......................................................................... 11
B. Eigendom, bezit en detentie........................................................................................... 11
1. Begrippen .................................................................................................................... 11
2. Evolutie ........................................................................................................................ 12
Primitieve situatie ............................................................................................................ 12
Het oudste Romeinse recht = vroege rome ................................................................... 12
Meer Ontwikkelde Rome ................................................................................................ 12
Na - klassieke periode ..................................................................................................... 17
Pagina 1 van 47
, Justinianus ....................................................................................................................... 17
Germanen ........................................................................................................................ 17
Ius commune ...................................................................................................................18
Vernunftrecht ................................................................................................................. 20
Franse Revolutie .............................................................................................................. 21
Burgerlijk wetboek van 1804 .......................................................................................... 21
Latere evolutie in de 2de helft van 19de eeuw ................................................................ 22
Nieuwe tendenzen in de 20ste eeuw .............................................................................. 22
Burgerlijk wetboek van 2020 ......................................................................................... 22
Besluit ............................................................................................................................. 23
3. Verkrijging van eigendom .......................................................................................... 23
Eigendomsverkrijging: algemene begrippen ................................................................ 23
Eigendomsoverdracht door overeenkomst .................................................................. 24
Oorspronkelijke eigendomsverkrijging: verjaring ........................................................ 29
Bescherming ................................................................................................................... 29
Verlies ............................................................................................................................... 31
C. Beperkte zakelijke rechten ............................................................................................ 32
1. Inleiding ...................................................................................................................... 32
2. Vruchtgebruik ............................................................................................................. 34
Terminologie ................................................................................................................... 34
Ontstaansredenen .......................................................................................................... 34
Definitie ........................................................................................................................... 35
Voorwerp ........................................................................................................................ 35
Inhoud ............................................................................................................................. 35
Vestiging, tenietgaan en bescherming .......................................................................... 36
Oneigenlijk vruchtgebruik .............................................................................................. 37
Pagina 2 van 47
, Latere ontwikkeling ....................................................................................................... 37
BW 2020 .......................................................................................................................... 39
3. Erfdienstbaarheden.................................................................................................... 39
Begrip + Romeinen ......................................................................................................... 39
vestiging.......................................................................................................................... 40
Tenietgaan ...................................................................................................................... 40
Bescherming .................................................................................................................... 41
Verschillen met vruchtgebruik ........................................................................................ 41
Evolutie ............................................................................................................................ 41
BW 2020 .......................................................................................................................... 42
D. Erfpacht en opstal .......................................................................................................... 42
Erfpacht .......................................................................................................................... 42
Opstal .............................................................................................................................. 44
E. Zakelijke zekerheden...................................................................................................... 45
F. Opmerkingen .................................................................................................................. 45
1. Veel verdwenen oude zakelijke rechten ................................................................... 45
2. Een belangrijk zakelijk recht ontbreekt in België: Fiducie ....................................... 46
Pagina 3 van 47
, ZAKENRECHT
A. INLEIDENDE BEGRIPPEN
1. HEDENDAAGSE TERMEN EN BW 2020
Deze begrippen zijn hedendaagse begrippen. We zullen deze begrippen ook gebruiken om
dingen van in het verleden te bespreken, maar toen bestonden deze begrippen nog niet
(anachronismen).
De lessen die nu worden gegeven, worden gegeven vanuit het nieuwe boek 3 van het
nieuw burgerlijk wetboek. Men heeft deze regels veranderd omdat deze regels dateren
van uit de tijd van Napoleon en we zitten natuurlijk al in een andere tijd. Het moest dus
gemoderniseerd worden. Er was ook nood aan samenvoeging.
Wij spreken nog van het zakenrecht maar eigenlijk is deze term niet juist. De nieuwe term
is goederenrecht.
Het goederenrecht staat tegenover het personen – en familierecht (= relaties van het
individu, relaties van een individu met de verwanten en partners). Tussen deze 2
rechtstakken zit een praktisch verschil wat betreft de rechtsgeschiedenis. Als je gaat kijken
naar het vermogensrecht, dan speelt het Romeinse recht een grote rol. Dit is veel minder
het geval in het familierecht. Het enige dat we daar van de Romeinen hebben is de adoptie.
Verschil objectief en subjectief recht (juridisch verschil)
• Objectief recht = de rechtsregels die op een bepaald moment, op een bepaalde plaats,
voor een bepaalde gemeenschap gelden. In het objectief recht heb je rechten die
subjectieve rechten verlenen.
• Subjectief recht = door het recht beschermde belangen van private personen.
ð Extra – patrimoniale rechten = niet in geld waardeerbaar
è Personen en familierecht
ð Patrimoniale rechten = in geld waardeerbaar + verkoopbaar
è Vermogensrecht
è Veel patrimoniale rechten die samen het patrimonium vormen
è Ook verplichtingen (schulden), niet alleen rechten
Pagina 4 van 47
A. Inleidende begrippen ....................................................................................................... 4
1. Hedendaagse termen en BW 2020 .............................................................................. 4
2. Hedendaags vs Romeins zakenrecht .......................................................................... 6
Verschillen ......................................................................................................................... 6
Gelijkenissen ..................................................................................................................... 7
3. Actiones in rem en zakelijke rechten ........................................................................... 7
Onderscheid...................................................................................................................... 7
Van actiones naar rechten ............................................................................................... 8
Schema.............................................................................................................................. 8
4. Soorten zaken............................................................................................................... 9
Zaken in de handel – zaken buiten de handel ................................................................. 9
Res mancipi – res mec mancipi ........................................................................................ 9
Roerend - onroerend ....................................................................................................... 9
Pars – accessorium – principale ......................................................................................10
Vruchten ..........................................................................................................................10
Genus – species ............................................................................................................... 11
Verbruikbaar - niet verbruikbare zaken ......................................................................... 11
B. Eigendom, bezit en detentie........................................................................................... 11
1. Begrippen .................................................................................................................... 11
2. Evolutie ........................................................................................................................ 12
Primitieve situatie ............................................................................................................ 12
Het oudste Romeinse recht = vroege rome ................................................................... 12
Meer Ontwikkelde Rome ................................................................................................ 12
Na - klassieke periode ..................................................................................................... 17
Pagina 1 van 47
, Justinianus ....................................................................................................................... 17
Germanen ........................................................................................................................ 17
Ius commune ...................................................................................................................18
Vernunftrecht ................................................................................................................. 20
Franse Revolutie .............................................................................................................. 21
Burgerlijk wetboek van 1804 .......................................................................................... 21
Latere evolutie in de 2de helft van 19de eeuw ................................................................ 22
Nieuwe tendenzen in de 20ste eeuw .............................................................................. 22
Burgerlijk wetboek van 2020 ......................................................................................... 22
Besluit ............................................................................................................................. 23
3. Verkrijging van eigendom .......................................................................................... 23
Eigendomsverkrijging: algemene begrippen ................................................................ 23
Eigendomsoverdracht door overeenkomst .................................................................. 24
Oorspronkelijke eigendomsverkrijging: verjaring ........................................................ 29
Bescherming ................................................................................................................... 29
Verlies ............................................................................................................................... 31
C. Beperkte zakelijke rechten ............................................................................................ 32
1. Inleiding ...................................................................................................................... 32
2. Vruchtgebruik ............................................................................................................. 34
Terminologie ................................................................................................................... 34
Ontstaansredenen .......................................................................................................... 34
Definitie ........................................................................................................................... 35
Voorwerp ........................................................................................................................ 35
Inhoud ............................................................................................................................. 35
Vestiging, tenietgaan en bescherming .......................................................................... 36
Oneigenlijk vruchtgebruik .............................................................................................. 37
Pagina 2 van 47
, Latere ontwikkeling ....................................................................................................... 37
BW 2020 .......................................................................................................................... 39
3. Erfdienstbaarheden.................................................................................................... 39
Begrip + Romeinen ......................................................................................................... 39
vestiging.......................................................................................................................... 40
Tenietgaan ...................................................................................................................... 40
Bescherming .................................................................................................................... 41
Verschillen met vruchtgebruik ........................................................................................ 41
Evolutie ............................................................................................................................ 41
BW 2020 .......................................................................................................................... 42
D. Erfpacht en opstal .......................................................................................................... 42
Erfpacht .......................................................................................................................... 42
Opstal .............................................................................................................................. 44
E. Zakelijke zekerheden...................................................................................................... 45
F. Opmerkingen .................................................................................................................. 45
1. Veel verdwenen oude zakelijke rechten ................................................................... 45
2. Een belangrijk zakelijk recht ontbreekt in België: Fiducie ....................................... 46
Pagina 3 van 47
, ZAKENRECHT
A. INLEIDENDE BEGRIPPEN
1. HEDENDAAGSE TERMEN EN BW 2020
Deze begrippen zijn hedendaagse begrippen. We zullen deze begrippen ook gebruiken om
dingen van in het verleden te bespreken, maar toen bestonden deze begrippen nog niet
(anachronismen).
De lessen die nu worden gegeven, worden gegeven vanuit het nieuwe boek 3 van het
nieuw burgerlijk wetboek. Men heeft deze regels veranderd omdat deze regels dateren
van uit de tijd van Napoleon en we zitten natuurlijk al in een andere tijd. Het moest dus
gemoderniseerd worden. Er was ook nood aan samenvoeging.
Wij spreken nog van het zakenrecht maar eigenlijk is deze term niet juist. De nieuwe term
is goederenrecht.
Het goederenrecht staat tegenover het personen – en familierecht (= relaties van het
individu, relaties van een individu met de verwanten en partners). Tussen deze 2
rechtstakken zit een praktisch verschil wat betreft de rechtsgeschiedenis. Als je gaat kijken
naar het vermogensrecht, dan speelt het Romeinse recht een grote rol. Dit is veel minder
het geval in het familierecht. Het enige dat we daar van de Romeinen hebben is de adoptie.
Verschil objectief en subjectief recht (juridisch verschil)
• Objectief recht = de rechtsregels die op een bepaald moment, op een bepaalde plaats,
voor een bepaalde gemeenschap gelden. In het objectief recht heb je rechten die
subjectieve rechten verlenen.
• Subjectief recht = door het recht beschermde belangen van private personen.
ð Extra – patrimoniale rechten = niet in geld waardeerbaar
è Personen en familierecht
ð Patrimoniale rechten = in geld waardeerbaar + verkoopbaar
è Vermogensrecht
è Veel patrimoniale rechten die samen het patrimonium vormen
è Ook verplichtingen (schulden), niet alleen rechten
Pagina 4 van 47
