Samenvatting VZOM Geestelijke gezondheidszorg: Verpleegkundige aspecten: Gesprekstechnieken

GGZ: Gesprekstechnieken, groepsprocessen en agressieve patiënten

1. Het EVA model
1.1 Inleiding
Communicatie met patiënten = relatie-gerichte begeleiding
- Ervaringen
- Wat zijn belangrijke aandachtspunten voor een professioneel gesprek
- Wat ken de oorzaak zijn dat een gesprek goed/minder goed verloopt?
- Wat verstaan jullie onder krachtig werken?

Waarom is een goede/professionele relatie belangrijk?
- Alleen op deze manier kan je krachtgericht werken.
- Cliënten/patiënten zo snel mogelijk terug in hun eigen kracht zetten.
- Een stabiele relatie is hierbij zeer belangrijk, er moet veiligheid en vertrouwen zijn. Dit
versnelt het proces van zelfregie en vergroot het oplossend vermogen.

Een cliënt/patiënt heeft baat bij een begeleider (IB) die:
- Goede adviezen geeft als de tijd rijp is
- Helpt om inzicht te krijgen in de problemen en om deze te begrijpen = ziekte-inzicht
- Empathisch is en begrip heeft
- ‘Tijd’ heeft
- Ondersteunend en troostend is

Cliëntenkenmerken:
- Hij is in staat om naar zich zelf te kijken
- Hoe kijkt hij naar zijn aandeel in de situatie?
- Hij heeft zich op eigen mogelijkheden
- Hij gelooft in eigen kwaliteiten
- Hij is gemotiveerd?
- Hij kan en wil autonoom kan/wil zijn
Dit kan een proces zijn waar patiënt/cliënt moet in groeien

Verschillende soorten gesprekken:
- Intake gesprek
- Ventilerend gesprek (niet gericht luisteren)
- Confronterend gesprek
- Motiverend gesprek
- Evaluerend gesprek
- Counselinggesprek
- Slechtnieuws gesprek
- Conflictgesprek
- …




1

,1.2 E.V.A
1.2.1 Inleiding
 De schrijvers van het model zijn De Bruin en Vulker
 Het model is niet zo zeer curatief, maar wil wel een veranderingsproces teweegbrengen
 Het is spiraalvormig
o Het kan dat er een stap moet terug worden gezet naar de vorige fase
o Vb. van de verdiepingsfase even terug naar de exploratie fase omdat er nieuwe
elementen zijn opgedoken en deze verder moeten geëxploreerd worden
 De visie
o Uniek: elke mens is uniek en heeft zijn eigen authenticiteit en beleefd zijn wereld op
zijn manier
o Belevingswereld-/ objectieve werkelijkheid: De belevingswereld is belangrijker dan
de objectieve wereld voor de mens. Iedereen handelt naar hoe hij dingen ervaart.
o Behoeften: gedrag is gericht als de bevrediging van de behoeftes

1.2.2 Exploratiefase
1.2.2.1 Inleiding
We gaan exploreren door actief te luisteren, vragen te stellen,… om zo een totaalbeeld te verkrijgen.
Het is de bedoeling in deze fase dat de patiënt zelf zicht krijgt op zijn problemen en dus een
zelfonderzoek onder begeleiding doet.
Het is onze taak om ons nog niet blind te staren op 1 probleem maar een totaal beeld te krijgen van
de patiënt. Dit door te exploreren door samenvatten, ordenen en terugkoppelen.
Er zijn 2 soorten vaardigheden die een zorgverlener kan gebruiken:
- Ordenen van het gesprek:
o Openen van het gesprek en het begincontact
o Terugkoppelen naar begindoelen
o Situatie verduidelijken
o Hardop denken
o Afsluiten van het gesprek
- Inhoud gebonden vaardigheden:
o Relatie bevorderen
 Tonen van empathie, warmte, respect, …
 Gesprek structureren door verduidelijken van doel, de duur en de grenzen
van de mogelijkheden van de hulpverlening
 Uit de weg ruimen van misverstanden
 Door te handelen en te denken uit het referentiekader van de cliënt
o Relatie schaden
 Persoonlijke ruimten niet respecteren
 De cliënt uitdaagt voor discussie
 De cliënt veelvuldig prijst
 Beloften doen en die niet nakomen
 Meedoet met kritiek die de cliënt heeft over collega’s
 Ongevraagd ingaat op aspecten van het leven van de cliënt die gevoelig
liggen
1.2.2.2 Concretiseren
Hier gaan we het gedrag van de patiënt in kaart brengen. Het is makkelijker voor de cliënt om zijn
beleving te koppelen aan gevoelens/gedachten die hij op dat moment voelde. Zo maakt het de
beschrijving concreter en levendiger.

2

, Wij kunnen de cliënt daar bij helpen door naar de oorzaak te vragen waarom ze zich zo voelen
‘slecht’. Dit is zeer subjectief.
- We kunnen het bespreekbaar maken
o Open vragen te stellen
o Herhalen
- Eventueel de situatie verduidelijken

1.2.2.3 Luisteren
 Gericht en niet gericht luisteren
o Gericht luisteren
 Hulpverlener zeeft bepaalde belangrijke aspecten uit het verhaal en legt een
aantal accenten op zaken die hij belangrijk vindt.
o Niet gericht luisteren
 Hulpverlener zal weinig invloed uitoefenen op het verhaal, hij reageert
vooral met aandacht te geven, te knikken,…
 Actief en passief luisteren
o Actief
 Vragen stellen tijdens het gesprek. Vb. bij een intake gesprek
o Passief
 Meer luisteren. Vb. bij een ventilerend gesprek
 Wanneer gericht of niet gericht luisteren?
1.2.2.4 Aandacht gevend gedrag
 Non-verbaal gedrag
o Oogcontact
 Te veel: Kan bij cliënt angst en onzekerheid ontwikkelen
 Te weinig: Kan bij cliënt leiden tot een gevoel dat hij denkt dat jij niet
betrokken voelt.
o Houding
 Open spontane ontspannen houding geeft de indruk dat je aandacht geeft
o Persoonlijke ruimte respecteren van de patiënt
o Confrontatie en discrepantie (tegenstijdigheid) met verbaal gedrag benoemen
 Verbaal gedrag
o Cliënt stimuleren in zijn uitdrukking
o Let op parataal
 Het gebruik van tussenwerpsels zoals ‘ja, ja’, ‘hm, hm’.
 Erg stimulerend voor de cliënt en het zorgt er voor dat de cliënt verder gaat
met zijn verhaal zonder dat wij er al te veel inbreng in moeten geven.
Hierdoor licht de verantwoordelijkheid bij hem zelf om te praten.
o Neutraal
o Confrontatie en discrepantie (tegenstrijdigheid) met non-verbaal gedrag benoemen
1.2.2.5 Stiltes
Stiltes kunnen verschillende functies hebben:
- Voor sommige hulpverleners voelt dit aan als falen en onderbreken hun stiltes zo snel
mogelijk
- Vaak zijn stiltes zeer functioneel omdat de cliënt kan nadenken over hoe hij zich nu echt
voelt en een doordacht antwoord kan geven. Hij gaat ook nadenken over de inhoud en
emoties.
- Soms worden er stiltes gehanteerd omdat er dan soms de afweermechanismen van de
patiënt zichtbaar wordt.

3