Inhoudsopgave
1. De oorsprong van de filosofie..................................................................................................................... 3
1.1 Inleiding..........................................................................................................................................................3
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie.......................................................................................................4
1.3 De pre-socratische natuurfilosofen................................................................................................................5
1.4 Doel van filosofie binnen de opleiding...........................................................................................................6
1.5 Ken jezelf: Gnothi Seauton.............................................................................................................................7
2. Socrates en de Sofisten.............................................................................................................................. 7
2.1 Situering.........................................................................................................................................................7
2.2 De Sofisten......................................................................................................................................................7
2.3 Kwalijke reputatie van de sofisten (o.a. door Plato)......................................................................................7
2.4 Socrates..........................................................................................................................................................8
2.5 Socratische methode of Socratische gespreksvoering...................................................................................8
2.6 Het Symposion over Eros................................................................................................................................8
2.7 De dood van Socrates.....................................................................................................................................9
2.8 Dictatuur van het relativisme.........................................................................................................................9
2.9 Universalisme VS relativisme.........................................................................................................................9
3. De grot van Plato....................................................................................................................................... 9
3.1 Situering.........................................................................................................................................................9
3.2 Plato.............................................................................................................................................................10
3.3 De wereld van de vormen (vormenleer).......................................................................................................10
3.4 De allegorie van de grot...............................................................................................................................11
3.5 Kennisleer en ethiek: 3 niveaus van weten..................................................................................................11
3.6 Mensbeeld en politiek..................................................................................................................................12
3.7 De aard van de werkelijkheid.......................................................................................................................12
3.8 Ken jezelf: “de verschijnselen verduisteren de waarheid”...........................................................................13
4. De teleologie van Aristoteles.................................................................................................................... 13
4.1 De “Atheense school”: Aristoteles................................................................................................................13
4.2 Achtergrond.................................................................................................................................................13
4.3 Hilomorfisme: de vorm zit “in” de dingen....................................................................................................14
4.4 Trapsgewijze opbouw van de natuur (systematiek)....................................................................................14
4.5 Ethica: Aristoteles zijn deugdenleer.............................................................................................................15
4.6 Politiek: de mens is een politiek en sociaal dier (zoon politicon).................................................................16
4.7 Over doelen en zingeving.............................................................................................................................17
4.8 Doelgerichtheid en zinloosheid in onze tijd..................................................................................................17
,5. De tuin van Epicurus................................................................................................................................. 17
5.1 Situering: De Hellenistische en Romeinse periode (4 e eeuw v.Chr.- 476 na Chr.)........................................17
5.2 Het Epicurisme..............................................................................................................................................18
5.3 Thema: geluk................................................................................................................................................19
5.4 Ken jezelf: leef verborgen.............................................................................................................................20
6. De stoïcijnen en het Lot............................................................................................................................ 21
6.1 Situering: stoïcijn Zeno van Citium...............................................................................................................21
6.2 Het stoïcisme................................................................................................................................................21
6.3 Thema: vrijheid.............................................................................................................................................22
6.4 Ken jezelf......................................................................................................................................................24
7. Michel de Montaigne, kind van de filosofie..............................................................................................24
7.1 Situering: de middeleeuwse filosofie als “dienstmaagd” van de religie......................................................24
7.2 De renaissance of wedergeboorte van de oudheid......................................................................................25
7.3 Michel de Montaigne...................................................................................................................................25
7.4 Thema: reflectie............................................................................................................................................26
7.5 Ken jezelf: Ik ben een mens en niet menselijks is me vreemd......................................................................27
8. Rationalisme, empirisme en de wetenschappelijke revolutie....................................................................27
8.1 Situering.......................................................................................................................................................27
8.2 René Descartes.............................................................................................................................................28
8.3 Benedictus de Spinoza..................................................................................................................................28
8.4 John Locke....................................................................................................................................................29
8.5 David Hume..................................................................................................................................................30
8.6 Ken jezelf: sapere aude................................................................................................................................30
9. De copernicaanse wending van Kant, een rationele ethiek en een nieuw maatschappijmodel...................31
9.1 Situering......................................................................................................................................................31
9.2 Immanuel Kant............................................................................................................................................31
9.3 Kant versus Bentham: 2 funderingen van ethiek.........................................................................................32
9.4 Thema: waarden van de verlichting.............................................................................................................34
9.5 Ken jezelf: De sluier der onwetendheid........................................................................................................34
10. Schopenhauer en de wil tot leven........................................................................................................... 35
10.1 Situering.....................................................................................................................................................35
10.2 Jean-Jacques Rousseau.............................................................................................................................35
10.3 Arthur Schopenhauer................................................................................................................................35
10.4 Thema: de romantiek................................................................................................................................36
10.5 Ken jezelf: sentir la vie...............................................................................................................................37
11. Nietzsche, filosoof met de hamer........................................................................................................... 37
, 11.1 Friedrich Nietzsche.....................................................................................................................................37
11.2 Thema: het postmodernisme.....................................................................................................................39
11.3 Ken jezelf: werde, der du bist (word wie je bent).......................................................................................40
12. Emmanuel Levinas en Hannah Arendt: alteriteit en pluraliteit.................................................................40
12.1 Filosofie in de 20e eeuw..............................................................................................................................40
12.2 Het appel van Emmanuel Levinas..............................................................................................................40
12.3 Hannah Arendt...........................................................................................................................................41
12.4 Thema: over de aard van de mens (Hobbes en Rousseau)........................................................................43
12.5 Ken jezelf: Dasein ist mit sein.....................................................................................................................43
1. De oorsprong van de filosofie
1.1 Inleiding
Filosofie begint met verwondering (Plato)
Etymologie
, o Filein en Sophia
Griekse filein: “houden van”
Sophia: godin van de wijsheid
Oorsprong
o Filosofie is zo oud als de mens
o Filosofie ontstond in een bepaalde periode (700-800 v.Chr.), in een bepaalde
regio en cultuur
Mythos
o Filosofie is gegroeid uit de mythos, daarna verschuiving naar logos
o Voorvaderen
o Shiva en Shakti (Indische tradities)
Shiva = bewustzijn BV: scherm
Shakti = wat er zich afspeelt BV: wat er verschijnt op het scherm
o Adam en Eva, de Zondeval (Westers)
Gevolg van kennis en oordelen
Door te oordelen – eten van de boom van de kennis van goed en
kwaad – zijn we uit het continuüm van de natuur gevallen en is lijden
ons lot
o Homeros (Westers)
Blinde dichter
Odysseus en de sirenen
De terugkeer van Odysseus naar zijn thuis kan worden gezien
als de weg die de mens aflegt in het leven om zichzelf terug te
vinden, tegen alle verlangens van het leven in
Ilias
Van mythos naar logos
o Nieuwe manier van denken en verklaren dan traditionele eerder mythische
verklaringsmodellen
o Natuur wordt uit natuur verklaard + meer belang aan observatie (rationeel)
o Waarom?
Ging samen met landbouwoverschotten en verstedelijking -> mensen
met dezelfde visie komen samen
VB: Xenophanes
Logos in het Oosten
o India
Upanishaden, Mahavira & Boedhha: kritiek op rituelen hindoes,..
Terug naar de essentie door middel van meditatie,…
o China
Confucius en Taoïsme
Confucius = Chinese filosoof die met sociale filosofie kwam
Taoïsme = niets is helemaal zwart, niets is helemaal wit, het
gaat over in elkaar
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie
Filosofie tussen religie en wetenschap volgens Italiaan de Crescenzo
o Wetenschap: bestudeert op systematische wijze de verschijnselen in de
natuur
1. De oorsprong van de filosofie..................................................................................................................... 3
1.1 Inleiding..........................................................................................................................................................3
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie.......................................................................................................4
1.3 De pre-socratische natuurfilosofen................................................................................................................5
1.4 Doel van filosofie binnen de opleiding...........................................................................................................6
1.5 Ken jezelf: Gnothi Seauton.............................................................................................................................7
2. Socrates en de Sofisten.............................................................................................................................. 7
2.1 Situering.........................................................................................................................................................7
2.2 De Sofisten......................................................................................................................................................7
2.3 Kwalijke reputatie van de sofisten (o.a. door Plato)......................................................................................7
2.4 Socrates..........................................................................................................................................................8
2.5 Socratische methode of Socratische gespreksvoering...................................................................................8
2.6 Het Symposion over Eros................................................................................................................................8
2.7 De dood van Socrates.....................................................................................................................................9
2.8 Dictatuur van het relativisme.........................................................................................................................9
2.9 Universalisme VS relativisme.........................................................................................................................9
3. De grot van Plato....................................................................................................................................... 9
3.1 Situering.........................................................................................................................................................9
3.2 Plato.............................................................................................................................................................10
3.3 De wereld van de vormen (vormenleer).......................................................................................................10
3.4 De allegorie van de grot...............................................................................................................................11
3.5 Kennisleer en ethiek: 3 niveaus van weten..................................................................................................11
3.6 Mensbeeld en politiek..................................................................................................................................12
3.7 De aard van de werkelijkheid.......................................................................................................................12
3.8 Ken jezelf: “de verschijnselen verduisteren de waarheid”...........................................................................13
4. De teleologie van Aristoteles.................................................................................................................... 13
4.1 De “Atheense school”: Aristoteles................................................................................................................13
4.2 Achtergrond.................................................................................................................................................13
4.3 Hilomorfisme: de vorm zit “in” de dingen....................................................................................................14
4.4 Trapsgewijze opbouw van de natuur (systematiek)....................................................................................14
4.5 Ethica: Aristoteles zijn deugdenleer.............................................................................................................15
4.6 Politiek: de mens is een politiek en sociaal dier (zoon politicon).................................................................16
4.7 Over doelen en zingeving.............................................................................................................................17
4.8 Doelgerichtheid en zinloosheid in onze tijd..................................................................................................17
,5. De tuin van Epicurus................................................................................................................................. 17
5.1 Situering: De Hellenistische en Romeinse periode (4 e eeuw v.Chr.- 476 na Chr.)........................................17
5.2 Het Epicurisme..............................................................................................................................................18
5.3 Thema: geluk................................................................................................................................................19
5.4 Ken jezelf: leef verborgen.............................................................................................................................20
6. De stoïcijnen en het Lot............................................................................................................................ 21
6.1 Situering: stoïcijn Zeno van Citium...............................................................................................................21
6.2 Het stoïcisme................................................................................................................................................21
6.3 Thema: vrijheid.............................................................................................................................................22
6.4 Ken jezelf......................................................................................................................................................24
7. Michel de Montaigne, kind van de filosofie..............................................................................................24
7.1 Situering: de middeleeuwse filosofie als “dienstmaagd” van de religie......................................................24
7.2 De renaissance of wedergeboorte van de oudheid......................................................................................25
7.3 Michel de Montaigne...................................................................................................................................25
7.4 Thema: reflectie............................................................................................................................................26
7.5 Ken jezelf: Ik ben een mens en niet menselijks is me vreemd......................................................................27
8. Rationalisme, empirisme en de wetenschappelijke revolutie....................................................................27
8.1 Situering.......................................................................................................................................................27
8.2 René Descartes.............................................................................................................................................28
8.3 Benedictus de Spinoza..................................................................................................................................28
8.4 John Locke....................................................................................................................................................29
8.5 David Hume..................................................................................................................................................30
8.6 Ken jezelf: sapere aude................................................................................................................................30
9. De copernicaanse wending van Kant, een rationele ethiek en een nieuw maatschappijmodel...................31
9.1 Situering......................................................................................................................................................31
9.2 Immanuel Kant............................................................................................................................................31
9.3 Kant versus Bentham: 2 funderingen van ethiek.........................................................................................32
9.4 Thema: waarden van de verlichting.............................................................................................................34
9.5 Ken jezelf: De sluier der onwetendheid........................................................................................................34
10. Schopenhauer en de wil tot leven........................................................................................................... 35
10.1 Situering.....................................................................................................................................................35
10.2 Jean-Jacques Rousseau.............................................................................................................................35
10.3 Arthur Schopenhauer................................................................................................................................35
10.4 Thema: de romantiek................................................................................................................................36
10.5 Ken jezelf: sentir la vie...............................................................................................................................37
11. Nietzsche, filosoof met de hamer........................................................................................................... 37
, 11.1 Friedrich Nietzsche.....................................................................................................................................37
11.2 Thema: het postmodernisme.....................................................................................................................39
11.3 Ken jezelf: werde, der du bist (word wie je bent).......................................................................................40
12. Emmanuel Levinas en Hannah Arendt: alteriteit en pluraliteit.................................................................40
12.1 Filosofie in de 20e eeuw..............................................................................................................................40
12.2 Het appel van Emmanuel Levinas..............................................................................................................40
12.3 Hannah Arendt...........................................................................................................................................41
12.4 Thema: over de aard van de mens (Hobbes en Rousseau)........................................................................43
12.5 Ken jezelf: Dasein ist mit sein.....................................................................................................................43
1. De oorsprong van de filosofie
1.1 Inleiding
Filosofie begint met verwondering (Plato)
Etymologie
, o Filein en Sophia
Griekse filein: “houden van”
Sophia: godin van de wijsheid
Oorsprong
o Filosofie is zo oud als de mens
o Filosofie ontstond in een bepaalde periode (700-800 v.Chr.), in een bepaalde
regio en cultuur
Mythos
o Filosofie is gegroeid uit de mythos, daarna verschuiving naar logos
o Voorvaderen
o Shiva en Shakti (Indische tradities)
Shiva = bewustzijn BV: scherm
Shakti = wat er zich afspeelt BV: wat er verschijnt op het scherm
o Adam en Eva, de Zondeval (Westers)
Gevolg van kennis en oordelen
Door te oordelen – eten van de boom van de kennis van goed en
kwaad – zijn we uit het continuüm van de natuur gevallen en is lijden
ons lot
o Homeros (Westers)
Blinde dichter
Odysseus en de sirenen
De terugkeer van Odysseus naar zijn thuis kan worden gezien
als de weg die de mens aflegt in het leven om zichzelf terug te
vinden, tegen alle verlangens van het leven in
Ilias
Van mythos naar logos
o Nieuwe manier van denken en verklaren dan traditionele eerder mythische
verklaringsmodellen
o Natuur wordt uit natuur verklaard + meer belang aan observatie (rationeel)
o Waarom?
Ging samen met landbouwoverschotten en verstedelijking -> mensen
met dezelfde visie komen samen
VB: Xenophanes
Logos in het Oosten
o India
Upanishaden, Mahavira & Boedhha: kritiek op rituelen hindoes,..
Terug naar de essentie door middel van meditatie,…
o China
Confucius en Taoïsme
Confucius = Chinese filosoof die met sociale filosofie kwam
Taoïsme = niets is helemaal zwart, niets is helemaal wit, het
gaat over in elkaar
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie
Filosofie tussen religie en wetenschap volgens Italiaan de Crescenzo
o Wetenschap: bestudeert op systematische wijze de verschijnselen in de
natuur
