Sociologie Samenvatting
Inhoudsopgave
1 Wat is sociologie?
1.1 Het sociologisch perspectief 2
1.2 Het belang van een mondiale visie 2
1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk 2
1.4 Het ontstaan van de sociologie 2
1.5 Sociologie en de moderne samenleving 3
1.6 Groei en bloei van de sociologie 4
2 Cultuur
2.1 Wat is cultuur? 4
2.2 Cultuurelementen 5
2.3 Technologie en cultuur 6
2.4 Culturele diversiteit 7
2.5 Theoretische cultuuranalyse 8
2.6 Cultuur en menselijke vrijheid 9
3 Socialisatie: van jeugd tot ouderdom
3.1 Sociale ervaringen: de sleutel tot ons mens-zijn 9
3.2 Inzicht in het socialisatieproces 9
3.3 Omgevingsvariabelen die het socialiseringsproces richting geven 11
3.4 Socialisatie en levensloop 11
3.5 Resocialisatie: totale instituties 11
4 Sociale interactie in het dagelijks leven
4.1 Sociale structuur: een gids voor het dagelijks leven 11
4.2 Status 11
4.3 Rol 12
4.4 De sociale constructie van de werkelijkheid 12
4.5 Dramaturgische analyse: zelfpresentaties 13
4.6 Interactie in het dagelijks leven: drie toepassingen 13
5 Groepen en organisatie
5.1 Sociale groepen 14
5.2 Formele netwerken 16
5.3 De evolutie van formele organisaties 17
5.4 De toekomst van organisaties: tegenstrijdige ontwikkelingen 19
6 Sociale stratificatie
6.1 Wat is sociale stratificatie 19
6.2 Klassenstelsels en klassensystemen 19
6.3 De functies van sociale stratificatie 20
6.4 Stratificatie en conflict 20
6.5 Stratificatie en Interactie 21
6.6 Stratificatie en technologie: een wereldwijd perspectief 21
6.7 Ongelijkheid in Nederland 21
6.8 Klassen in Nederland 21
6.9 Het verschil dat klassen maken 22
6.10 Armoede in Nederland. 22
1
,1.1 Het sociologisch perspectief
Sociologie kunnen we omschrijven als het systematisch onderzoek van de menselijke
samenleving, dit wordt bekeken vanuit het sociologisch perspectief. Socioloog Peter Berger
beschreef dit als het algemene in het bijzondere zien. De samenleving heeft veel invloed op
de keuzes die jij als mens maakt. Socioloog Emile Durkheim toonde aan dat persoonlijke
keuzes eigenlijk ook gemaakt worden door invloed van sociale factoren. Hij toont hiermee
het karakter van groepsnormen aan.
Een bestaan in de marges van de samenleving en het doormaken van een crisis helpen om
de samenleving door het sociologisch perspectief te zien. Socioloog c. Wright Mills was van
mening dat mensen die gebruikmaken van ‘sociologische verbeeldingskracht’ een beter
inzicht kregen in het functioneren van de samenleving en de wijze waarop dit hun leven
beïnvloed.
1.2 Het belang van een mondiale visie
De nieuwe informatietechnologie heeft ervoor gezorgd dat veel academische disciplines
mondiaal of globaal perspectief hanteren. Een globaal bewustzijn laat zien dat onze positie
in de samenleving invloed heeft op de ervaringen die wij opdoen. We kunnen de landen van
de wereld in drie categorieën opdelen als we kijken naar economische ontwikkeling:
1. Hoge-inkomenslanden, deze landen hebben de hoogste algemene levensstandaard.
Deze landen leveren de meeste goederen en diensten en hun inwoners bezitten het
merendeel van de rijkdommen die de wereld te bieden heeft
2. Middeninkomenslanden, dit zijn de landen die we als ‘gemiddeld’ beschouwen.
Deze inwoners wonen in de stad, of op het platteland. In deze landen is de grootste
sociale ongelijkheid, sommige mensen zijn extreem rijk, maar de meesten leven
onder slechte omstandigheden.
3. Lageinkomenslanden, in deze landen zijn de meeste mensen arm en bezit een klein
deel van de bevolking het geld.
1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk
De sociologie heeft vier positieve effecten:
1. Aan de hand van het sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet
klopt aan het ‘alledaagse denken’.
2. Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de
hindernissen die we in het dagelijks even tegenkomen.
3. Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in de
samenleving waar we deel van uitmaken.
4. De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt in voor
diversiteit.
1.4 ontstaan van sociologie
We kunnen drie belangrijke veranderingen noemen die een transformatie van de
samenleving teweegbrachten: de industrialisering, de explosieve groei van steden en
nieuwe opvattingen over democratie en politieke redenen. Tijdens de industrialisering
introduceerden uitvinders nieuwe energiebronnen waarmee zij grote machines aan het
2
, werk konden zetten. Tijdens de groei van steden gingen landeigenaren het land dat zij
bezaten omheinen. Voor vele kleine landeigenaren zat er niks anders op dan naar de stad te
verhuizen om daar werk te zoeken. Tijdens de politieke veranderingen verlegde de
aandacht van de morele verplichtingen tegenover God en de koning, naar het eigenbelang.
In 1838 introduceerde Auguste Comte de term sociologie om het denken over de
samenleving te beschrijven. Voorafgaand aan de sociologie waren er volgens Comte drie
ontwikkelingsfasen. Fase 1 was de theologische fase, van het begin van de geschiedenis van
de mens tot het einde van de Europese middeleeuwen (circa 1350) gingen mensen ervan uit
dat de samenleving Gods wil tot uitdrukking bracht. Rond de 15e eeuw (renaissance) begon
de metafysische fase, de samenleving werd als natuurlijk beschouwt en niet meer als
bovennatuurlijk. De laatste fase was de wetenschappelijke fase, de wetenschappelijke
benadering werd nu ook gebruikt voor het bestuderen van de samenleving. Het inzicht
verwerven op basis van wetenschappelijk onderzoek (wat Comte deed), wordt positivisme
genoemd.
1.5 Sociologie en de moderne samenleving
Het begrip moderniteit verwijst naar de relatie tussen vroeger en heden, we kunnen
modernisering dan ook omschrijven als het sociale veranderingsproces dat in gang is gezet
door de industrialisering. Amerikaanse socioloog Peter Berger onderscheidde vier
kenmerken van modernisering:
1. Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen. De kleine geïsoleerde
gemeenschappen zoals in de tijd van de jagers en verzamelaars zijn er niet meer,
tegenwoordig hebben wij een sterk identiteitsbesef en een levensdoel.
2. De uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden. Veel mensen kiezen voor een
bepaalde ‘levenswijze’ terwijl andere meer open staan voor verandering. Het
verdwijnen van tradities heeft tot gevolg dat mensen hun eigen leven als oneindige
reeks keuzemogelijkheden gaan zien (individualisering).
3. Grote sociale diversiteit. De combinatie van verstedelijking, bureaucratisering en de
toenemende contacten tussen mensen met verschillende achtergronden stimuleren
de ontwikkeling van diverse opvattingen en gedragspatronen.
4. Oriëntatie op de toekomst en een groeiend tijdsbewustzijn. De moderne
samenlevingen zijn optimistische en kijken naar de toekomst, ze zijn op zoek naar
nieuwe ontdekkingen die de wereld beter maken, maar voor hun geldt ook ‘tijd is
geld’.
Tönnies’ theorie van Gemeinschaft en Gesellschaft is het meest geciteerde model van
modernisering. Er werd gekeken naar bevolkingsgroei, verstedelijking en toenemende
onpersoonlijke interacties. Voor sociolool Emile Durkheim werd modernisering gekenmerkt
door de toenemende arbeidsverdeling, mensen hebben in de moderne samenleving
gespecialiseerde rollen. Moderne samenlevingen worden niet overeind gehouden door
overeenkomsten maar door verschillen. Durkheim was optimistisch, maar hij was wel bang
dat de sameleving tot een anomie zou vervallen (een situatie waarin een samenleving het
individu weinig morele richtlijnen te bieden heeft). Voor Max Weber hield moderniteit in
dat een traditioneel wereldbeeld vervangen wordt door een rationele denkwijze. De
moderne mens hecht waarde aan efficiëntie, heeft weinig ontzag voor het verleden en zal
vooral die sociale patronen overnemen die hem in staat stellen om zijn doel te bereiken. In
3
Inhoudsopgave
1 Wat is sociologie?
1.1 Het sociologisch perspectief 2
1.2 Het belang van een mondiale visie 2
1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk 2
1.4 Het ontstaan van de sociologie 2
1.5 Sociologie en de moderne samenleving 3
1.6 Groei en bloei van de sociologie 4
2 Cultuur
2.1 Wat is cultuur? 4
2.2 Cultuurelementen 5
2.3 Technologie en cultuur 6
2.4 Culturele diversiteit 7
2.5 Theoretische cultuuranalyse 8
2.6 Cultuur en menselijke vrijheid 9
3 Socialisatie: van jeugd tot ouderdom
3.1 Sociale ervaringen: de sleutel tot ons mens-zijn 9
3.2 Inzicht in het socialisatieproces 9
3.3 Omgevingsvariabelen die het socialiseringsproces richting geven 11
3.4 Socialisatie en levensloop 11
3.5 Resocialisatie: totale instituties 11
4 Sociale interactie in het dagelijks leven
4.1 Sociale structuur: een gids voor het dagelijks leven 11
4.2 Status 11
4.3 Rol 12
4.4 De sociale constructie van de werkelijkheid 12
4.5 Dramaturgische analyse: zelfpresentaties 13
4.6 Interactie in het dagelijks leven: drie toepassingen 13
5 Groepen en organisatie
5.1 Sociale groepen 14
5.2 Formele netwerken 16
5.3 De evolutie van formele organisaties 17
5.4 De toekomst van organisaties: tegenstrijdige ontwikkelingen 19
6 Sociale stratificatie
6.1 Wat is sociale stratificatie 19
6.2 Klassenstelsels en klassensystemen 19
6.3 De functies van sociale stratificatie 20
6.4 Stratificatie en conflict 20
6.5 Stratificatie en Interactie 21
6.6 Stratificatie en technologie: een wereldwijd perspectief 21
6.7 Ongelijkheid in Nederland 21
6.8 Klassen in Nederland 21
6.9 Het verschil dat klassen maken 22
6.10 Armoede in Nederland. 22
1
,1.1 Het sociologisch perspectief
Sociologie kunnen we omschrijven als het systematisch onderzoek van de menselijke
samenleving, dit wordt bekeken vanuit het sociologisch perspectief. Socioloog Peter Berger
beschreef dit als het algemene in het bijzondere zien. De samenleving heeft veel invloed op
de keuzes die jij als mens maakt. Socioloog Emile Durkheim toonde aan dat persoonlijke
keuzes eigenlijk ook gemaakt worden door invloed van sociale factoren. Hij toont hiermee
het karakter van groepsnormen aan.
Een bestaan in de marges van de samenleving en het doormaken van een crisis helpen om
de samenleving door het sociologisch perspectief te zien. Socioloog c. Wright Mills was van
mening dat mensen die gebruikmaken van ‘sociologische verbeeldingskracht’ een beter
inzicht kregen in het functioneren van de samenleving en de wijze waarop dit hun leven
beïnvloed.
1.2 Het belang van een mondiale visie
De nieuwe informatietechnologie heeft ervoor gezorgd dat veel academische disciplines
mondiaal of globaal perspectief hanteren. Een globaal bewustzijn laat zien dat onze positie
in de samenleving invloed heeft op de ervaringen die wij opdoen. We kunnen de landen van
de wereld in drie categorieën opdelen als we kijken naar economische ontwikkeling:
1. Hoge-inkomenslanden, deze landen hebben de hoogste algemene levensstandaard.
Deze landen leveren de meeste goederen en diensten en hun inwoners bezitten het
merendeel van de rijkdommen die de wereld te bieden heeft
2. Middeninkomenslanden, dit zijn de landen die we als ‘gemiddeld’ beschouwen.
Deze inwoners wonen in de stad, of op het platteland. In deze landen is de grootste
sociale ongelijkheid, sommige mensen zijn extreem rijk, maar de meesten leven
onder slechte omstandigheden.
3. Lageinkomenslanden, in deze landen zijn de meeste mensen arm en bezit een klein
deel van de bevolking het geld.
1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk
De sociologie heeft vier positieve effecten:
1. Aan de hand van het sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet
klopt aan het ‘alledaagse denken’.
2. Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de
hindernissen die we in het dagelijks even tegenkomen.
3. Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in de
samenleving waar we deel van uitmaken.
4. De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt in voor
diversiteit.
1.4 ontstaan van sociologie
We kunnen drie belangrijke veranderingen noemen die een transformatie van de
samenleving teweegbrachten: de industrialisering, de explosieve groei van steden en
nieuwe opvattingen over democratie en politieke redenen. Tijdens de industrialisering
introduceerden uitvinders nieuwe energiebronnen waarmee zij grote machines aan het
2
, werk konden zetten. Tijdens de groei van steden gingen landeigenaren het land dat zij
bezaten omheinen. Voor vele kleine landeigenaren zat er niks anders op dan naar de stad te
verhuizen om daar werk te zoeken. Tijdens de politieke veranderingen verlegde de
aandacht van de morele verplichtingen tegenover God en de koning, naar het eigenbelang.
In 1838 introduceerde Auguste Comte de term sociologie om het denken over de
samenleving te beschrijven. Voorafgaand aan de sociologie waren er volgens Comte drie
ontwikkelingsfasen. Fase 1 was de theologische fase, van het begin van de geschiedenis van
de mens tot het einde van de Europese middeleeuwen (circa 1350) gingen mensen ervan uit
dat de samenleving Gods wil tot uitdrukking bracht. Rond de 15e eeuw (renaissance) begon
de metafysische fase, de samenleving werd als natuurlijk beschouwt en niet meer als
bovennatuurlijk. De laatste fase was de wetenschappelijke fase, de wetenschappelijke
benadering werd nu ook gebruikt voor het bestuderen van de samenleving. Het inzicht
verwerven op basis van wetenschappelijk onderzoek (wat Comte deed), wordt positivisme
genoemd.
1.5 Sociologie en de moderne samenleving
Het begrip moderniteit verwijst naar de relatie tussen vroeger en heden, we kunnen
modernisering dan ook omschrijven als het sociale veranderingsproces dat in gang is gezet
door de industrialisering. Amerikaanse socioloog Peter Berger onderscheidde vier
kenmerken van modernisering:
1. Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen. De kleine geïsoleerde
gemeenschappen zoals in de tijd van de jagers en verzamelaars zijn er niet meer,
tegenwoordig hebben wij een sterk identiteitsbesef en een levensdoel.
2. De uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden. Veel mensen kiezen voor een
bepaalde ‘levenswijze’ terwijl andere meer open staan voor verandering. Het
verdwijnen van tradities heeft tot gevolg dat mensen hun eigen leven als oneindige
reeks keuzemogelijkheden gaan zien (individualisering).
3. Grote sociale diversiteit. De combinatie van verstedelijking, bureaucratisering en de
toenemende contacten tussen mensen met verschillende achtergronden stimuleren
de ontwikkeling van diverse opvattingen en gedragspatronen.
4. Oriëntatie op de toekomst en een groeiend tijdsbewustzijn. De moderne
samenlevingen zijn optimistische en kijken naar de toekomst, ze zijn op zoek naar
nieuwe ontdekkingen die de wereld beter maken, maar voor hun geldt ook ‘tijd is
geld’.
Tönnies’ theorie van Gemeinschaft en Gesellschaft is het meest geciteerde model van
modernisering. Er werd gekeken naar bevolkingsgroei, verstedelijking en toenemende
onpersoonlijke interacties. Voor sociolool Emile Durkheim werd modernisering gekenmerkt
door de toenemende arbeidsverdeling, mensen hebben in de moderne samenleving
gespecialiseerde rollen. Moderne samenlevingen worden niet overeind gehouden door
overeenkomsten maar door verschillen. Durkheim was optimistisch, maar hij was wel bang
dat de sameleving tot een anomie zou vervallen (een situatie waarin een samenleving het
individu weinig morele richtlijnen te bieden heeft). Voor Max Weber hield moderniteit in
dat een traditioneel wereldbeeld vervangen wordt door een rationele denkwijze. De
moderne mens hecht waarde aan efficiëntie, heeft weinig ontzag voor het verleden en zal
vooral die sociale patronen overnemen die hem in staat stellen om zijn doel te bereiken. In
3
