Bestuursrecht en
bestuursprocesrecht
N. Yengibaryan
M. Mohammadi
A. Deniz
R. Korte
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
....................................................................................................................................................................... 1
Inhoudsopgave................................................................................................................... 2
3. Verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid............................................7
3.1 Inleiding.................................................................................................................................................. 7
3.2 Grondslag voor publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid....................................................................7
3.2.1 Een bevoegdheid ontleend aan een wettelijk voorschrift...............................................................7
3.2.2 Een geïmpliceerde bevoegdheid tot intrekking of wijziging...........................................................7
3.2.3 Een bevoegdheid, ontleend aan een vergunningsvoorschrift.........................................................7
3.2.4 Een bevoegdheid, ontleend aan ongeschreven recht.....................................................................8
3.3. Attributie............................................................................................................................................... 8
3.3.1 Attributie aan bestuursorganen met een (politieke) verantwoordingsplicht.................................8
3.3.2 Attributie aan zelfstandige bestuursorganen.................................................................................8
3.3.3 Attributie aan ambtenaren.............................................................................................................. 8
3.4 Delegatie................................................................................................................................................. 8
3.4.1 Kenmerken...................................................................................................................................... 8
3.4.2 De bevoegdheid tot delegatie.......................................................................................................... 9
3.4.3 Verhouding delegans-delegataris................................................................................................... 9
3.4.4 Onderdelegatie.............................................................................................................................. 10
3.5 Overdracht............................................................................................................................................ 10
3.6 Mandaat............................................................................................................................................... 10
3.6.1 Kenmerken..................................................................................................................................... 10
3.6.2 De bevoegdheid tot mandatering...................................................................................................11
3.6.3 Het mandaatbesluit....................................................................................................................... 12
3.6.4 Mandaat bij ondergeschikten........................................................................................................ 12
3.6.5 Ondermandaat............................................................................................................................... 12
5. Soorten besluiten.......................................................................................................... 13
5.2 Algemeen verbindende voorschriften.................................................................................................. 14
5.3 Beleidsregels......................................................................................................................................... 15
5.4 Concretiserende besluiten van algemene strekking............................................................................17
6. Verhouding burger-bestuur........................................................................................... 18
6.1 De verhouding bestuur-burger onder de Awb....................................................................................18
6.2 Recht op bijstand.................................................................................................................................. 18
6.3 Doorzendplicht..................................................................................................................................... 19
6.4 Onpartijdigheid en taakvervulling zonder vooringenomenheid.....................................................19
6.4.1 Achtergrond en wetsgeschiedenis................................................................................................. 19
6.4.2 Bejegening van burgers................................................................................................................. 19
6.5 Geheimhoudingsplicht.......................................................................................................................... 19
6.6 elektronisch communicatie tussen burger en bestuursorgaan..........................................................19
6.6.1 Inleiding......................................................................................................................................... 19
6.6.2 Toepassingsbereik......................................................................................................................... 20
6.6.3 Nevenschikking............................................................................................................................. 20
6.6.4 Kenbaar maken............................................................................................................................. 20
6.6.5 Betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid........................................................................................20
6.6.6 Elektronische handtekening......................................................................................................... 20
6.6.7 Begin en einde termijn.................................................................................................................. 20
6.7 Openbaarheid van bestuur.................................................................................................................. 20
6.7.1 inleiding......................................................................................................................................... 20
PAGINA 2
, 6.7.2 Het stelsel en de reikwijdte van de Wob (6.7.2.1)........................................................................20
6.7.3 Actieve openbaarheid.................................................................................................................... 22
6.7.4 Passieve openbaarheid.................................................................................................................. 22
6.7.5 Weigeringsgronden....................................................................................................................... 22
Privacy 9art 10 lid 2 e Wob:................................................................................................................... 23
Onevenredige bevoordeling en benadeling (art. 10 lid 2 g Wob)..........................................................23
De rechterlijke toetsing bij de relatieve uitzonderingsgronden:...........................................................23
8. Formele normen voor besluitvorming...........................................................................23
8.2.2 zorgvuldig onderzoek.................................................................................................................... 24
8.2.4 de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.........................................................................26
8.3 regels voor de besluitvorming............................................................................................................. 27
8.3.1 zorgvuldige beslissingsprocedure..................................................................................................27
8.3.2 zorgvuldige en deugdelijke besluitvorming 8.3.2.1 deugdelijke besluitvorming Is een aanvraag
gedaan, dan moet de besluitvorming op de volledige inhoud daarvan worden betrokken. Vraagt
iemand verschillende wettelijke gronden om inwilliging van een aanvraag, dan rust op het bestuur de
plicht, om als de primair grond geen inwilliging van het verzoek rechtvaardigt, over de subsidiaire
grond te beslissen................................................................................................................................... 28
8.4 regels voor de motivering................................................................................................................... 28
8.5 regels voor kennisgeving en motivering van besluiten.....................................................................28
9. Materiele normen voor besluitvorming.........................................................................29
9.1 Inleiding................................................................................................................................................ 29
9.2 Daadwerkelijke afweging van relevante belangen............................................................................29
9.2.1 De plicht tot daadwerkelijke belangenafweging...........................................................................29
9.2.2 De in de afweging te betrekken belangen: het specialiteitsbeginsel............................................30
9.2.3 De verkeerde belangen in de afweging betrekken: detournement de pouvoir............................30
9.2.4 De in de afweging te betrekken: bijzondere, particuliere belangen.............................................30
9.2.5 Onderzoek naar de mogelijkheid tot nadeelcompensatie.............................................................31
9.3 De eis van evenredige belangenafweging........................................................................................... 31
9.3.1 Art. 3:4 lid 2 Awb........................................................................................................................... 31
9.3.2 De toetsing door de rechter van evenredigheid............................................................................32
9.3.3 Het evenredigheidsbeginsel in het sanctierecht...........................................................................32
9.4 Het gelijkheidsbeginsel........................................................................................................................ 32
9.4.1 De bestuursrechtelijke eis van gelijke behandeling......................................................................32
9.4.2 Naleving van algemene beslissingscriteria...................................................................................32
9.5 Het vertrouwensbeginsel..................................................................................................................... 33
9.5.1 Inleiding......................................................................................................................................... 33
9.5.2 Toerekenbaarheid van gewekte verwachtingen............................................................................33
9.5.3 Vertrouwenwekkende gedragingen.............................................................................................. 34
9.5.4 De plicht tot honorering van gewekt vertrouwen.........................................................................35
9.5.5 Wijziging beslissingscriteria......................................................................................................... 36
14. Toezicht en handhaving............................................................................................... 36
14.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 36
14.2 Toezicht op de naleving...................................................................................................................... 37
14.2.1 Een algemene regeling voor toezicht........................................................................................... 37
14.2.2 Bevoegdheden en rechten van de toezichthouder..........................................................................37
14.2.3 Normering van de uitoefening van toezicht................................................................................38
14.3 Bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten................................................................................38
14.3.1 Overtredingen en bestuurlijke sancties.......................................................................................38
14.3.2 De overtreder............................................................................................................................... 38
14.3.3 Een herstelsanctie of een bestraffende sanctie?.............................................................................39
14.4 Algemene beginselen en regels van bestuurlijke sanctierecht.........................................................39
14.4.1 Legaliteitsbeginsel........................................................................................................................ 39
14.4.2 Wederrechtelijkheid.................................................................................................................... 40
14.4.3 Procedurele normen.................................................................................................................... 40
14.4.4 Onrechtmatig verkregen bewijs................................................................................................... 41
PAGINA 3
, 14.4.5 Formele rechtszekerheid.............................................................................................................. 41
14.4.6 Evenredigheid.................................................................................................................................. 41
14.4.7 Geen cumulatie van sancties?..................................................................................................... 42
14.4.8 Een regeling voor samenloop......................................................................................................... 43
14.4.9 Opbrengst van handhaving en invordering van de geldsom......................................................43
14.5 Handhaven of gedogen?.................................................................................................................... 43
14.5.1 Beginselplicht tot handhaving........................................................................................................ 43
14.5.2 De plicht tot handhaving en het EU- en EVRM-recht....................................................................44
14.5.3........................................................................................................................................................... 44
14.5.4 Partiele (ofwel gedeeltelijke) handhaving...................................................................................44
14.6 Privaatrechtelijke handhaving.......................................................................................................... 44
14.7 Het Unierecht en bestuursrechtelijke handhaving...........................................................................44
15. Herstelsancties............................................................................................................ 45
15.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 45
15.2 Bestuursdwang en dwangsom: de bevoegdheid...............................................................................45
15.2.1 Wettelijke grondslag.................................................................................................................... 45
15.2.2 Ook preventief?............................................................................................................................ 46
15.2.3 Geen cumulatieve bestuursdwang en dwangsom.......................................................................46
15.3 Eisen aan de inhoud van bestuursdwang- en dwangsombeschikkingen........................................46
15.4 Bestuursdwang.................................................................................................................................. 46
15.4.1 Specifieke eisen bestuursdwangbeschikking...............................................................................46
15.4.2 Tenuitvoerlegging........................................................................................................................ 46
15.4.3 Accessoire rechten en bevoegdheden bij de toepassing van bestuursdwang.............................47
15.4.4 Kostenverhaal.............................................................................................................................. 47
15.5 Last onder dwangsom........................................................................................................................ 47
15.5.1 Gediende belang moet zich niet tegen dwangsom verzetten.......................................................47
15.5.2 Aan wie kan een last onder bestuursdwang worden opgelegd?..................................................47
15.5.3 Specifieke eisen inhoud dwangsombeschikking.........................................................................47
15.5.4 Verbeurte en invordering van de dwangsom..............................................................................48
15.5.5 Intrekking of wijziging van de last onder dwangsom.................................................................48
16. Bestraffende bestuurlijke sancties...............................................................................48
16.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 48
16.2 In geval van twijfel dient aan de betrokkene het voordeel van de twijfel te worden gegund........48
1. Plaatsbepaling rechtsbescherming................................................................................54
1.5 Functies van rechtsbescherming.......................................................................................................... 56
1.5.1 Ontwikkeling naar individuele rechtsbescherming.......................................................................56
2. Bevoegdheid................................................................................................................. 58
2.3 Algemene bestuursrechtspraak.......................................................................................................... 60
2.3.4 Hoger beroep tegen een uitspraak van een rechtbank.................................................................62
2.3.4.1 Algemeen In het systeem van algemene bestuursrechtspraak kan tegen een uitspraak van de
rechtbank hoger beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State, de Centrale Raad van Beroep, het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBB) of een
gerechtshof............................................................................................................................................. 62
Er bestaan uitzonderingen op de hoofdregel dat hoger beroep mogelijk is tegen een uitspraak van
een rechtbank. Ze staan genoemd in art 8:104 Awb.............................................................................62
2.4 Bijzondere bestuursrechtspraak......................................................................................................... 63
2.5 Rechtsmiddelvoorlichting en doorzending 2.5.1 Inleiding.................................................................64
4. Ontvankelijkheid.......................................................................................................... 66
4.2 Bezwaar- en beroepsbevoegdheid....................................................................................................... 67
4.3 De vorm en inhoud van het bezwaar- en beroepschrift.....................................................................67
PAGINA 4
bestuursprocesrecht
N. Yengibaryan
M. Mohammadi
A. Deniz
R. Korte
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
....................................................................................................................................................................... 1
Inhoudsopgave................................................................................................................... 2
3. Verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid............................................7
3.1 Inleiding.................................................................................................................................................. 7
3.2 Grondslag voor publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid....................................................................7
3.2.1 Een bevoegdheid ontleend aan een wettelijk voorschrift...............................................................7
3.2.2 Een geïmpliceerde bevoegdheid tot intrekking of wijziging...........................................................7
3.2.3 Een bevoegdheid, ontleend aan een vergunningsvoorschrift.........................................................7
3.2.4 Een bevoegdheid, ontleend aan ongeschreven recht.....................................................................8
3.3. Attributie............................................................................................................................................... 8
3.3.1 Attributie aan bestuursorganen met een (politieke) verantwoordingsplicht.................................8
3.3.2 Attributie aan zelfstandige bestuursorganen.................................................................................8
3.3.3 Attributie aan ambtenaren.............................................................................................................. 8
3.4 Delegatie................................................................................................................................................. 8
3.4.1 Kenmerken...................................................................................................................................... 8
3.4.2 De bevoegdheid tot delegatie.......................................................................................................... 9
3.4.3 Verhouding delegans-delegataris................................................................................................... 9
3.4.4 Onderdelegatie.............................................................................................................................. 10
3.5 Overdracht............................................................................................................................................ 10
3.6 Mandaat............................................................................................................................................... 10
3.6.1 Kenmerken..................................................................................................................................... 10
3.6.2 De bevoegdheid tot mandatering...................................................................................................11
3.6.3 Het mandaatbesluit....................................................................................................................... 12
3.6.4 Mandaat bij ondergeschikten........................................................................................................ 12
3.6.5 Ondermandaat............................................................................................................................... 12
5. Soorten besluiten.......................................................................................................... 13
5.2 Algemeen verbindende voorschriften.................................................................................................. 14
5.3 Beleidsregels......................................................................................................................................... 15
5.4 Concretiserende besluiten van algemene strekking............................................................................17
6. Verhouding burger-bestuur........................................................................................... 18
6.1 De verhouding bestuur-burger onder de Awb....................................................................................18
6.2 Recht op bijstand.................................................................................................................................. 18
6.3 Doorzendplicht..................................................................................................................................... 19
6.4 Onpartijdigheid en taakvervulling zonder vooringenomenheid.....................................................19
6.4.1 Achtergrond en wetsgeschiedenis................................................................................................. 19
6.4.2 Bejegening van burgers................................................................................................................. 19
6.5 Geheimhoudingsplicht.......................................................................................................................... 19
6.6 elektronisch communicatie tussen burger en bestuursorgaan..........................................................19
6.6.1 Inleiding......................................................................................................................................... 19
6.6.2 Toepassingsbereik......................................................................................................................... 20
6.6.3 Nevenschikking............................................................................................................................. 20
6.6.4 Kenbaar maken............................................................................................................................. 20
6.6.5 Betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid........................................................................................20
6.6.6 Elektronische handtekening......................................................................................................... 20
6.6.7 Begin en einde termijn.................................................................................................................. 20
6.7 Openbaarheid van bestuur.................................................................................................................. 20
6.7.1 inleiding......................................................................................................................................... 20
PAGINA 2
, 6.7.2 Het stelsel en de reikwijdte van de Wob (6.7.2.1)........................................................................20
6.7.3 Actieve openbaarheid.................................................................................................................... 22
6.7.4 Passieve openbaarheid.................................................................................................................. 22
6.7.5 Weigeringsgronden....................................................................................................................... 22
Privacy 9art 10 lid 2 e Wob:................................................................................................................... 23
Onevenredige bevoordeling en benadeling (art. 10 lid 2 g Wob)..........................................................23
De rechterlijke toetsing bij de relatieve uitzonderingsgronden:...........................................................23
8. Formele normen voor besluitvorming...........................................................................23
8.2.2 zorgvuldig onderzoek.................................................................................................................... 24
8.2.4 de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.........................................................................26
8.3 regels voor de besluitvorming............................................................................................................. 27
8.3.1 zorgvuldige beslissingsprocedure..................................................................................................27
8.3.2 zorgvuldige en deugdelijke besluitvorming 8.3.2.1 deugdelijke besluitvorming Is een aanvraag
gedaan, dan moet de besluitvorming op de volledige inhoud daarvan worden betrokken. Vraagt
iemand verschillende wettelijke gronden om inwilliging van een aanvraag, dan rust op het bestuur de
plicht, om als de primair grond geen inwilliging van het verzoek rechtvaardigt, over de subsidiaire
grond te beslissen................................................................................................................................... 28
8.4 regels voor de motivering................................................................................................................... 28
8.5 regels voor kennisgeving en motivering van besluiten.....................................................................28
9. Materiele normen voor besluitvorming.........................................................................29
9.1 Inleiding................................................................................................................................................ 29
9.2 Daadwerkelijke afweging van relevante belangen............................................................................29
9.2.1 De plicht tot daadwerkelijke belangenafweging...........................................................................29
9.2.2 De in de afweging te betrekken belangen: het specialiteitsbeginsel............................................30
9.2.3 De verkeerde belangen in de afweging betrekken: detournement de pouvoir............................30
9.2.4 De in de afweging te betrekken: bijzondere, particuliere belangen.............................................30
9.2.5 Onderzoek naar de mogelijkheid tot nadeelcompensatie.............................................................31
9.3 De eis van evenredige belangenafweging........................................................................................... 31
9.3.1 Art. 3:4 lid 2 Awb........................................................................................................................... 31
9.3.2 De toetsing door de rechter van evenredigheid............................................................................32
9.3.3 Het evenredigheidsbeginsel in het sanctierecht...........................................................................32
9.4 Het gelijkheidsbeginsel........................................................................................................................ 32
9.4.1 De bestuursrechtelijke eis van gelijke behandeling......................................................................32
9.4.2 Naleving van algemene beslissingscriteria...................................................................................32
9.5 Het vertrouwensbeginsel..................................................................................................................... 33
9.5.1 Inleiding......................................................................................................................................... 33
9.5.2 Toerekenbaarheid van gewekte verwachtingen............................................................................33
9.5.3 Vertrouwenwekkende gedragingen.............................................................................................. 34
9.5.4 De plicht tot honorering van gewekt vertrouwen.........................................................................35
9.5.5 Wijziging beslissingscriteria......................................................................................................... 36
14. Toezicht en handhaving............................................................................................... 36
14.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 36
14.2 Toezicht op de naleving...................................................................................................................... 37
14.2.1 Een algemene regeling voor toezicht........................................................................................... 37
14.2.2 Bevoegdheden en rechten van de toezichthouder..........................................................................37
14.2.3 Normering van de uitoefening van toezicht................................................................................38
14.3 Bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten................................................................................38
14.3.1 Overtredingen en bestuurlijke sancties.......................................................................................38
14.3.2 De overtreder............................................................................................................................... 38
14.3.3 Een herstelsanctie of een bestraffende sanctie?.............................................................................39
14.4 Algemene beginselen en regels van bestuurlijke sanctierecht.........................................................39
14.4.1 Legaliteitsbeginsel........................................................................................................................ 39
14.4.2 Wederrechtelijkheid.................................................................................................................... 40
14.4.3 Procedurele normen.................................................................................................................... 40
14.4.4 Onrechtmatig verkregen bewijs................................................................................................... 41
PAGINA 3
, 14.4.5 Formele rechtszekerheid.............................................................................................................. 41
14.4.6 Evenredigheid.................................................................................................................................. 41
14.4.7 Geen cumulatie van sancties?..................................................................................................... 42
14.4.8 Een regeling voor samenloop......................................................................................................... 43
14.4.9 Opbrengst van handhaving en invordering van de geldsom......................................................43
14.5 Handhaven of gedogen?.................................................................................................................... 43
14.5.1 Beginselplicht tot handhaving........................................................................................................ 43
14.5.2 De plicht tot handhaving en het EU- en EVRM-recht....................................................................44
14.5.3........................................................................................................................................................... 44
14.5.4 Partiele (ofwel gedeeltelijke) handhaving...................................................................................44
14.6 Privaatrechtelijke handhaving.......................................................................................................... 44
14.7 Het Unierecht en bestuursrechtelijke handhaving...........................................................................44
15. Herstelsancties............................................................................................................ 45
15.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 45
15.2 Bestuursdwang en dwangsom: de bevoegdheid...............................................................................45
15.2.1 Wettelijke grondslag.................................................................................................................... 45
15.2.2 Ook preventief?............................................................................................................................ 46
15.2.3 Geen cumulatieve bestuursdwang en dwangsom.......................................................................46
15.3 Eisen aan de inhoud van bestuursdwang- en dwangsombeschikkingen........................................46
15.4 Bestuursdwang.................................................................................................................................. 46
15.4.1 Specifieke eisen bestuursdwangbeschikking...............................................................................46
15.4.2 Tenuitvoerlegging........................................................................................................................ 46
15.4.3 Accessoire rechten en bevoegdheden bij de toepassing van bestuursdwang.............................47
15.4.4 Kostenverhaal.............................................................................................................................. 47
15.5 Last onder dwangsom........................................................................................................................ 47
15.5.1 Gediende belang moet zich niet tegen dwangsom verzetten.......................................................47
15.5.2 Aan wie kan een last onder bestuursdwang worden opgelegd?..................................................47
15.5.3 Specifieke eisen inhoud dwangsombeschikking.........................................................................47
15.5.4 Verbeurte en invordering van de dwangsom..............................................................................48
15.5.5 Intrekking of wijziging van de last onder dwangsom.................................................................48
16. Bestraffende bestuurlijke sancties...............................................................................48
16.1 Inleiding.............................................................................................................................................. 48
16.2 In geval van twijfel dient aan de betrokkene het voordeel van de twijfel te worden gegund........48
1. Plaatsbepaling rechtsbescherming................................................................................54
1.5 Functies van rechtsbescherming.......................................................................................................... 56
1.5.1 Ontwikkeling naar individuele rechtsbescherming.......................................................................56
2. Bevoegdheid................................................................................................................. 58
2.3 Algemene bestuursrechtspraak.......................................................................................................... 60
2.3.4 Hoger beroep tegen een uitspraak van een rechtbank.................................................................62
2.3.4.1 Algemeen In het systeem van algemene bestuursrechtspraak kan tegen een uitspraak van de
rechtbank hoger beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State, de Centrale Raad van Beroep, het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBB) of een
gerechtshof............................................................................................................................................. 62
Er bestaan uitzonderingen op de hoofdregel dat hoger beroep mogelijk is tegen een uitspraak van
een rechtbank. Ze staan genoemd in art 8:104 Awb.............................................................................62
2.4 Bijzondere bestuursrechtspraak......................................................................................................... 63
2.5 Rechtsmiddelvoorlichting en doorzending 2.5.1 Inleiding.................................................................64
4. Ontvankelijkheid.......................................................................................................... 66
4.2 Bezwaar- en beroepsbevoegdheid....................................................................................................... 67
4.3 De vorm en inhoud van het bezwaar- en beroepschrift.....................................................................67
PAGINA 4
