De kwetsbare medemens
College 1; gerodontologie 1- ouder worden
Mondgezondheid van ouderen is slecht
3 tinten ouderen
1. Robuuste ouderen:
57%
Wonen thuis
Vitaal en relatief gezond
2. Thuiswonende kwetsbare ouderen: thuiszorg
22%
Evt.:
Polyfarmacie
Co-morbiditeit
Hoge kwetsbaarheid
Cognitie probleem (dement en alleen huis 40% van deze 22%)
3. Ouderen met (zeer) complexe gezondheidssituatie: verpleeghuisstage
21%
Geriatrische ouderen
Biologische leeftijd is niet hetzelfde als je cognitieve leeftijd
Biologische leeftijd: groei- en verouderingsprocessen
Cognitieve leeftijd: zintuigelijke- en cognitieve processen (zelfstandigheid, eigen regie)
Sociale leeftijd: relatie tot familie, vrienden en samenleving
Toename gemiddelde leeftijd door:
- Hygiëne
- Voeding
- Beweging
- Betere medische zorg
Vergrijzing: het aandeel van de ouderen in de bevolking stijgt
Dubbele vergrijzing: de groep ouderen wordt groter, maar ook de gemiddelde leeftijd wordt steeds
hoger
De druk op de maatschappij
Grijze druk: de verhouding in omvang tussen de groep ouderen en de potentiele bevolking
Groene druk: aantal jongeren (<20 jr.) als percentage van het aantal werkzame (20-67+ jr.)
De demografische druk: de som van de grijze en de groene druk samen
De grootste druk door kosten van de zorg. Daarnaast het recht op AOW (pensioen) bij 65-67 jaar
plusser.
1
,Basisbehoefte
- Gezondheid
- Lichamelijke activiteiten
- Mentale activiteiten
- Liefde en aandacht
- Sociale contacten
- Status
- Aanwezigheid van hulpbronnen: geld
- Medische voorzieningen
- Positieve levenshouding
Wat kun je betekenen voor de ouder wordende mens?
- Nabij zijn
- Warmte geven
- Aandacht geven
- Bevorderen van kwaliteit van leven
Ouderen kunnen zorgafhankelijker worden= een toestand van leven waarbij het vermogen om
zichzelf te redden op meer terreinen van het dagelijks leven ontbreekt en waarbij professionele
ondersteuning en zorgverlening noodzakelijk zijn.
Wet maatschappelijke ondersteuning
Stimulering en ondersteuning van de eigen regie van de (kwetsbare) oudere (bijv. zo lang mogelijk
thuis)
Zo lang mogelijk thuis blijven betekend hulp van de thuiszorg.
Het verpleeghuis is het laatste station voor de meeste kwetsbare ouderen
Wat neemt af bij ouderen
- Belastbaarheid
- flexibiliteit
- Tempo
Ouderen worden kwetsbaar;
Kwetsbaarheid bij ouderen is een verhoogde vatbaarheid voor meervoudige negatieve
gezondheidseffecten ten gevolge van een wankel evenwicht gerelateerd aan een vermindering van
fysiologische en/of psychosociale reserves.
Frailty (kwetsbaarheid op oudere leeftijd)
Is geen diagnose, maar beschrijft een bepaalde situatie.
Frailty geeft een grotere kans op verslechtering en afname van de kwaliteit van leven
Frailty heeft gevolgen voor de mondgezondheid
Neemt toe door:
1. Lichamelijke factoren niet meer kunnen lopen
2. Psychische factoren depressief
3. Cognitieve factoren dementie
4. Sociale factoren geen bezoek meer krijgt
2
, Wet langdurige zorg (WLZ) is de juridische grondslag voor iemands opnamen in een
verpleeghuis.
Bewoners in het verpleeghuis
- Somatische klachten ziekte van Parkinson
- Psycho-geriatrische aandoeningen ziekte van alzheimer
- Geriatrische revalidatie zorg (GRZ) nieuwe heup doel: naar huis gaan
Bewoner is een verpleeghuis hebben
- Hogere zorgzwaarte >5
- Hebben palliatieve zorg nodig
- 3 van de 10 mensen opgenomen in een verpleeghuis overlijden in het 1 e jaar.
Geriatrische ouderen
Vertonen vaak geriatrische syndromen= symptomen als gevolg van meerdere aandoeningen
tegelijkertijd (=multicausaliteit)
Bij het vaststellen van een geriatrisch syndroom is er een multicausale oorzaak voor een evt. klacht of
symptoom.
Slechte mondgezondheid kan een geriatrisch syndroom zijn ivm multicausale oorzaak.
Acuut geriatrische syndrome Chronische geriatrische syndromen
- Blaasontsteking - Sarcopenie (afname van spierweefsel)
- Vallen - Osteoporose (bij vrouwen. Hoeveelheid bot neemt af)
- Delier - Dementie
- Syncope - Depressie
Zorgzwaartepakket (zzp) in verpleeghuis
De meeste bewoner van een verpleeghuis zijn (volledig) afhankelijk van zorg.
Voor ouderen en chronische ziekten die dagelijks hulp nodig hebben bestaat de ZZP index
ZZP-1: is voor mensen die zich met beperkte hulp nog kunnen redden
ZZP-8: voor mensen die heel intensieve zorg nodig hebben
ZZP-9: voor kortdurende zorg (herstel) thuis na een ziekenhuisopname
ZZP-10: in voor mensen met een terminale ziekte in de eindfase van hun leven. Wanneer zorg
thuis niet langer mogelijk is
Barthel- index: in verpleeghuis
Score lijst voor het meten van activiteiten in het dagelijks leven (ADL)
ADL= algemene dagelijkse lichaamsverzorging
- Incontinentie
- Persoonlijke verzorging (gezicht, tanden, haar en scheren)
- Toilet bezoek
0- hulpbehoevend
1- weinig hulp
3
, 2- zelfstandig
- Eten
0- Hulpbehoevend
1- weinig hulp
2- zelfstandig
- transfer (kan zich wel/ niet verplaatsen)
- ect…
Barthel-
score
0-4 Volledig hulpbehoevend
5-9 Ernstig hulpbehoevend
10-14 Wel hulp nodig maar kan veel zelf
15-19 Redelijk tot goed zelfstandig
20 Volledig ADL-zelfstandig
Meetinstrumenten in de ouderenzorg
- GFI (Groningen frailty indicator)
Meetinstrument om de mate van frailty te meten
- EQ d5:
Meetinstrument om de kwaliteit van leven te meten.
- OHIP (Oral health impact profile)
Meetinstrument om de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit te meten
Wat is er bijzonder aan de geriatrische patiënt
1. Verandering stofwisseling
2. Polyfarmactie
het gelijktijdig gebruik van 2 of meerdere medicijnen
3. Co- morbiditeit
het gelijktijdig lijden aan 2 of meerdere chronische ziekten (75-plussers lijdt 40% aan co-
morbiditeit)
4. Geriatrische reuzen
Chronische ziektes of aandoeningen, die frequent voorkomen bij kwetsbare ouderen en
die negatieve invloed hebben op gezondheid en kwaliteit van leven.
1. Psychische aandoeningen
2. Incontinentie
3. Mobiliteiten en stabiliteit problemen
4. Communicatie problemen
In potentie: zou slechte mondgezondheid een geriatrische reus kunnen zijn
5. Atypische presentatie van ziekten
Door stoornissen in de regelmechanismen van het lichaam (bijv. hogere pijndrempel)
Door andere beleving van ziekte (bijv. verandering beleving van pijn)
Door cognitieve of geestelijke stoornissen (bijv. bij beginnende dementie of door
depressies)
6. Gedragsverandering
Door frailty, functiestoornissen, functiebeperkingen, handicaps en door angst
4
College 1; gerodontologie 1- ouder worden
Mondgezondheid van ouderen is slecht
3 tinten ouderen
1. Robuuste ouderen:
57%
Wonen thuis
Vitaal en relatief gezond
2. Thuiswonende kwetsbare ouderen: thuiszorg
22%
Evt.:
Polyfarmacie
Co-morbiditeit
Hoge kwetsbaarheid
Cognitie probleem (dement en alleen huis 40% van deze 22%)
3. Ouderen met (zeer) complexe gezondheidssituatie: verpleeghuisstage
21%
Geriatrische ouderen
Biologische leeftijd is niet hetzelfde als je cognitieve leeftijd
Biologische leeftijd: groei- en verouderingsprocessen
Cognitieve leeftijd: zintuigelijke- en cognitieve processen (zelfstandigheid, eigen regie)
Sociale leeftijd: relatie tot familie, vrienden en samenleving
Toename gemiddelde leeftijd door:
- Hygiëne
- Voeding
- Beweging
- Betere medische zorg
Vergrijzing: het aandeel van de ouderen in de bevolking stijgt
Dubbele vergrijzing: de groep ouderen wordt groter, maar ook de gemiddelde leeftijd wordt steeds
hoger
De druk op de maatschappij
Grijze druk: de verhouding in omvang tussen de groep ouderen en de potentiele bevolking
Groene druk: aantal jongeren (<20 jr.) als percentage van het aantal werkzame (20-67+ jr.)
De demografische druk: de som van de grijze en de groene druk samen
De grootste druk door kosten van de zorg. Daarnaast het recht op AOW (pensioen) bij 65-67 jaar
plusser.
1
,Basisbehoefte
- Gezondheid
- Lichamelijke activiteiten
- Mentale activiteiten
- Liefde en aandacht
- Sociale contacten
- Status
- Aanwezigheid van hulpbronnen: geld
- Medische voorzieningen
- Positieve levenshouding
Wat kun je betekenen voor de ouder wordende mens?
- Nabij zijn
- Warmte geven
- Aandacht geven
- Bevorderen van kwaliteit van leven
Ouderen kunnen zorgafhankelijker worden= een toestand van leven waarbij het vermogen om
zichzelf te redden op meer terreinen van het dagelijks leven ontbreekt en waarbij professionele
ondersteuning en zorgverlening noodzakelijk zijn.
Wet maatschappelijke ondersteuning
Stimulering en ondersteuning van de eigen regie van de (kwetsbare) oudere (bijv. zo lang mogelijk
thuis)
Zo lang mogelijk thuis blijven betekend hulp van de thuiszorg.
Het verpleeghuis is het laatste station voor de meeste kwetsbare ouderen
Wat neemt af bij ouderen
- Belastbaarheid
- flexibiliteit
- Tempo
Ouderen worden kwetsbaar;
Kwetsbaarheid bij ouderen is een verhoogde vatbaarheid voor meervoudige negatieve
gezondheidseffecten ten gevolge van een wankel evenwicht gerelateerd aan een vermindering van
fysiologische en/of psychosociale reserves.
Frailty (kwetsbaarheid op oudere leeftijd)
Is geen diagnose, maar beschrijft een bepaalde situatie.
Frailty geeft een grotere kans op verslechtering en afname van de kwaliteit van leven
Frailty heeft gevolgen voor de mondgezondheid
Neemt toe door:
1. Lichamelijke factoren niet meer kunnen lopen
2. Psychische factoren depressief
3. Cognitieve factoren dementie
4. Sociale factoren geen bezoek meer krijgt
2
, Wet langdurige zorg (WLZ) is de juridische grondslag voor iemands opnamen in een
verpleeghuis.
Bewoners in het verpleeghuis
- Somatische klachten ziekte van Parkinson
- Psycho-geriatrische aandoeningen ziekte van alzheimer
- Geriatrische revalidatie zorg (GRZ) nieuwe heup doel: naar huis gaan
Bewoner is een verpleeghuis hebben
- Hogere zorgzwaarte >5
- Hebben palliatieve zorg nodig
- 3 van de 10 mensen opgenomen in een verpleeghuis overlijden in het 1 e jaar.
Geriatrische ouderen
Vertonen vaak geriatrische syndromen= symptomen als gevolg van meerdere aandoeningen
tegelijkertijd (=multicausaliteit)
Bij het vaststellen van een geriatrisch syndroom is er een multicausale oorzaak voor een evt. klacht of
symptoom.
Slechte mondgezondheid kan een geriatrisch syndroom zijn ivm multicausale oorzaak.
Acuut geriatrische syndrome Chronische geriatrische syndromen
- Blaasontsteking - Sarcopenie (afname van spierweefsel)
- Vallen - Osteoporose (bij vrouwen. Hoeveelheid bot neemt af)
- Delier - Dementie
- Syncope - Depressie
Zorgzwaartepakket (zzp) in verpleeghuis
De meeste bewoner van een verpleeghuis zijn (volledig) afhankelijk van zorg.
Voor ouderen en chronische ziekten die dagelijks hulp nodig hebben bestaat de ZZP index
ZZP-1: is voor mensen die zich met beperkte hulp nog kunnen redden
ZZP-8: voor mensen die heel intensieve zorg nodig hebben
ZZP-9: voor kortdurende zorg (herstel) thuis na een ziekenhuisopname
ZZP-10: in voor mensen met een terminale ziekte in de eindfase van hun leven. Wanneer zorg
thuis niet langer mogelijk is
Barthel- index: in verpleeghuis
Score lijst voor het meten van activiteiten in het dagelijks leven (ADL)
ADL= algemene dagelijkse lichaamsverzorging
- Incontinentie
- Persoonlijke verzorging (gezicht, tanden, haar en scheren)
- Toilet bezoek
0- hulpbehoevend
1- weinig hulp
3
, 2- zelfstandig
- Eten
0- Hulpbehoevend
1- weinig hulp
2- zelfstandig
- transfer (kan zich wel/ niet verplaatsen)
- ect…
Barthel-
score
0-4 Volledig hulpbehoevend
5-9 Ernstig hulpbehoevend
10-14 Wel hulp nodig maar kan veel zelf
15-19 Redelijk tot goed zelfstandig
20 Volledig ADL-zelfstandig
Meetinstrumenten in de ouderenzorg
- GFI (Groningen frailty indicator)
Meetinstrument om de mate van frailty te meten
- EQ d5:
Meetinstrument om de kwaliteit van leven te meten.
- OHIP (Oral health impact profile)
Meetinstrument om de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit te meten
Wat is er bijzonder aan de geriatrische patiënt
1. Verandering stofwisseling
2. Polyfarmactie
het gelijktijdig gebruik van 2 of meerdere medicijnen
3. Co- morbiditeit
het gelijktijdig lijden aan 2 of meerdere chronische ziekten (75-plussers lijdt 40% aan co-
morbiditeit)
4. Geriatrische reuzen
Chronische ziektes of aandoeningen, die frequent voorkomen bij kwetsbare ouderen en
die negatieve invloed hebben op gezondheid en kwaliteit van leven.
1. Psychische aandoeningen
2. Incontinentie
3. Mobiliteiten en stabiliteit problemen
4. Communicatie problemen
In potentie: zou slechte mondgezondheid een geriatrische reus kunnen zijn
5. Atypische presentatie van ziekten
Door stoornissen in de regelmechanismen van het lichaam (bijv. hogere pijndrempel)
Door andere beleving van ziekte (bijv. verandering beleving van pijn)
Door cognitieve of geestelijke stoornissen (bijv. bij beginnende dementie of door
depressies)
6. Gedragsverandering
Door frailty, functiestoornissen, functiebeperkingen, handicaps en door angst
4
