EVOLUTIE EN GEDRAG
1. Hoorcollege 1 Ploeger
Evidentie
Er moeten verschillende soorten
evidentie worden verzameld om
een hypothese te kunnen
ondersteunen
Ouderlijke investeringstheorie
o Zelf een toetsbare hypothese afleiden
o Zelf een vragenlijst maken
o Zelf afnemen bij proefpersonen
o Zelf data-analyse uitvoeren
o Zelf een onderzoeksverslag schrijven
Belangrijke stromingen
- Behaviorisme
- Ethologie
- Cognitivisme
- Evolutionaire psychologie
- Gedragsecologie
- Comparatieve psychologie
,Behaviorisme
- Studie van dier gedrag, met name in het laboratorium
- John Watson → voorbeeld met kinderen vormen tot bepaalde personen
Ethologie
- Studie van diergedrag met name in het wild
- Lorentz → voorbeeld met de pasgeboren gansjes
Cognitivisme
- Hersenprocessen die zich afspelen achter gedrag → kind zegt zin verkeerd en moeder wilt
dat die het goed zegt
- Tumsky belangrijk bij het cognitivisme
Evolutionaire psychologie
- Studie van de evolutie van mentale processen die ten grondslag liggen aan gedrag (vanuit
cognitivisme)
- Kwam voort uit cognitivisme
Cinderella-effect
- Kinderen worden meer vermoord door
stiefouders als ze jonger zijn dan dat als de
kinderen ouder worden
- Als leeuw welpjes vermoord uit andere
kudde komt vrouw weer in vruchtbare
cyclus → kan die genen voortzetten
Sekseverschillen
- Veel mannen kunnen zich wel voorstellen dat ze
een vrouw krijgen met een lager inkomen, lager
opleidingsniveau, etc.
- Vrouwen zijn over het algemeen kieskeuriger
dan mannen → met name seksueel contact
- Biologische inverstering is bij vrouwen vele
malen groter → daarom kieskeuriger
- Leeftijd belangrijk voor mannen →
vruchtbaarheid (rond 22)
➔ Valkuilen
- Data interpreteren vanuit eigen overtuigingen
- Data generaliseren – er zijn ook altijd grote individuele verschillen
- Aangeboren verschillen – veranderbaar of niet
,Naturalistic fallacy
- Aanname dat iets wat ‘natuurlijk’ is, daarmee ook meteen goed is
- Denk aan verkrachting, seksisme of oorlog
Gedragsecologie
- Studie van de evolutie van gedrag (vanuit ethologie)
→ hoe passen dieren hun gedrag aan de omgeving aan
- Darwin
Comparatieve psychologie
- De menselijk psyché is geëvolueerd, die we deels gemeenschappelijk met andere diersoorten
hebben
- Vergelijking tussen diersoorten
VOORBEELD TENTAMENVRAAG: Hoe kun je het Cinderella-effect verklaren vanuit kin-selectie-
theorie?
, Kennisclip 1 Egas
1. Gedrag
- Dynamisch
- Reactie
→ strip Kelvin and Hobbs
Waarom is gedrag interessant?
- Iedereen observeert
- Mechanistisch inzicht
- Tegen intuïtieve verklaringen:
Verrassen, vooral als we ons niet bewust zijn van wat we doen…!
Voorbeeld 1: ‘Slimme Hans”
- “person swapping social experiment”
- Paard kon aan lichaamshouding van mensen om hen heen zien of die genoeg gestampt had
Voorbeeld 2: ”person swapping”
- Mensen werden verwisseld voor iemand z’n neus zonder dat mensen het doorhadden
Kennisclip 2 Egas
2. Vier ‘Waarom?” categorieën (Tinbergen 1963)
Antwoorden in termen van
1. Functie
2. Causatie
3. Ontwikkeling
4. Evolutionaire historie
Voorbeeld:
Tapuit migreert vanuit noordelijke halfrond naar bezuiden de Sahara, waar ze overwinteren:
1. Funcit – waarom leidt migratie tot een hogere fitness?
2. Causatie – hoe bepaalt de tapuit te vertrekken, wat is de oorzaak?
3. Ontwikkeling – is migratie-gedrag instinctief of aangeleerd?
4. Evolutionaire historie- migratie ook bij zuster-taxa?
1. Hoorcollege 1 Ploeger
Evidentie
Er moeten verschillende soorten
evidentie worden verzameld om
een hypothese te kunnen
ondersteunen
Ouderlijke investeringstheorie
o Zelf een toetsbare hypothese afleiden
o Zelf een vragenlijst maken
o Zelf afnemen bij proefpersonen
o Zelf data-analyse uitvoeren
o Zelf een onderzoeksverslag schrijven
Belangrijke stromingen
- Behaviorisme
- Ethologie
- Cognitivisme
- Evolutionaire psychologie
- Gedragsecologie
- Comparatieve psychologie
,Behaviorisme
- Studie van dier gedrag, met name in het laboratorium
- John Watson → voorbeeld met kinderen vormen tot bepaalde personen
Ethologie
- Studie van diergedrag met name in het wild
- Lorentz → voorbeeld met de pasgeboren gansjes
Cognitivisme
- Hersenprocessen die zich afspelen achter gedrag → kind zegt zin verkeerd en moeder wilt
dat die het goed zegt
- Tumsky belangrijk bij het cognitivisme
Evolutionaire psychologie
- Studie van de evolutie van mentale processen die ten grondslag liggen aan gedrag (vanuit
cognitivisme)
- Kwam voort uit cognitivisme
Cinderella-effect
- Kinderen worden meer vermoord door
stiefouders als ze jonger zijn dan dat als de
kinderen ouder worden
- Als leeuw welpjes vermoord uit andere
kudde komt vrouw weer in vruchtbare
cyclus → kan die genen voortzetten
Sekseverschillen
- Veel mannen kunnen zich wel voorstellen dat ze
een vrouw krijgen met een lager inkomen, lager
opleidingsniveau, etc.
- Vrouwen zijn over het algemeen kieskeuriger
dan mannen → met name seksueel contact
- Biologische inverstering is bij vrouwen vele
malen groter → daarom kieskeuriger
- Leeftijd belangrijk voor mannen →
vruchtbaarheid (rond 22)
➔ Valkuilen
- Data interpreteren vanuit eigen overtuigingen
- Data generaliseren – er zijn ook altijd grote individuele verschillen
- Aangeboren verschillen – veranderbaar of niet
,Naturalistic fallacy
- Aanname dat iets wat ‘natuurlijk’ is, daarmee ook meteen goed is
- Denk aan verkrachting, seksisme of oorlog
Gedragsecologie
- Studie van de evolutie van gedrag (vanuit ethologie)
→ hoe passen dieren hun gedrag aan de omgeving aan
- Darwin
Comparatieve psychologie
- De menselijk psyché is geëvolueerd, die we deels gemeenschappelijk met andere diersoorten
hebben
- Vergelijking tussen diersoorten
VOORBEELD TENTAMENVRAAG: Hoe kun je het Cinderella-effect verklaren vanuit kin-selectie-
theorie?
, Kennisclip 1 Egas
1. Gedrag
- Dynamisch
- Reactie
→ strip Kelvin and Hobbs
Waarom is gedrag interessant?
- Iedereen observeert
- Mechanistisch inzicht
- Tegen intuïtieve verklaringen:
Verrassen, vooral als we ons niet bewust zijn van wat we doen…!
Voorbeeld 1: ‘Slimme Hans”
- “person swapping social experiment”
- Paard kon aan lichaamshouding van mensen om hen heen zien of die genoeg gestampt had
Voorbeeld 2: ”person swapping”
- Mensen werden verwisseld voor iemand z’n neus zonder dat mensen het doorhadden
Kennisclip 2 Egas
2. Vier ‘Waarom?” categorieën (Tinbergen 1963)
Antwoorden in termen van
1. Functie
2. Causatie
3. Ontwikkeling
4. Evolutionaire historie
Voorbeeld:
Tapuit migreert vanuit noordelijke halfrond naar bezuiden de Sahara, waar ze overwinteren:
1. Funcit – waarom leidt migratie tot een hogere fitness?
2. Causatie – hoe bepaalt de tapuit te vertrekken, wat is de oorzaak?
3. Ontwikkeling – is migratie-gedrag instinctief of aangeleerd?
4. Evolutionaire historie- migratie ook bij zuster-taxa?
