ONTEIGENING
1. Begrip en voorwerp
= zwaarste publiekrechtelijke middel dat er bestaat
Overheid kan beperkingen opleggen voor algemeen nut, maar soms is dat niet voldoende!
Er zijn heel veel voorwaarden aan verbonden aangezien het zeer ingrijpend is.
Een typevoorbeeld van een zakelijk recht = eigendomsrecht,
het ontzet iemand uit zijn eigendom.
- Gedwongen: tegen de wil in van de betrokkene (als je het NIET minnelijk kan
oplossen)
- Onherroepelijk: niet tijdelijk, voor altijd
- Volledig: helemaal
Voorwerp = wat kan onteigend worden?
Federale algemene onteigeningswetten: lichamelijke onroerende goederen (huis & grond)
Vlaams onteigeingsdecreet: lichamelijke onroerende goederen + zakelijke rechten die
gebeurlijk afzonderlijk rusten of gevestigd worden op een onroerend goed. (art 4)
!!! GEEN persoonlijke vorderingen! (bv.pacht)
2. Wetgevend kader
- Bescherming van het eigendomsrecht
Art 16 GW
Het privatief eigendomsrecht is beschermd.
- Federale regelgeving
Vlaams Onteigeningsdecreet nieuw sinds 2018
Naar het gewest overgedragen à om zelf decreten op te stellen
Welke wetgeving is van toepassing in het Vlaams Gewest?
• Federale onteigeingswetten: onteigeningen op federale bevoegdheden
Bv. defensie, justitie
• Vlaams Onteigeningsdecreet: nieuw algemeen kader voor alle Vlaamse
bevoegdheden bv. cultuur, onderwijs, lokaal bestuur
3. Onteigeningsbevoegdheid
De verschillende overheden in Vlaanderen kunnen gebouwen en gronden onteigenen om
redenen van openbaar nut of algemeen belang, bijvoorbeeld om gebouwen op te richten of
wegen en rioleringen aan te leggen. De besturen mogen enkel onteigenen voor projecten
binnen hun bevoegdheidssfeer.
Naast het Vlaamse Gewest en de federale overheidsdiensten kunnen de volgende lokale
overheden een beslissing nemen om een gebouw of grond te onteigenen:
, • gemeenten
• OCMW's
• provincies
• autonome gemeente- en provinciebedrijven
• provinciale ontwikkelingsmaatschappijen
• intergemeentelijke samenwerkingsverbanden.
Art 6: wie kan onteigenen
Art 8: is hiervoor een machtiging vereist & wie moet deze machtiging geven?
BV. kan Aquafin een grond onteigenen? Ja art 6 3° c) VOD
Is hiervoor een machtiging nodig? JA art. 8 1e lid VOD
Wie moet die machtiging dan geven? De Vlaamse regering art 8 1e lid VOD
4. Onteigeningsvoorwaarden
5 voorwaarden, 4 uit grondwet en 1 Europees art. 3 VOD
A. Algemeen nutsdoel
De onteigening moet het algemeen nut van de gemeenschap nastreven
Gemeenschap = federale staat, gewesten, gemeenschappen, provincie, gemeente, openbare
instellingen of andere publiekrechtelijke personen, privaatrechtelijke instellingen belast met
openbare dienst
Bv. aanleggen van nieuwe wijk, onderwijs, oprichten winkelcentrum / bedrijventerrein …
B. In de gevallen door de wet bepaald
Er is een bepaling in een wetgevende akte nodig om tot onteigening te kunnen overgaan.
= habiliteitsbepaling
Als er geen specifieke rechtsgrond voor handen is voorziet art 7 een opvangmogelijkheid.
C. Op de wijze door de wet bepaald
= de te volgen procedure (zie later)
D. Billijke en voorafgaande schadeloosstelling
De overheid vergoedt de schade die het rechtstreekse gevolg is van de onteigening.
Dit gebeurt billijk en objectief.
E. Noodzakelijkheidsvereiste (Europees)
Alleen mogelijk als de onteigening noodzakelijk is:
• Doel van de onteigening: dwingende reden van algemeen belang
• Onteigening als middel; als er geen alternatief is
• Voorwerp van de onteigening
1. Begrip en voorwerp
= zwaarste publiekrechtelijke middel dat er bestaat
Overheid kan beperkingen opleggen voor algemeen nut, maar soms is dat niet voldoende!
Er zijn heel veel voorwaarden aan verbonden aangezien het zeer ingrijpend is.
Een typevoorbeeld van een zakelijk recht = eigendomsrecht,
het ontzet iemand uit zijn eigendom.
- Gedwongen: tegen de wil in van de betrokkene (als je het NIET minnelijk kan
oplossen)
- Onherroepelijk: niet tijdelijk, voor altijd
- Volledig: helemaal
Voorwerp = wat kan onteigend worden?
Federale algemene onteigeningswetten: lichamelijke onroerende goederen (huis & grond)
Vlaams onteigeingsdecreet: lichamelijke onroerende goederen + zakelijke rechten die
gebeurlijk afzonderlijk rusten of gevestigd worden op een onroerend goed. (art 4)
!!! GEEN persoonlijke vorderingen! (bv.pacht)
2. Wetgevend kader
- Bescherming van het eigendomsrecht
Art 16 GW
Het privatief eigendomsrecht is beschermd.
- Federale regelgeving
Vlaams Onteigeningsdecreet nieuw sinds 2018
Naar het gewest overgedragen à om zelf decreten op te stellen
Welke wetgeving is van toepassing in het Vlaams Gewest?
• Federale onteigeingswetten: onteigeningen op federale bevoegdheden
Bv. defensie, justitie
• Vlaams Onteigeningsdecreet: nieuw algemeen kader voor alle Vlaamse
bevoegdheden bv. cultuur, onderwijs, lokaal bestuur
3. Onteigeningsbevoegdheid
De verschillende overheden in Vlaanderen kunnen gebouwen en gronden onteigenen om
redenen van openbaar nut of algemeen belang, bijvoorbeeld om gebouwen op te richten of
wegen en rioleringen aan te leggen. De besturen mogen enkel onteigenen voor projecten
binnen hun bevoegdheidssfeer.
Naast het Vlaamse Gewest en de federale overheidsdiensten kunnen de volgende lokale
overheden een beslissing nemen om een gebouw of grond te onteigenen:
, • gemeenten
• OCMW's
• provincies
• autonome gemeente- en provinciebedrijven
• provinciale ontwikkelingsmaatschappijen
• intergemeentelijke samenwerkingsverbanden.
Art 6: wie kan onteigenen
Art 8: is hiervoor een machtiging vereist & wie moet deze machtiging geven?
BV. kan Aquafin een grond onteigenen? Ja art 6 3° c) VOD
Is hiervoor een machtiging nodig? JA art. 8 1e lid VOD
Wie moet die machtiging dan geven? De Vlaamse regering art 8 1e lid VOD
4. Onteigeningsvoorwaarden
5 voorwaarden, 4 uit grondwet en 1 Europees art. 3 VOD
A. Algemeen nutsdoel
De onteigening moet het algemeen nut van de gemeenschap nastreven
Gemeenschap = federale staat, gewesten, gemeenschappen, provincie, gemeente, openbare
instellingen of andere publiekrechtelijke personen, privaatrechtelijke instellingen belast met
openbare dienst
Bv. aanleggen van nieuwe wijk, onderwijs, oprichten winkelcentrum / bedrijventerrein …
B. In de gevallen door de wet bepaald
Er is een bepaling in een wetgevende akte nodig om tot onteigening te kunnen overgaan.
= habiliteitsbepaling
Als er geen specifieke rechtsgrond voor handen is voorziet art 7 een opvangmogelijkheid.
C. Op de wijze door de wet bepaald
= de te volgen procedure (zie later)
D. Billijke en voorafgaande schadeloosstelling
De overheid vergoedt de schade die het rechtstreekse gevolg is van de onteigening.
Dit gebeurt billijk en objectief.
E. Noodzakelijkheidsvereiste (Europees)
Alleen mogelijk als de onteigening noodzakelijk is:
• Doel van de onteigening: dwingende reden van algemeen belang
• Onteigening als middel; als er geen alternatief is
• Voorwerp van de onteigening
