Staatsrecht
Leeruitkomsten
WEEK 1
Hoofstuk 1. De Nederlandse staat en zijn bewoners
De kenmerken van een staat beschrijven
We spreken van een staat als er een gemeenschap is van mensen op een bepaald grondgebied,
waarover een organisatie het hoogste gezag uitoefent.
Het grondgebied van een staat, een territorium, kent grenzen die soms na talloze oorlogen tot stand zijn
gekomen en in een verdrag met buurlanden zijn vastgelegd.
De gemeenschap wordt gevormd door mensen die daartoe behoren van wege hun afstamming of
die op verzoek de nationaliteit van de staat hebben verkregen.
De verbondenheid met de gemeenschap uit zich in nationale symbolen, zoals een vlag en een volkslied.
Het hoogste gezag van de staat is gericht op het scheppen en handhaven van orde en recht.
De staat heeft exclusieve zeggenschap op en over zijn gehele grondgebied. Om te voorkomen dat
burgers voor eigen rechter gaan spelen, mag alleen het hoogste gezag van de staat geweld gebruiken. Dit gezag
wordt niet alleen uitgeoefend over de burgers die de nationaliteit van de staat bezitten, maar ook over
vreemdelingen die zich als toerist, werknemer, verkeersdeelnemer enzovoort, op het grondgebied van de staat
bevinden.
Erkenning van een staat door andere staten wordt wel als vierde kenmerkend element van een staat
beschouwd. Een moeilijkheid doet zich voor als een staat niet door alle andere staten wordt erkend.
Islamitische Staat bijvoorbeeld riep zelf het kalifaat uit, dat wil zeggen ‘staat waar een kalief regeert’. Een kalief
is een opvolger van Mohammed. Islamitische Staat is niet door alle andere staten als staat erkend. Ook erkent
Nederland de Palestijnse staat, maar buurland Israël doet dit niet. Desondanks gaan we er in Nederland van uit
dat de
Palestijnse staat een staat is.
Je bent dus pas een staat als je erkend wordt door alle andere staten, maar erkenning is niet noodzakelijk
De begrippen staat, land en overheid duiden;
Het begrip staat kan in twee betekenissen worden gebruikt. Aan de ene kant wordt hiermee het land
aangeduid, dat wil zeggen het grondgebied met de bevolking van de staat. Tegelijkertijd wordt met staat ook
het gezag in de staat bedoeld, oftewel de overheid
Uitleggen wat staatssoevereiniteit inhoudt;
Wanneer (rechts)personen afspraken (overeenkomst) met elkaar maken stellen zij een contract op
volgens de nationale wet. Maar wanneer staten een afspraak (verdrag) met elkaar maken geldt niet
het recht van de plek waar de regeringsleiders met elkaar vergaderen. Afspraken tussen staten
worden gemaakt op grond van het internationale recht.
1.1.1 Staatssoevereiniteit
De overheid heeft de ultieme beslissingsbevoegdheid op het grondgebied van haar staat en is de enige
die de wet- en regelgeving kan opstellen: de overheid heeft staatssoevereiniteit.
Deze macht kan echter op twee manieren worden beperkt:
1. Soevereiniteit overdragen: de staat kan beslissen om (een gedeelte) van de
beslissingsbevoegdheid over te dragen aan bijvoorbeeld een internationale organisatie. De
staat kan dan niet meer zelf alle regels stellen, maar accepteert dat een organisatie hoger en
gezaghebbender is dan de staat zelf (Europese Unie).
2. Soevereiniteit onvrijwillig beperkt: een land kan onvrijwillig de beslissingsbevoegdheid uit
handen nemen van de staat (een staat wordt bijvoorbeeld binnengedrongen door een and
Soevereiniteit= de staat heeft het recht om gezag binnen de staat uit te oefenen en
andere staten mogen zich niet bemoeien met binnenlandse aangelegenheden en
moeten zich onthouden van agressie tegen een andere soevereine staat
,De staat kan in beide betekenissen worden beschouwd als een zelfstandige en ondeelbare eenheid. Anders
gezegd, de staat is soeverein. Dit zien we ook terug in art. 2:1 BW, de
Nederlandse staat is een rechtspersoon naar burgerlijk recht. Dit betekent dat de staat, net als een persoon,
zelfstandig drager is van rechten en plichten en als staatsmacht kan optreden in het juridische verkeer binnen
Nederland en in contact met andere staten. Deze erkennen de Nederlandse staat en moeten het
zelfbeschikkingsrecht van Nederland binnen zijn eigen staat en over zijn eigen staatsaangelegenheden
respecteren
De hoofdlijnen van het staatsrecht benoemen;
1. Inrichting van de staat en verdeling van bevoegdheden
2. Rechtsspraak en rechtsbescherming tegen de overheid
3. Handhaving individuele vrijheden van de burger
4. Totstandkoming, gelding en handhaving van recht
Aangeven welke staten tot het Koninkrijk der Nederlanden behoren;
Nederland maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden.
De Nederlandse koloniën waren Nederland-Indië (het tegenwoordige Indonesië), Suriname en de zes eilanden
van de (toenmalige) Nederlandse Antillen: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint-Eustatius en Sint-Maarten.
Indonesië en Suriname hebben zich respectievelijk 1945 en 1975 van het Koninkrijk losgemaakt en zijn
onafhankelijke staten geworden.
Aruba is in 1986 ook een zelfstandige staat geworden, maar heeft verklaard bij het Koninkrijk te
willen blijven horen. Het Koninkrijk der Nederlanden was vanaf dat moment een staatsrechtelijk
samenwerkingsverband tussen drie landen: Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba met zijn status
aparte.
Op 15 december 2008 hebben Nederland en zijn staatsrechtelijke partners een akkoord gesloten over nieuwe
staatskundige verhoudingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden.
De Nederlandse Antillen zijn op 10-10-2010 opgeheven. Curaçao en Sint-Maarten zijn, net als Aruba,
zelfstandige staten binnen het Koninkrijk geworden. Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (de BES-eilanden)
hebben de status gekregen van openbare lichamen in de zin van art. 134 Gw en zijn een soort overzeese
gemeenten geworden
Enkele rechtsgevolgen van het Nederlanderschap noemen;
1. Nederlanders hebben vrije toegang tot Nederland en mogen hier vrij verblijven. Dit is nergens is de
wet vastgesteld maar historisch zo gegroeid. Nederlanders zijn altijd in Nederland toegelaten en
worden hier nooit uitgezet.
2. Het Nederlandse wetboek van Strafrecht is ook (grotendeels) van toepassing op Nederlanders die
buiten het territorium van het Koninkrijk bepaalde misdrijven hebben gepleegd (art. 5 Sr). Deze wet
heeft een exterritoriale werking (werking buiten de landgrenzen van een staat)
3. De Nederlander die in het buitenland gevangen wordt, geniet van diplomatieke bescherming, dat wil
zeggen dat vertegenwoordigers van Nederland zich ervoor zullen inzetten dat hij door de buitenlandse
staat goed wordt behandeld. Zij kunnen ook proberen te bewerkstelligen dat Nederlanders hun straf
in Nederland mogen uitzitten.
4. Nederlanders worden niet aan andere staten uitgeleverd (dit betekent: overgedragen om berecht te
worden), als niet zeker is dat zij na hun veroordeling hun straf mogen uitzitten in Nederland (art. 4
Uitleveringswet).
5. Art. 4 Gw geeft Nederlanders het recht om onder andere de leden van de Tweede Kamer, de
volksvertegenwoordigers, te kiezen (actief kiesrecht). Ook kunnen Nederlanders zelf gekozen worden
als kamerlid (passief kiesrecht)
6. Sommige openbare functies kunnen alleen door Nederlanders worden vervuld. Dit geldt bijvoorbeeld
voor de functie van burgermeester (art. 63 Gemeentewet) en die van rechter (art. 4 Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren), alsmede in principe voor het vervullen van een vertrouwensfunctie als
ambtenaar (art. 125e Ambtenarenwet).
, 7. Nederlanders kunnen aanspraak maken op voorzieningen of uitkeringen zoals bijstand, kinderbijslag
en huurtoeslag.
De begrippen vreemdeling, optieverklaring en naturalisatie uitleggen;
Vreemdeling: Persoon die niet de Nederlandse nationaliteit bezit
Optieverklaring: Verklaring van een jongere uit de tweede generatie tussen die 18 en 25 jaar dat hij
Nederlander wil zijn
Naturalisatie: Verkrijging van het Nederlanderschap door een besluit van de Nederlandse overheid
Een vreemdeling heeft de eerste zes rechten, die een Nederlander wel heeft niet, en de laatste alleen als hij
rechtmatig in Nederland verblijft. Een vreemdeling is volgens art. 1 lid
1 sub e RWN hij die de Nederlandse nationaliteit niet bezit.
Vreemdelingen die voldoen aan de voorwaarden in art. 6 RWN kunnen het Nederlanderschap
verkrijgen door optie. De vreemdeling legt op het gemeentehuis in zijn woonplaats een optieverklaring af die
na onderzoek door de burgemeester kan worden bevestigd.
Een vreemdeling die niet voor optie in aanmerking komt kan een verzoek tot naturalisatie indienen bij de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) die na onderzoek kan instemmen met het verzoek (art. 7 RWN).
Is de optie bevestigd of is ingestemd met naturalisatie, dan moet de vreemdeling deelnemen aan
een naturalisatieceremonie waar hij een verklaring van verbondenheid uitspreekt. Hiermee geeft hij aan dat hij
de vrijheden en rechten van de Nederlandse staat eerbiedigt
Aangeven wat diplomatieke bescherming inhoudt;
Vertegenwoordigers van Nederland zullen zich ervoor inzetten dat de Nederlander die in het buitenland
gevangengenomen wordt, door de buitenlandse staat goed behandeld wordt.
De vertegenwoordigers van Nederland kunnen ook proberen te bewerkstelligen dat
Nederlanders hun straf in Nederland mogen uitzitten. Dit kan alleen als er een uitleveringsverdrag
is gesloten tussen de staten.
Uitleggen waarom in Nederland een identificatieplicht geldt en hoe burgers hieraan kunnen voldoen;
Art. 1 WID geeft aan met welke documenten iemand zijn identiteit, dus ook zijn nationaliteit kan
aantonen.
Nederland vormt samen met zevenentwintig andere staten de Europese Unie (EU). In het
Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag) is onder andere vastgelegd dat burgers uit de EU-
landen zich vrij door Europa mogen bewegen.
Mede met het oog hierop heeft een aantal Europese staten in 1985 het Verdrag van Schengen (een
plaatsje in Luxemburg) gesloten, waarbij de paspoortcontroles aan de binnengrenzen van Europa zijn
afgeschaft. Dit geldt dus ook voor de grens van Nederland met België en Duitsland. Als gevolg hiervan is de
noodzaak om in Nederland iemands identiteit te kunnen controleren, toegenomen. Volgens art. 2 WID moet
iedereen vanaf 14 jaar, dus zowel Nederlanders als niet-Nederlanders, een identiteitsbewijs kunnen laten zien
bij politiecontroles
Het koppelingsbeginsel verklaren;
Volgens artikel 10 lid 1 Vreemdelingenwet kan een vreemdeling die niet rechtmatig in Nederland verblijft,
behalve in uitzonderingsgevallen (zie lid 2), geen aanspraak maken op de toekenning van verstrekkingen,
voorzieningen en uitkeringen zoals een bijstandsuitkering. Voor de toegang tot Nederland en voor een korter of
langer verblijf gelden speciale regels.
Art. 3 Vreemdelingenwet verhindert de toegang tot Nederland aan een vreemdeling die geen geldig
identiteitsbewijs heeft, die een gevaar is voor de openbare orde en veiligheid of die geen geld heeft voor zijn
verblijf in Nederland en zijn terugreis.
Welke voorzieningen of verstrekking je kan krijgen als je rechtmatig verblijf hebt. Rechtmatig verblijf is een
voorwaarde om in aanmerking te komen voor bijstand, zorgverzekering, uitkeringen, etc.
Rechtmatig verblijf is de Nederlandse nationaliteit bezitten/verblijfsvergunning
Leeruitkomsten
WEEK 1
Hoofstuk 1. De Nederlandse staat en zijn bewoners
De kenmerken van een staat beschrijven
We spreken van een staat als er een gemeenschap is van mensen op een bepaald grondgebied,
waarover een organisatie het hoogste gezag uitoefent.
Het grondgebied van een staat, een territorium, kent grenzen die soms na talloze oorlogen tot stand zijn
gekomen en in een verdrag met buurlanden zijn vastgelegd.
De gemeenschap wordt gevormd door mensen die daartoe behoren van wege hun afstamming of
die op verzoek de nationaliteit van de staat hebben verkregen.
De verbondenheid met de gemeenschap uit zich in nationale symbolen, zoals een vlag en een volkslied.
Het hoogste gezag van de staat is gericht op het scheppen en handhaven van orde en recht.
De staat heeft exclusieve zeggenschap op en over zijn gehele grondgebied. Om te voorkomen dat
burgers voor eigen rechter gaan spelen, mag alleen het hoogste gezag van de staat geweld gebruiken. Dit gezag
wordt niet alleen uitgeoefend over de burgers die de nationaliteit van de staat bezitten, maar ook over
vreemdelingen die zich als toerist, werknemer, verkeersdeelnemer enzovoort, op het grondgebied van de staat
bevinden.
Erkenning van een staat door andere staten wordt wel als vierde kenmerkend element van een staat
beschouwd. Een moeilijkheid doet zich voor als een staat niet door alle andere staten wordt erkend.
Islamitische Staat bijvoorbeeld riep zelf het kalifaat uit, dat wil zeggen ‘staat waar een kalief regeert’. Een kalief
is een opvolger van Mohammed. Islamitische Staat is niet door alle andere staten als staat erkend. Ook erkent
Nederland de Palestijnse staat, maar buurland Israël doet dit niet. Desondanks gaan we er in Nederland van uit
dat de
Palestijnse staat een staat is.
Je bent dus pas een staat als je erkend wordt door alle andere staten, maar erkenning is niet noodzakelijk
De begrippen staat, land en overheid duiden;
Het begrip staat kan in twee betekenissen worden gebruikt. Aan de ene kant wordt hiermee het land
aangeduid, dat wil zeggen het grondgebied met de bevolking van de staat. Tegelijkertijd wordt met staat ook
het gezag in de staat bedoeld, oftewel de overheid
Uitleggen wat staatssoevereiniteit inhoudt;
Wanneer (rechts)personen afspraken (overeenkomst) met elkaar maken stellen zij een contract op
volgens de nationale wet. Maar wanneer staten een afspraak (verdrag) met elkaar maken geldt niet
het recht van de plek waar de regeringsleiders met elkaar vergaderen. Afspraken tussen staten
worden gemaakt op grond van het internationale recht.
1.1.1 Staatssoevereiniteit
De overheid heeft de ultieme beslissingsbevoegdheid op het grondgebied van haar staat en is de enige
die de wet- en regelgeving kan opstellen: de overheid heeft staatssoevereiniteit.
Deze macht kan echter op twee manieren worden beperkt:
1. Soevereiniteit overdragen: de staat kan beslissen om (een gedeelte) van de
beslissingsbevoegdheid over te dragen aan bijvoorbeeld een internationale organisatie. De
staat kan dan niet meer zelf alle regels stellen, maar accepteert dat een organisatie hoger en
gezaghebbender is dan de staat zelf (Europese Unie).
2. Soevereiniteit onvrijwillig beperkt: een land kan onvrijwillig de beslissingsbevoegdheid uit
handen nemen van de staat (een staat wordt bijvoorbeeld binnengedrongen door een and
Soevereiniteit= de staat heeft het recht om gezag binnen de staat uit te oefenen en
andere staten mogen zich niet bemoeien met binnenlandse aangelegenheden en
moeten zich onthouden van agressie tegen een andere soevereine staat
,De staat kan in beide betekenissen worden beschouwd als een zelfstandige en ondeelbare eenheid. Anders
gezegd, de staat is soeverein. Dit zien we ook terug in art. 2:1 BW, de
Nederlandse staat is een rechtspersoon naar burgerlijk recht. Dit betekent dat de staat, net als een persoon,
zelfstandig drager is van rechten en plichten en als staatsmacht kan optreden in het juridische verkeer binnen
Nederland en in contact met andere staten. Deze erkennen de Nederlandse staat en moeten het
zelfbeschikkingsrecht van Nederland binnen zijn eigen staat en over zijn eigen staatsaangelegenheden
respecteren
De hoofdlijnen van het staatsrecht benoemen;
1. Inrichting van de staat en verdeling van bevoegdheden
2. Rechtsspraak en rechtsbescherming tegen de overheid
3. Handhaving individuele vrijheden van de burger
4. Totstandkoming, gelding en handhaving van recht
Aangeven welke staten tot het Koninkrijk der Nederlanden behoren;
Nederland maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden.
De Nederlandse koloniën waren Nederland-Indië (het tegenwoordige Indonesië), Suriname en de zes eilanden
van de (toenmalige) Nederlandse Antillen: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint-Eustatius en Sint-Maarten.
Indonesië en Suriname hebben zich respectievelijk 1945 en 1975 van het Koninkrijk losgemaakt en zijn
onafhankelijke staten geworden.
Aruba is in 1986 ook een zelfstandige staat geworden, maar heeft verklaard bij het Koninkrijk te
willen blijven horen. Het Koninkrijk der Nederlanden was vanaf dat moment een staatsrechtelijk
samenwerkingsverband tussen drie landen: Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba met zijn status
aparte.
Op 15 december 2008 hebben Nederland en zijn staatsrechtelijke partners een akkoord gesloten over nieuwe
staatskundige verhoudingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden.
De Nederlandse Antillen zijn op 10-10-2010 opgeheven. Curaçao en Sint-Maarten zijn, net als Aruba,
zelfstandige staten binnen het Koninkrijk geworden. Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (de BES-eilanden)
hebben de status gekregen van openbare lichamen in de zin van art. 134 Gw en zijn een soort overzeese
gemeenten geworden
Enkele rechtsgevolgen van het Nederlanderschap noemen;
1. Nederlanders hebben vrije toegang tot Nederland en mogen hier vrij verblijven. Dit is nergens is de
wet vastgesteld maar historisch zo gegroeid. Nederlanders zijn altijd in Nederland toegelaten en
worden hier nooit uitgezet.
2. Het Nederlandse wetboek van Strafrecht is ook (grotendeels) van toepassing op Nederlanders die
buiten het territorium van het Koninkrijk bepaalde misdrijven hebben gepleegd (art. 5 Sr). Deze wet
heeft een exterritoriale werking (werking buiten de landgrenzen van een staat)
3. De Nederlander die in het buitenland gevangen wordt, geniet van diplomatieke bescherming, dat wil
zeggen dat vertegenwoordigers van Nederland zich ervoor zullen inzetten dat hij door de buitenlandse
staat goed wordt behandeld. Zij kunnen ook proberen te bewerkstelligen dat Nederlanders hun straf
in Nederland mogen uitzitten.
4. Nederlanders worden niet aan andere staten uitgeleverd (dit betekent: overgedragen om berecht te
worden), als niet zeker is dat zij na hun veroordeling hun straf mogen uitzitten in Nederland (art. 4
Uitleveringswet).
5. Art. 4 Gw geeft Nederlanders het recht om onder andere de leden van de Tweede Kamer, de
volksvertegenwoordigers, te kiezen (actief kiesrecht). Ook kunnen Nederlanders zelf gekozen worden
als kamerlid (passief kiesrecht)
6. Sommige openbare functies kunnen alleen door Nederlanders worden vervuld. Dit geldt bijvoorbeeld
voor de functie van burgermeester (art. 63 Gemeentewet) en die van rechter (art. 4 Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren), alsmede in principe voor het vervullen van een vertrouwensfunctie als
ambtenaar (art. 125e Ambtenarenwet).
, 7. Nederlanders kunnen aanspraak maken op voorzieningen of uitkeringen zoals bijstand, kinderbijslag
en huurtoeslag.
De begrippen vreemdeling, optieverklaring en naturalisatie uitleggen;
Vreemdeling: Persoon die niet de Nederlandse nationaliteit bezit
Optieverklaring: Verklaring van een jongere uit de tweede generatie tussen die 18 en 25 jaar dat hij
Nederlander wil zijn
Naturalisatie: Verkrijging van het Nederlanderschap door een besluit van de Nederlandse overheid
Een vreemdeling heeft de eerste zes rechten, die een Nederlander wel heeft niet, en de laatste alleen als hij
rechtmatig in Nederland verblijft. Een vreemdeling is volgens art. 1 lid
1 sub e RWN hij die de Nederlandse nationaliteit niet bezit.
Vreemdelingen die voldoen aan de voorwaarden in art. 6 RWN kunnen het Nederlanderschap
verkrijgen door optie. De vreemdeling legt op het gemeentehuis in zijn woonplaats een optieverklaring af die
na onderzoek door de burgemeester kan worden bevestigd.
Een vreemdeling die niet voor optie in aanmerking komt kan een verzoek tot naturalisatie indienen bij de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) die na onderzoek kan instemmen met het verzoek (art. 7 RWN).
Is de optie bevestigd of is ingestemd met naturalisatie, dan moet de vreemdeling deelnemen aan
een naturalisatieceremonie waar hij een verklaring van verbondenheid uitspreekt. Hiermee geeft hij aan dat hij
de vrijheden en rechten van de Nederlandse staat eerbiedigt
Aangeven wat diplomatieke bescherming inhoudt;
Vertegenwoordigers van Nederland zullen zich ervoor inzetten dat de Nederlander die in het buitenland
gevangengenomen wordt, door de buitenlandse staat goed behandeld wordt.
De vertegenwoordigers van Nederland kunnen ook proberen te bewerkstelligen dat
Nederlanders hun straf in Nederland mogen uitzitten. Dit kan alleen als er een uitleveringsverdrag
is gesloten tussen de staten.
Uitleggen waarom in Nederland een identificatieplicht geldt en hoe burgers hieraan kunnen voldoen;
Art. 1 WID geeft aan met welke documenten iemand zijn identiteit, dus ook zijn nationaliteit kan
aantonen.
Nederland vormt samen met zevenentwintig andere staten de Europese Unie (EU). In het
Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag) is onder andere vastgelegd dat burgers uit de EU-
landen zich vrij door Europa mogen bewegen.
Mede met het oog hierop heeft een aantal Europese staten in 1985 het Verdrag van Schengen (een
plaatsje in Luxemburg) gesloten, waarbij de paspoortcontroles aan de binnengrenzen van Europa zijn
afgeschaft. Dit geldt dus ook voor de grens van Nederland met België en Duitsland. Als gevolg hiervan is de
noodzaak om in Nederland iemands identiteit te kunnen controleren, toegenomen. Volgens art. 2 WID moet
iedereen vanaf 14 jaar, dus zowel Nederlanders als niet-Nederlanders, een identiteitsbewijs kunnen laten zien
bij politiecontroles
Het koppelingsbeginsel verklaren;
Volgens artikel 10 lid 1 Vreemdelingenwet kan een vreemdeling die niet rechtmatig in Nederland verblijft,
behalve in uitzonderingsgevallen (zie lid 2), geen aanspraak maken op de toekenning van verstrekkingen,
voorzieningen en uitkeringen zoals een bijstandsuitkering. Voor de toegang tot Nederland en voor een korter of
langer verblijf gelden speciale regels.
Art. 3 Vreemdelingenwet verhindert de toegang tot Nederland aan een vreemdeling die geen geldig
identiteitsbewijs heeft, die een gevaar is voor de openbare orde en veiligheid of die geen geld heeft voor zijn
verblijf in Nederland en zijn terugreis.
Welke voorzieningen of verstrekking je kan krijgen als je rechtmatig verblijf hebt. Rechtmatig verblijf is een
voorwaarde om in aanmerking te komen voor bijstand, zorgverzekering, uitkeringen, etc.
Rechtmatig verblijf is de Nederlandse nationaliteit bezitten/verblijfsvergunning
