INTERNATIONAAL EN EUROPEES RECHT
INTERNATIONAAL RECHT
1.1 DEFINITIE, INDELING EN FUNCTIE
DEFINITIE
Internationaal recht: geen algemeen aanvaarde definitie
Verleden: betrekkingen tussen volkeren → ‘volkerenrecht’ dit de voorloper van
internationaal recht
Central rol: staten
Toegenomen rol internationale organisaties, niet-gouvernementele organisaties en
particulieren
Rol = internationale betrekkingen gaan reguleren tussen staten, internationale
organisaties, niet-gouvernementele organisaties en particulieren.
Rechtstak die de internationale betrekkingen regelt = internationaal publiekrecht
Internationaal recht: kennen we meestal EVRM, Europese Unie in een onderdeel van
internationaal recht, het zijn verdragen.
WAT IS NU DE DEFINITIE ERVAN?
Samenwerkingsverhoudingen tussen volkeren. Volkeren brengt men terug naar
staten, waarbij staten dus een centrale rol spelen. In de internationale context
vandaag gaat het echter niet enkel om nationale, soevereine staten, maar moet men
ook rekening houden met intergouvernementele organisaties (= organisaties die niet
vreemd zijn aan regeringen).
Internationale betrekkingen omvatten regelingen. Belangrijk om te onthouden is dat
het internationaal recht deze verhoudingen regelt en dat dit verschilt van nationaal
recht.
Ook het onderscheid tussen internationaal publiekrecht en internationaal privaatrecht
moet gekend zijn voor het examen
INDELING
Internationaal publiek recht versus internationaal privaatrecht
Internationaal privaatrecht:
- Gedrag van individuen met grensoverschrijdend element + regelt interacties
tussen burgers (zowel RP als NP)
Elementen bekijken voor bevoegdheden te kunnen weten.
Inhoudelijk weten we niet welke rechtsregels van toepassing zijn de ene staat kan andere
regels hebben dan een andere.
Regels IPR duiden alles aan en geven de antwoorden bij geschillen tussen staten waarin
de burger.
- Regels van nationaal recht (grotendeels geharmoniseerd): deze regels worden
toegepast;
Toepasselijk recht? In de situatie waarin een auto botst, moet ik schade
vergoeden volgens Frans recht of Belgisch recht? Bv. ik ben Belg en mijn
voertuig is in België ingeschreven
Toevoegde rechtbank? Welke rechtbank is bevoegd: een rechtbank in België
of in Frankrijk? Dit wordt bepaald door internationaal privaatrechtelijke regels
Tenuitvoerlegging vonnis? Moet ik eerst formaliteiten vervullen voor een
buitenlands vonnis? Dit kan zich voordoen bij Bv. koop-verkoop tussen een
Belgische producent en een Amerikaanse afnemer.
1
,Grensoverschrijdend denk aan België en Frankrijk. Bv. ik ga naar Frankrijk en botst daar
tegen iemand met de auto. Er is fysieke schade aan een Fransman. Dit betreft een
verhouding tussen burger in een grensoverschrijdende context.
FUNCTIES VAN HET INTERNATIONAAL (PUBLIEK)RECHT
Soevereiniteitsstaten zijn bevoegd voor hun grondgebied en burgers.
Co-existentie: staten bestaan vreedzaam naast elkaar
- Ze stellen territoriale grenzen en zorgen voor de soevereiniteit van hun staat
- Jurisdictie over hun staatsburgers en uitzonderingen
Staten bestaan naast elkaar en respecteren elkaar. Dit schept het juridische kader
waarbinnen staten naast elkaar. Dit schept het juridische kader waarbinnen staten naast
elkaar kunnen samenwerken en elkaar rechtsregels respecteren, met de bedoeling om
vreedzaam en met respect samen te leven. Landgrenzen worden gerespecteerd, evenals
de nationale wetgeving van elke staat. Men voorziet ook in een vorm van
geschillenbeslechting, zodat staten hun conflicten juridische kunnen oplossen.
Coöperatie: samenwerking tussen staten en internationale organisaties
- Wordt gebruikt voor de samenwerking goed te laten lopen op verschillende
aspecten: mensenrechten, milieu, arbeids- en gezondheidsrecht
Bijvoorbeeld WHO-organisatie voor volksgezondheid samenwerkingen van
mensenrechten UNICEF. EVRM, organisatie voor milieu Bv. klimaatopwarming van Parijs.
Integratie: attributie van bevoegdheden en relativering van statelijke soevereiniteit
Een stap waarbij men de soevereiniteit van staten zal loslaten EU is hiervoor bekend,
bij stichting hebben landen soevereiniteit overgedragen aan het Europees Parlement.
Dit gaat verder dan louter samenwerking. Het betekent dat staten bepaalde
beleidsdomeinen overdragen aan een supranationale instelling, zoals de Europese Unie.
Global Governance: mondiaal bestuur
- Regels voor mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering
- Uitdagingen die wereldwijd gelden en dus noodzakelijk op mondiaal niveau
worden aangepakt, bv. mensenrechten.
1.2 INTERNATIONAAL RECHT ALS HORIZONTAAL EN ONVOLMAAKT SYSTEEM
Alle staten hun soevereiniteit is gelijk want ze staan naast elkaar.
Instemming staten (=’oorspronkelijke’ subjecten v. internationaal recht) = cruciaal
→ Internationaal heb je geen 3 rechten en daarom is het een onvolmaakt systeem
instemming
Consensualisme tussen soevereine staten
- Geen centrale wetgever (uitz. Toekennen wetgevende bevoegdheid)
- Geen centrale rechter (tenzij instemming ad hoc of duurzaam)
- Geen centrale afdwinging
Wat is een horizontaal systeem en onvolmaakte systeem?
- Horizontaal systeem: het internationaal recht vertrekt vanuit het gegeven dat
soevereine staten als gelijken naast elkaar staan. Er bestaan geen
wereldparlement dat boven de soevereine staten staat en van bovenaf regels
oplegt. Zulke centrale wetgever bestaat niet. De regels komen tot stand vanuit de
soevereine staten zelf, in hun onderlinge verhouding.
- Federale staten en deelstaten hadden de bevoegdheid om dit internationaal
recht. Verenigen gaan samen zitten en gaan een problematiek beschreven. Als ze
een akkoord bereiken die tekst wordt eerst goedgekeurd dit gebeurt door
2
, internationaal niveau van verschillende soevereine staten. Via het eigen
mechanisme dan gaat het via het parlement als deze wordt gekeurd dan gaat men
internationaal verkondigen. Die is bij ons nationaal goedgekeurd.
- De Verenigde naties zijn tot stand gekomen omdat soevereine staten ermee
hebben ingestemd deze organisatie op te richten. De Algemene Vergadering kan
resoluties aannemen, maar deze zijn in principe niet bindend. Dit is dus niet gelijk
te stellen met een centrale wetgever die bestaat niet in het internationaal recht.
- Er zijn sommige internationale organisaties.
- Het internationaal Gerechtshof is geen internationale rechtbank met automatische
bevoegdheid. Het Hof kan enkel oordelen wanneer beide partijen daarmee
instemmen. Men heeft wel bv. een vorm van ad hoc-instantie: op dat moment en
voor die specifieke reden wordt een arbitrage opgericht.
- Er is geen centrale afdwinging. Er bestaat geen instantie die internationale regels
kan afdwingen. Wat wel bestaat, is dat staten uit eigen belang hun reputatie
willen hooghouden en bv. economische sancties door andere soevereine staten
willen vermijden. In dat opzicht verschilt het nationale recht wel een rechtsmacht
en een politiemacht bestaan om regels af te dwingen.
1.3 KENMERKEN INTERNATIONALE ORGANISATIES
Internationale organisaties maken internationale regels en komen zelf ook tot stand via
internationale regels.
Gemeenschappelijke kenmerken:
- Samenwerkingsverband tussen volkenrechtelijke subjecten
(staten & internationale organisaties)
- Nastreven gemeenschappelijke doelstellingen
- Oprichtingsverdrag
- Eigen organen met vertegenwoordigers
Plenaire vergaderingen, deze wisselen af van vertegenwoordigers zodat iedereen wel
eens kan zetelen. Elke organisatie heeft deze 4.
Internationale organisaties hebben een gemeenschappelijk doel dat wordt vastgesteld in
een oprichtingsverdrag. Aangezien een internationale organisatie niet tastbaar is, maar
wel rechtspersoonlijkheid bezit (met rechten en plichten), is het noodzakelijk dat zij
handelt via organen. Deze organen zorgen voor de werking van de organen.
Deze organen zorgen voor de werking van de organisatie, zoals
Een plenaire vergadering (vorm van algemeen bestuur)
Uitvoerende organen
Een secretariaat
Organisatie-gebonden kenmerken:
Voor elke internationale organisaties kan men kenmerken omschrijven rond haar doel,
maar de concrete invulling verschilt naargelang de organisatie (bv. de Verenigde Naties
tegenover het EVRM).
- Lidmaatschap:
Veelal staten (en internationale organisaties)
‘Open’ versus ‘gesloten’
o Open = alle staten mogen lid zijn
o Gesloten = niet iedereen mag lid worden (beperkt tot bepaalde staten, bv.
op basis van specifieke criteria zoals economische sectoren (zoals de
OPEC))
3
, ‘Universele’ versus ‘regionale’
o Universele = wereldwijde samenwerking
o Regionale = beoogt samenwerking binnen een bepaalde regio = heel
territoriaal – vb. EU.
- Doel:
‘Algemeen’ versus ‘functioneel’
o Algemeen doel = heel breed werkterrein
o Functioneel doel = ze hebben een specifiek werkthema/doel om op te
focussen
- Bevoegdheden:
‘Toegewezen’ versus ‘impliciete’ bevoegdheden
o Toegewezen = uitdrukkelijk opgenomen in het oprichtingsverdrag (letterlijk
toegewezen)
o Impliciete = noodzakelijk om de toegewezen bevoegdheden effectief uit te
oefenen (niet uitgesproken)
‘Intergouvernementele’ versus ‘supranationale organisaties’
o Intergouvernementele = samenwerking tussen staten die als gelijken naast
elkaar blijven
o Supranationale organisaties = staten dragen bepaalde bevoegdheden voor
aan een hoger niveau dat boven het nationale staat
WIPO = wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom
WHO = world health organisation / WTO = world trade organisation organen
Organisatie-gebonden kenmerken (vervolg):
- Organen:
Plenair/ dagelijks bestuur / secretariaat: alle nationale organisaties
(plenaire vergaderingen zijn soort van algemene vergaderingen)
o Plenaire vergadering: alle leden
o Secretariaat: ondersteunende dienst
Eigen rechterlijk orgaan eerder uitzonderlijk
- Besluitvorming:
Divers: unanimiteit / meerderheid / consensus
Binnen de plenaire vergadering of bestuursorgaan zeer divers sommige
vereisten geen anonimiteit.
- Financiën:
Meestal via lidmaatschapsbijdragen en eventuele andere inkomsten
Oprichtingsverdrag bepaalt vaak de bijdrage van de leden.
Supranationale organisatie (EU als voorbeeld par excellence):
- Organen bestaan (deels) uit personen die niet louter optreden voor hun staat
Lidstaten hebben vertegenwoordigers, maar de organen kunnen zelfstandig
beslissingen nemen. Vaak is er een omzettingstermijn voorzien.
- Meerderheidsbeslissingen (dus niet enkel unanimiteit)
- Organen kunnen bindende beslissingen nemen
- Deze beslissing heeft directe gevolgen voor particulieren
4
INTERNATIONAAL RECHT
1.1 DEFINITIE, INDELING EN FUNCTIE
DEFINITIE
Internationaal recht: geen algemeen aanvaarde definitie
Verleden: betrekkingen tussen volkeren → ‘volkerenrecht’ dit de voorloper van
internationaal recht
Central rol: staten
Toegenomen rol internationale organisaties, niet-gouvernementele organisaties en
particulieren
Rol = internationale betrekkingen gaan reguleren tussen staten, internationale
organisaties, niet-gouvernementele organisaties en particulieren.
Rechtstak die de internationale betrekkingen regelt = internationaal publiekrecht
Internationaal recht: kennen we meestal EVRM, Europese Unie in een onderdeel van
internationaal recht, het zijn verdragen.
WAT IS NU DE DEFINITIE ERVAN?
Samenwerkingsverhoudingen tussen volkeren. Volkeren brengt men terug naar
staten, waarbij staten dus een centrale rol spelen. In de internationale context
vandaag gaat het echter niet enkel om nationale, soevereine staten, maar moet men
ook rekening houden met intergouvernementele organisaties (= organisaties die niet
vreemd zijn aan regeringen).
Internationale betrekkingen omvatten regelingen. Belangrijk om te onthouden is dat
het internationaal recht deze verhoudingen regelt en dat dit verschilt van nationaal
recht.
Ook het onderscheid tussen internationaal publiekrecht en internationaal privaatrecht
moet gekend zijn voor het examen
INDELING
Internationaal publiek recht versus internationaal privaatrecht
Internationaal privaatrecht:
- Gedrag van individuen met grensoverschrijdend element + regelt interacties
tussen burgers (zowel RP als NP)
Elementen bekijken voor bevoegdheden te kunnen weten.
Inhoudelijk weten we niet welke rechtsregels van toepassing zijn de ene staat kan andere
regels hebben dan een andere.
Regels IPR duiden alles aan en geven de antwoorden bij geschillen tussen staten waarin
de burger.
- Regels van nationaal recht (grotendeels geharmoniseerd): deze regels worden
toegepast;
Toepasselijk recht? In de situatie waarin een auto botst, moet ik schade
vergoeden volgens Frans recht of Belgisch recht? Bv. ik ben Belg en mijn
voertuig is in België ingeschreven
Toevoegde rechtbank? Welke rechtbank is bevoegd: een rechtbank in België
of in Frankrijk? Dit wordt bepaald door internationaal privaatrechtelijke regels
Tenuitvoerlegging vonnis? Moet ik eerst formaliteiten vervullen voor een
buitenlands vonnis? Dit kan zich voordoen bij Bv. koop-verkoop tussen een
Belgische producent en een Amerikaanse afnemer.
1
,Grensoverschrijdend denk aan België en Frankrijk. Bv. ik ga naar Frankrijk en botst daar
tegen iemand met de auto. Er is fysieke schade aan een Fransman. Dit betreft een
verhouding tussen burger in een grensoverschrijdende context.
FUNCTIES VAN HET INTERNATIONAAL (PUBLIEK)RECHT
Soevereiniteitsstaten zijn bevoegd voor hun grondgebied en burgers.
Co-existentie: staten bestaan vreedzaam naast elkaar
- Ze stellen territoriale grenzen en zorgen voor de soevereiniteit van hun staat
- Jurisdictie over hun staatsburgers en uitzonderingen
Staten bestaan naast elkaar en respecteren elkaar. Dit schept het juridische kader
waarbinnen staten naast elkaar. Dit schept het juridische kader waarbinnen staten naast
elkaar kunnen samenwerken en elkaar rechtsregels respecteren, met de bedoeling om
vreedzaam en met respect samen te leven. Landgrenzen worden gerespecteerd, evenals
de nationale wetgeving van elke staat. Men voorziet ook in een vorm van
geschillenbeslechting, zodat staten hun conflicten juridische kunnen oplossen.
Coöperatie: samenwerking tussen staten en internationale organisaties
- Wordt gebruikt voor de samenwerking goed te laten lopen op verschillende
aspecten: mensenrechten, milieu, arbeids- en gezondheidsrecht
Bijvoorbeeld WHO-organisatie voor volksgezondheid samenwerkingen van
mensenrechten UNICEF. EVRM, organisatie voor milieu Bv. klimaatopwarming van Parijs.
Integratie: attributie van bevoegdheden en relativering van statelijke soevereiniteit
Een stap waarbij men de soevereiniteit van staten zal loslaten EU is hiervoor bekend,
bij stichting hebben landen soevereiniteit overgedragen aan het Europees Parlement.
Dit gaat verder dan louter samenwerking. Het betekent dat staten bepaalde
beleidsdomeinen overdragen aan een supranationale instelling, zoals de Europese Unie.
Global Governance: mondiaal bestuur
- Regels voor mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering
- Uitdagingen die wereldwijd gelden en dus noodzakelijk op mondiaal niveau
worden aangepakt, bv. mensenrechten.
1.2 INTERNATIONAAL RECHT ALS HORIZONTAAL EN ONVOLMAAKT SYSTEEM
Alle staten hun soevereiniteit is gelijk want ze staan naast elkaar.
Instemming staten (=’oorspronkelijke’ subjecten v. internationaal recht) = cruciaal
→ Internationaal heb je geen 3 rechten en daarom is het een onvolmaakt systeem
instemming
Consensualisme tussen soevereine staten
- Geen centrale wetgever (uitz. Toekennen wetgevende bevoegdheid)
- Geen centrale rechter (tenzij instemming ad hoc of duurzaam)
- Geen centrale afdwinging
Wat is een horizontaal systeem en onvolmaakte systeem?
- Horizontaal systeem: het internationaal recht vertrekt vanuit het gegeven dat
soevereine staten als gelijken naast elkaar staan. Er bestaan geen
wereldparlement dat boven de soevereine staten staat en van bovenaf regels
oplegt. Zulke centrale wetgever bestaat niet. De regels komen tot stand vanuit de
soevereine staten zelf, in hun onderlinge verhouding.
- Federale staten en deelstaten hadden de bevoegdheid om dit internationaal
recht. Verenigen gaan samen zitten en gaan een problematiek beschreven. Als ze
een akkoord bereiken die tekst wordt eerst goedgekeurd dit gebeurt door
2
, internationaal niveau van verschillende soevereine staten. Via het eigen
mechanisme dan gaat het via het parlement als deze wordt gekeurd dan gaat men
internationaal verkondigen. Die is bij ons nationaal goedgekeurd.
- De Verenigde naties zijn tot stand gekomen omdat soevereine staten ermee
hebben ingestemd deze organisatie op te richten. De Algemene Vergadering kan
resoluties aannemen, maar deze zijn in principe niet bindend. Dit is dus niet gelijk
te stellen met een centrale wetgever die bestaat niet in het internationaal recht.
- Er zijn sommige internationale organisaties.
- Het internationaal Gerechtshof is geen internationale rechtbank met automatische
bevoegdheid. Het Hof kan enkel oordelen wanneer beide partijen daarmee
instemmen. Men heeft wel bv. een vorm van ad hoc-instantie: op dat moment en
voor die specifieke reden wordt een arbitrage opgericht.
- Er is geen centrale afdwinging. Er bestaat geen instantie die internationale regels
kan afdwingen. Wat wel bestaat, is dat staten uit eigen belang hun reputatie
willen hooghouden en bv. economische sancties door andere soevereine staten
willen vermijden. In dat opzicht verschilt het nationale recht wel een rechtsmacht
en een politiemacht bestaan om regels af te dwingen.
1.3 KENMERKEN INTERNATIONALE ORGANISATIES
Internationale organisaties maken internationale regels en komen zelf ook tot stand via
internationale regels.
Gemeenschappelijke kenmerken:
- Samenwerkingsverband tussen volkenrechtelijke subjecten
(staten & internationale organisaties)
- Nastreven gemeenschappelijke doelstellingen
- Oprichtingsverdrag
- Eigen organen met vertegenwoordigers
Plenaire vergaderingen, deze wisselen af van vertegenwoordigers zodat iedereen wel
eens kan zetelen. Elke organisatie heeft deze 4.
Internationale organisaties hebben een gemeenschappelijk doel dat wordt vastgesteld in
een oprichtingsverdrag. Aangezien een internationale organisatie niet tastbaar is, maar
wel rechtspersoonlijkheid bezit (met rechten en plichten), is het noodzakelijk dat zij
handelt via organen. Deze organen zorgen voor de werking van de organen.
Deze organen zorgen voor de werking van de organisatie, zoals
Een plenaire vergadering (vorm van algemeen bestuur)
Uitvoerende organen
Een secretariaat
Organisatie-gebonden kenmerken:
Voor elke internationale organisaties kan men kenmerken omschrijven rond haar doel,
maar de concrete invulling verschilt naargelang de organisatie (bv. de Verenigde Naties
tegenover het EVRM).
- Lidmaatschap:
Veelal staten (en internationale organisaties)
‘Open’ versus ‘gesloten’
o Open = alle staten mogen lid zijn
o Gesloten = niet iedereen mag lid worden (beperkt tot bepaalde staten, bv.
op basis van specifieke criteria zoals economische sectoren (zoals de
OPEC))
3
, ‘Universele’ versus ‘regionale’
o Universele = wereldwijde samenwerking
o Regionale = beoogt samenwerking binnen een bepaalde regio = heel
territoriaal – vb. EU.
- Doel:
‘Algemeen’ versus ‘functioneel’
o Algemeen doel = heel breed werkterrein
o Functioneel doel = ze hebben een specifiek werkthema/doel om op te
focussen
- Bevoegdheden:
‘Toegewezen’ versus ‘impliciete’ bevoegdheden
o Toegewezen = uitdrukkelijk opgenomen in het oprichtingsverdrag (letterlijk
toegewezen)
o Impliciete = noodzakelijk om de toegewezen bevoegdheden effectief uit te
oefenen (niet uitgesproken)
‘Intergouvernementele’ versus ‘supranationale organisaties’
o Intergouvernementele = samenwerking tussen staten die als gelijken naast
elkaar blijven
o Supranationale organisaties = staten dragen bepaalde bevoegdheden voor
aan een hoger niveau dat boven het nationale staat
WIPO = wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom
WHO = world health organisation / WTO = world trade organisation organen
Organisatie-gebonden kenmerken (vervolg):
- Organen:
Plenair/ dagelijks bestuur / secretariaat: alle nationale organisaties
(plenaire vergaderingen zijn soort van algemene vergaderingen)
o Plenaire vergadering: alle leden
o Secretariaat: ondersteunende dienst
Eigen rechterlijk orgaan eerder uitzonderlijk
- Besluitvorming:
Divers: unanimiteit / meerderheid / consensus
Binnen de plenaire vergadering of bestuursorgaan zeer divers sommige
vereisten geen anonimiteit.
- Financiën:
Meestal via lidmaatschapsbijdragen en eventuele andere inkomsten
Oprichtingsverdrag bepaalt vaak de bijdrage van de leden.
Supranationale organisatie (EU als voorbeeld par excellence):
- Organen bestaan (deels) uit personen die niet louter optreden voor hun staat
Lidstaten hebben vertegenwoordigers, maar de organen kunnen zelfstandig
beslissingen nemen. Vaak is er een omzettingstermijn voorzien.
- Meerderheidsbeslissingen (dus niet enkel unanimiteit)
- Organen kunnen bindende beslissingen nemen
- Deze beslissing heeft directe gevolgen voor particulieren
4
