Contextbegeleiding
Les 1: De contextuele theorie
1 Wat is contextbegeleiding?
Binnen de contextuele hulpverlening (binnen het systematisch kader) van Ivan
Boszorgmenyi-Nagy kijken we naar de verhouding tussen gezinsleden t.o.v. van elkaar,
welke invloeden we meenemen uit vorige generaties, hoe dit ons huidig gedrag binnen
het gezin en de ruimere context bepaald en wat het mogelijke effect is op volgende
generatie.
Gezinssystemen nader bekeken:
Nagy kijkt naar de context van hoe mensen zich onderling verhouden, welke betekenis
ze geven aan die relaties, de onderlinge verbondenheid en het effect ervan over de
generaties heen.
2 Wat is het doel van contextuele hulpverlening?
Mensen minder te laten leunen op destructief recht ( dingen die hun overkomen
zijn, onrecht dat ze ervaren hebben in hun leven, waardoor ze nu niet goed
functioneren).
Meer beroep kunnen doen op eigen hulpbronnen en het herstellen van
vertrouwen.
Werken naar meer vrijheid en autonomie en het maken van eigen keuzes van
de cliënt
3 Wie is Nagy?
Een Hongaars- Amerikaans psychiater
Nagy spreek je uit als ‘ Notch’
Vanuit onderzoek tijdens zijn werk als psychiater:
een integratie van individuele therapie met systeemtheorie (gezinsdynamieken)
Filosofie van Buber: verbondenheid staat
Centraal
Vanuit onderzoek naar therapie met psychotici
Vanuit het systeemdenken
Nagy richt zich naar de context van intermenselijke relaties dus onderlinge
verhoudingen, betekenissen van relaties, onderlinge verbondenheid en dit over
generaties heen (transgenerationeel/intergenerationeel).
Hierbij twee belangrijke begrippen: loyaliteit en de balans van geven en ontvangen.
Er is zowel aandacht voor de individuele als relationele werkelijkheid, dit bekeken
vanuit vier dimensies (Nagy);
De dimensie van de feiten: 1ste dimensie
De eerste dimensie heeft betrekking op de feiten in iemands leven. Het gaat dus om
gegevens zoals sekse, nationaliteit, religie, de persoonlijke en gezinsgeschiedenis,
fysieke aspecten.
Niet enkel de feiten uit iemands huidig leven, ook uit de voorgaande generatie hebben
een invloed. Feiten uit het leven van de ouders hebben ook een invloed op het leven
,van de kinderen (bv. werkloosheid, vroege sterfte van 1 van de ouders, kansarmoede,
…).
De dimensie van de psychologie: 2de dimensie
Hoe hebben mensen die bovenstaande feiten verwerkt, beleefd?
Ontwikkelingspsychologie, hechtingstheorieën, psychodynamische benaderingen.
De dimensie van de interacties: 3de dimensie
Hoe verhouden mensen zich tegenover elkaar?
Wat speelt zich af tussen mensen aan waarneembaar gedrag en communicatie
( rolpatronen, regels in een gezin, gedragspatronen, coalities, machtsstructuren, ..)
De dimensie van de relationele ethiek: 4de dimensie
Deze dimensie maakt de contextuele hulpverlening uniek.
We focussen vanaf nu op deze 4’ dimensie
Examen: let goed op de vraagstelling: vaak gaat deze over aspecten van de 4’
dimensie!!!!!
De 4’ dimensie kan je niet los zien van de andere 3. Het is als het ware een
overkoepeling van alle dimensies.
Relationele ethiek is kijken naar de betrouwbaarheid en de wederkerige rechten en
plichten binnen iedere relatie.
Is kijken naar de invloed van voorgaande generaties op een mens.
Hoe de mens omgaat met die invloeden
En hoe hij die weergeeft in een volgende generatie.
Basisbegrippen zijn: Loyaliteit en de Balans van geven en ontvangen
4 De contextuele begrippen vanuit de 4de dimensie
1) Loyaliteit
Wat is loyaliteit?
Verschillende vormen van loyaliteit:
o Verticale, horizontale en diagonale loyaliteit
o Existentiële (bloedband) en verworven loyaliteit (existentiële: kinderen
blijven loyaal aan ouders die hen iets hebben misdaan)
o Loyaliteitsconflicten
Betekenis
Duidt op een verbondenheid tussen mensen
Ontstaat door wederzijdse betrouwbaarheid
Wordt opgebouwd door verworven diensten en
Verantwoordelijkheden die opgenomen worden in een relatie.
Verschillende vormen van loyaliteit
Existentiële loyaliteit
Ontstaat door het verkrijgen van het leven, bij de geboorte
Is een ‘zijns’ gegeven: kan niet worden verbroken, wel ontkend
Elk kind heeft hierdoor recht op liefde, aandacht en vertrouwen
, Bij ontkenning zal dit niet zonder gevolgen zijn voor de ontwikkeling van het
kind
Voor elke persoon is het belangrijk om existentieel loyaal te kunnen zijn
Verworven loyaliteit
Wordt opgebouwd wanneer mensen gepaste zorg, liefde, aandacht geven. Hoe
sterker de band van vertrouwen en zorgzaamheid is hoe sterker de loyaliteit
wordt.
Kinderen die bij hun natuurlijke ouders opgroeien zijn zowel existentieel als
verworven loyaal naar hun ouders toe.
Wat met kinderen in nieuw samengestelde gezinnen?
Pleeggezinnen? Adoptiekinderen? (voorbeeld)
Verticale loyaliteit
Tussen grootouders- ouders- kinderen
Duidt op asymmetrische relatie: kinderen ontvangen meer dan ze kunnen
geven. ( zie later balans geven en ontvangen)
Kan niet verbroken worden
Horizontale loyaliteit
Loyaliteit die ontstaat door relaties die gekozen worden: vrienden, collega’s,
partners.
Er is ook sprake van verantwoordelijkheid/ rechtvaardigheid/ wederkerige zorg
Is symmetrisch: beide partijen investeren evenveel
Kan verbroken worden
Diagonale loyaliteit
Is een horizontale relatie maar om wille van het onverbreekbare karakter en het
belang van geven en ontvangen valt deze zowel binnen de verticale als de
horizontale, vandaar de diagonale loyaliteit (broers en zussen)
Loyaliteitsconflicten
Ontstaan als mensen moeten kiezen tussen existentiële en verworven
loyaliteiten: dit is eigen aan dagelijkse keuzes.
Problematisch karakter= wanneer een kind klem komt zitten tussen deze 2
loyaliteiten.
> Risico op: onzichtbare loyaliteit en gespleten loyaliteit
1) Onzichtbare loyaliteit
Niet openlijk loyaal kunnen zijn:
Loyaliteit gaat ondergronds
Brengt onvrijheid met zich mee
Werkt door op andere relaties op een destructieve manier
Voorbeelden: kind heeft gevoel verraad te plegen aan eigen papa als hij het
goed heeft met plus papa, gedraagt zich daarom vervelend tav pluspapa
Onzichtbare loyaliteit ontstaat juist doordat het kind aanvoelt dat het niet loyaal kan zijn aan
de biologische papa, vaak zijn het kinderen die uiterlijk echt kiezen voor de mama (omdat deze
, bv. zwaar gekwetst is… kinderen kiezen vaak de kant van degene die hen het meest nodig
heeft, bv. papa dronk veel en was vaak agressief tav de mama en het kind is hier getuige
van….), dus zichtbaar lijkt het alsof er geen loyaliteit meer is tav de papa, maar net door die
existentiële loyaliteit is dit iets wat eigenlijk niet mogelijk is om niet loyaal te zijn aan de beide
ouders.. dan gaat die loyaliteit ondergronds plaats in nemen, en spreken we van onzichtbare
loyaliteit…
Je ziet dan vaak in bepaald gedrag dingen terug komen, bv. opstandig gedrag tegen de plus
papa, of een jongen die toch voor dezelfde kledingsstijl kiest als papa, of die dezelfde
beroepskant uit gaat… enz.. zijn loyaliteit zal zich op een of andere manier toch uiten. Dus in
de praktijk is het belangrijk om aandacht te geven aan die ‘gemiste’ band en het verdriet dat
daar mee gepaard gaat, de nood aan erkenning van geen papa te hebben die hij graag gehad
zou hebben, erkenning voor zijn boosheid op zijn papa…juist daar waar de verbinding fout loopt
is er veel aandacht en zorg nodig om te voorkomen dat er op een andere manier destructief
recht ontstaat. Een kind kan ontzettend boos zijn voor de feiten die een vader pleegt en
tegelijkertijd enorm verdrietig voor het gemis van een papa die hij niet gehad heeft, daarnaast
zullen er altijd dingen zijn die hij wel waardeert, die hij wel gekregen heeft… wat is dat dan?
waar kan hij op teren??? Dat zijn zaken die belangrijk zijn om op te nemen.
2) Gespleten loyaliteit
Kind wordt gedwongen te kiezen voor de ene ouder, tegen de andere
Kind voelt zich verscheurd: stort in de afgrond tussen beiden
Kind zal om te kunnen overleven kiezen voor de loyaliteit tav 1 ouder
Is een onmogelijke keuze: van nature is het existentieel loyaal aan beide ouders
Gevolg: intrapsychische problemen, effecten op andere relaties, roulerende
rekening (zie verder)
Taak voor de hulpverlener: meerzijdig partijdig blijven, psycho-educatie geven.
Splitsing duiden tussen relatie ouderniveau en partnerniveau
Kind= existentieel loyaal aan ouder
Kind= verworven loyaal aan opvoeder
Wat als kind moet kiezen? (Voorbeeld pers met verstandelijke beperking, Jeugdzorg enz.)
2) De balans van geven en ontvangen
Geven = zorg en aandacht hebben, verantwoordelijkheid opnemen, rekening houden
met de belangen en de positie van de ander
Opbouwen van gerechtigde aanspraak of verdienste
Ontvangen = zien wat de ander gegeven heeft en dit ontvangen, erkenning geven
De gever bouwt hierdoor constructief gerechtigde aanspraak op.
De Balans in evenwicht = een betrouwbare relatie= rekening houden met belangen en
rechten van alle betrokkenen.
De balans in beweging
De relatie tussen ouders en kind = asymmetrisch
De ouder geeft meer aan het kind dat het kind terug kan geven
Nagy zegt hierover: het kind lost zijn schuld in door zorg te dragen voor zijn
kleinkinderen in de volgende generatie
In moeilijke situaties (stress, depressie, verslaving,..) is de ouder niet in staat
gepast te geven. Belangrijk om als hulpverlener oog te hebben voor het in
beweging brengen van deze balans: zie volgende les
Het kind heeft het recht om ook aan zijn ouders te geven, dit geeft hem
bestaansrecht
Les 1: De contextuele theorie
1 Wat is contextbegeleiding?
Binnen de contextuele hulpverlening (binnen het systematisch kader) van Ivan
Boszorgmenyi-Nagy kijken we naar de verhouding tussen gezinsleden t.o.v. van elkaar,
welke invloeden we meenemen uit vorige generaties, hoe dit ons huidig gedrag binnen
het gezin en de ruimere context bepaald en wat het mogelijke effect is op volgende
generatie.
Gezinssystemen nader bekeken:
Nagy kijkt naar de context van hoe mensen zich onderling verhouden, welke betekenis
ze geven aan die relaties, de onderlinge verbondenheid en het effect ervan over de
generaties heen.
2 Wat is het doel van contextuele hulpverlening?
Mensen minder te laten leunen op destructief recht ( dingen die hun overkomen
zijn, onrecht dat ze ervaren hebben in hun leven, waardoor ze nu niet goed
functioneren).
Meer beroep kunnen doen op eigen hulpbronnen en het herstellen van
vertrouwen.
Werken naar meer vrijheid en autonomie en het maken van eigen keuzes van
de cliënt
3 Wie is Nagy?
Een Hongaars- Amerikaans psychiater
Nagy spreek je uit als ‘ Notch’
Vanuit onderzoek tijdens zijn werk als psychiater:
een integratie van individuele therapie met systeemtheorie (gezinsdynamieken)
Filosofie van Buber: verbondenheid staat
Centraal
Vanuit onderzoek naar therapie met psychotici
Vanuit het systeemdenken
Nagy richt zich naar de context van intermenselijke relaties dus onderlinge
verhoudingen, betekenissen van relaties, onderlinge verbondenheid en dit over
generaties heen (transgenerationeel/intergenerationeel).
Hierbij twee belangrijke begrippen: loyaliteit en de balans van geven en ontvangen.
Er is zowel aandacht voor de individuele als relationele werkelijkheid, dit bekeken
vanuit vier dimensies (Nagy);
De dimensie van de feiten: 1ste dimensie
De eerste dimensie heeft betrekking op de feiten in iemands leven. Het gaat dus om
gegevens zoals sekse, nationaliteit, religie, de persoonlijke en gezinsgeschiedenis,
fysieke aspecten.
Niet enkel de feiten uit iemands huidig leven, ook uit de voorgaande generatie hebben
een invloed. Feiten uit het leven van de ouders hebben ook een invloed op het leven
,van de kinderen (bv. werkloosheid, vroege sterfte van 1 van de ouders, kansarmoede,
…).
De dimensie van de psychologie: 2de dimensie
Hoe hebben mensen die bovenstaande feiten verwerkt, beleefd?
Ontwikkelingspsychologie, hechtingstheorieën, psychodynamische benaderingen.
De dimensie van de interacties: 3de dimensie
Hoe verhouden mensen zich tegenover elkaar?
Wat speelt zich af tussen mensen aan waarneembaar gedrag en communicatie
( rolpatronen, regels in een gezin, gedragspatronen, coalities, machtsstructuren, ..)
De dimensie van de relationele ethiek: 4de dimensie
Deze dimensie maakt de contextuele hulpverlening uniek.
We focussen vanaf nu op deze 4’ dimensie
Examen: let goed op de vraagstelling: vaak gaat deze over aspecten van de 4’
dimensie!!!!!
De 4’ dimensie kan je niet los zien van de andere 3. Het is als het ware een
overkoepeling van alle dimensies.
Relationele ethiek is kijken naar de betrouwbaarheid en de wederkerige rechten en
plichten binnen iedere relatie.
Is kijken naar de invloed van voorgaande generaties op een mens.
Hoe de mens omgaat met die invloeden
En hoe hij die weergeeft in een volgende generatie.
Basisbegrippen zijn: Loyaliteit en de Balans van geven en ontvangen
4 De contextuele begrippen vanuit de 4de dimensie
1) Loyaliteit
Wat is loyaliteit?
Verschillende vormen van loyaliteit:
o Verticale, horizontale en diagonale loyaliteit
o Existentiële (bloedband) en verworven loyaliteit (existentiële: kinderen
blijven loyaal aan ouders die hen iets hebben misdaan)
o Loyaliteitsconflicten
Betekenis
Duidt op een verbondenheid tussen mensen
Ontstaat door wederzijdse betrouwbaarheid
Wordt opgebouwd door verworven diensten en
Verantwoordelijkheden die opgenomen worden in een relatie.
Verschillende vormen van loyaliteit
Existentiële loyaliteit
Ontstaat door het verkrijgen van het leven, bij de geboorte
Is een ‘zijns’ gegeven: kan niet worden verbroken, wel ontkend
Elk kind heeft hierdoor recht op liefde, aandacht en vertrouwen
, Bij ontkenning zal dit niet zonder gevolgen zijn voor de ontwikkeling van het
kind
Voor elke persoon is het belangrijk om existentieel loyaal te kunnen zijn
Verworven loyaliteit
Wordt opgebouwd wanneer mensen gepaste zorg, liefde, aandacht geven. Hoe
sterker de band van vertrouwen en zorgzaamheid is hoe sterker de loyaliteit
wordt.
Kinderen die bij hun natuurlijke ouders opgroeien zijn zowel existentieel als
verworven loyaal naar hun ouders toe.
Wat met kinderen in nieuw samengestelde gezinnen?
Pleeggezinnen? Adoptiekinderen? (voorbeeld)
Verticale loyaliteit
Tussen grootouders- ouders- kinderen
Duidt op asymmetrische relatie: kinderen ontvangen meer dan ze kunnen
geven. ( zie later balans geven en ontvangen)
Kan niet verbroken worden
Horizontale loyaliteit
Loyaliteit die ontstaat door relaties die gekozen worden: vrienden, collega’s,
partners.
Er is ook sprake van verantwoordelijkheid/ rechtvaardigheid/ wederkerige zorg
Is symmetrisch: beide partijen investeren evenveel
Kan verbroken worden
Diagonale loyaliteit
Is een horizontale relatie maar om wille van het onverbreekbare karakter en het
belang van geven en ontvangen valt deze zowel binnen de verticale als de
horizontale, vandaar de diagonale loyaliteit (broers en zussen)
Loyaliteitsconflicten
Ontstaan als mensen moeten kiezen tussen existentiële en verworven
loyaliteiten: dit is eigen aan dagelijkse keuzes.
Problematisch karakter= wanneer een kind klem komt zitten tussen deze 2
loyaliteiten.
> Risico op: onzichtbare loyaliteit en gespleten loyaliteit
1) Onzichtbare loyaliteit
Niet openlijk loyaal kunnen zijn:
Loyaliteit gaat ondergronds
Brengt onvrijheid met zich mee
Werkt door op andere relaties op een destructieve manier
Voorbeelden: kind heeft gevoel verraad te plegen aan eigen papa als hij het
goed heeft met plus papa, gedraagt zich daarom vervelend tav pluspapa
Onzichtbare loyaliteit ontstaat juist doordat het kind aanvoelt dat het niet loyaal kan zijn aan
de biologische papa, vaak zijn het kinderen die uiterlijk echt kiezen voor de mama (omdat deze
, bv. zwaar gekwetst is… kinderen kiezen vaak de kant van degene die hen het meest nodig
heeft, bv. papa dronk veel en was vaak agressief tav de mama en het kind is hier getuige
van….), dus zichtbaar lijkt het alsof er geen loyaliteit meer is tav de papa, maar net door die
existentiële loyaliteit is dit iets wat eigenlijk niet mogelijk is om niet loyaal te zijn aan de beide
ouders.. dan gaat die loyaliteit ondergronds plaats in nemen, en spreken we van onzichtbare
loyaliteit…
Je ziet dan vaak in bepaald gedrag dingen terug komen, bv. opstandig gedrag tegen de plus
papa, of een jongen die toch voor dezelfde kledingsstijl kiest als papa, of die dezelfde
beroepskant uit gaat… enz.. zijn loyaliteit zal zich op een of andere manier toch uiten. Dus in
de praktijk is het belangrijk om aandacht te geven aan die ‘gemiste’ band en het verdriet dat
daar mee gepaard gaat, de nood aan erkenning van geen papa te hebben die hij graag gehad
zou hebben, erkenning voor zijn boosheid op zijn papa…juist daar waar de verbinding fout loopt
is er veel aandacht en zorg nodig om te voorkomen dat er op een andere manier destructief
recht ontstaat. Een kind kan ontzettend boos zijn voor de feiten die een vader pleegt en
tegelijkertijd enorm verdrietig voor het gemis van een papa die hij niet gehad heeft, daarnaast
zullen er altijd dingen zijn die hij wel waardeert, die hij wel gekregen heeft… wat is dat dan?
waar kan hij op teren??? Dat zijn zaken die belangrijk zijn om op te nemen.
2) Gespleten loyaliteit
Kind wordt gedwongen te kiezen voor de ene ouder, tegen de andere
Kind voelt zich verscheurd: stort in de afgrond tussen beiden
Kind zal om te kunnen overleven kiezen voor de loyaliteit tav 1 ouder
Is een onmogelijke keuze: van nature is het existentieel loyaal aan beide ouders
Gevolg: intrapsychische problemen, effecten op andere relaties, roulerende
rekening (zie verder)
Taak voor de hulpverlener: meerzijdig partijdig blijven, psycho-educatie geven.
Splitsing duiden tussen relatie ouderniveau en partnerniveau
Kind= existentieel loyaal aan ouder
Kind= verworven loyaal aan opvoeder
Wat als kind moet kiezen? (Voorbeeld pers met verstandelijke beperking, Jeugdzorg enz.)
2) De balans van geven en ontvangen
Geven = zorg en aandacht hebben, verantwoordelijkheid opnemen, rekening houden
met de belangen en de positie van de ander
Opbouwen van gerechtigde aanspraak of verdienste
Ontvangen = zien wat de ander gegeven heeft en dit ontvangen, erkenning geven
De gever bouwt hierdoor constructief gerechtigde aanspraak op.
De Balans in evenwicht = een betrouwbare relatie= rekening houden met belangen en
rechten van alle betrokkenen.
De balans in beweging
De relatie tussen ouders en kind = asymmetrisch
De ouder geeft meer aan het kind dat het kind terug kan geven
Nagy zegt hierover: het kind lost zijn schuld in door zorg te dragen voor zijn
kleinkinderen in de volgende generatie
In moeilijke situaties (stress, depressie, verslaving,..) is de ouder niet in staat
gepast te geven. Belangrijk om als hulpverlener oog te hebben voor het in
beweging brengen van deze balans: zie volgende les
Het kind heeft het recht om ook aan zijn ouders te geven, dit geeft hem
bestaansrecht
