BN204V72.1
In een productiebedrijf vinden vele fysieke bewerkingen met goederen en materialen plaats. In een
handelsonderneming worden goederen ingekocht, opgeslagen in het magazijn om vervolgens weer
verkocht te worden.
Bij productiebedrijven worden de ingekochte goederen en materialen (grondstoffen) bewerkt en
omgevormd tot nieuwe producten, waarvan de vorm of aard verschilt met de ingekochte
grondstoffen. De keten van fysieke activiteiten waarin het product tot stand komt noemen we
productieproces.
Primaire middelen zijn de te bewerken grondstoffen en hulpmaterialen, en de secundaire middelen
zijn de te gebruiken machines, transportmiddelen, etc.
Het primaire proces is de gehele activiteitenketen van het inkopen van grondstoffen en ruwe
materialen tot en met het verkopen en eventueel service verlenen aan de klanten. Een primair
proces brengt het eindproduct voort, regelt de coördinatie tussen de operationele activiteiten,
registreert gegevens en verstrekt informatie. Daarom wordt het primaire proces ook wel de
voortbrengingsketen genoemd.
De ingekochte grondstoffen (primaire middelen) en uitgaande producten vormen samen de
materiaalstroom, die door het productieproces loopt.
Globaal materiaalstroomschema Productiebedrijf
Aard van materiaalstroom
Discreet, een discrete materiaalstroom bevat afzonderlijk te tellen onderdelen of
componenten. Zowel bij de ingaande als de uitgaande stroom kunnen we dus afzonderlijke
stuks onderscheiden, die we per eenheid registreren bij de voorraad. Daarnaast is een
discrete materiaalstroom vaak herterogeen. Dat wil zeggen dat er veel verschillende soorten
materialen of componenten aanwezig zijn.
Continue, in een continue materiaalstroom hebben de grondstoffen en producten geen
eigen vorm. Denk hierbij aan vloeistoffen, gassen en poeders. Continue materiaalstromen
komen we tegen in de chemische industrie, waar grondstoffen met elkaar reageren tot
nieuwe chemische producten, en waar de stappen in het productietraject onveranderlijk zijn.
In de petrochemische industrie is de ingaande materiaalstroom vaak homogeen van aard:
aardolie.
Batch (mix-vorm of semi-proces), de ingaande materiaalstroom heeft geen eigen vorm, mar
de uitgaande stroom wel. In de voedings- en genotsmiddelenindustrie zijn mixvormen van
materiaalstromen te herkennen: koffiebranderij, tabaksindustrie, bakkerijen, etc.
Patronen in de materiaalstroom
Convergerend, in een convergerende materiaalstroom komen vele verschillende
grondstoffen binnen in het productieproces, dat tenslotte maar één of enkele soorten
1
, producten hieruit vervaardigt, bijvoorbeeld vliegtuigen, wasmachines, etc. We spreken dan
van samengestelde producten
Divergerend, één of enkele soorten grondstoffen leiden tot een waaier van verschillende
producten. Een divergente materiaalstroom treffen we aan in de petrochemische industrie
waar uit aardolie honderden verschillende stoffen gedestilleerd worden. We spreken dan van
enkelvoudige producten.
Modulair, als verschillende varianten van een bepaald product worden vervaardigd zijn
hiertoe standaardonderdelen of modulen nodig, waaruit de productvarianten samengesteld
kunnen worden.
Het patroon in de materiaalstroom heeft o.a. consequenties voor de kostprijsberekening.
Soorten productieprocessen en producten
Massaproductie, hier bevat de uitgaande materiaalstroom één soort goederen, waarvan de
vorm en samenstelling steeds hetzelfde is. We spreken in dat geval van een
standaardproduct, waarop een individuele klant geen invloed kan uitoefenen voor wat
betreft vorm, grootte of samenstelling.
Stukproductie, de uitgaande materiaalstroom bestaat steeds uit één of slechts enkele
eenheden van een product, waarvan de vorm, afmeting of samenstelling steeds varieert. In
dit geval spreken we van een maatwerkproduct of klantspecifiek product, omdat het de
individuele klant is die de vorm en samenstelling van het product bepaalt. Op de
verkooporder staan de wensen van de klant, en het is deze klantorder die de productie in
gang zet. We spreken dan van klantordergestuurde producten.
Serieproductie, bij deze productiesoort wordt een reeks van gelijke producten in
opeenvolgende series gemaakt. Als de betreffende serie gereed is, kan een volgende serie
van andere producten gefabriceerd worden. Daartoe moeten dan wel eerst de machines
stilgezet worden en anders ingesteld worden om deze volgende serie nieuwe producten te
kunnen maken. De duur van deze stilstand wordt de insteltijd genoemd. Het zal duidelijk zijn
dat deze insteltijd niet te lang mag duren, want gedurende die tijd wordt niets geproduceerd,
maar worden wel arbeidskosten gemaakt.
Mass Customization (‘Massa-stukproductie’), dankzij moderne informatietechnologie en
robotisering is het inmiddels mogelijk om klantspecifieke producten in grote hoeveelheden
te maken.
Bedrijfskolom
In de bedrijfskolom verloopt het patroon in de materiaalstroom grofweg van divergent naar modulair
tot convergerend. Werken de organisaties in een bepaalde bedrijfskolom samen, dan spreken we van
ketenintegratie.
2
In een productiebedrijf vinden vele fysieke bewerkingen met goederen en materialen plaats. In een
handelsonderneming worden goederen ingekocht, opgeslagen in het magazijn om vervolgens weer
verkocht te worden.
Bij productiebedrijven worden de ingekochte goederen en materialen (grondstoffen) bewerkt en
omgevormd tot nieuwe producten, waarvan de vorm of aard verschilt met de ingekochte
grondstoffen. De keten van fysieke activiteiten waarin het product tot stand komt noemen we
productieproces.
Primaire middelen zijn de te bewerken grondstoffen en hulpmaterialen, en de secundaire middelen
zijn de te gebruiken machines, transportmiddelen, etc.
Het primaire proces is de gehele activiteitenketen van het inkopen van grondstoffen en ruwe
materialen tot en met het verkopen en eventueel service verlenen aan de klanten. Een primair
proces brengt het eindproduct voort, regelt de coördinatie tussen de operationele activiteiten,
registreert gegevens en verstrekt informatie. Daarom wordt het primaire proces ook wel de
voortbrengingsketen genoemd.
De ingekochte grondstoffen (primaire middelen) en uitgaande producten vormen samen de
materiaalstroom, die door het productieproces loopt.
Globaal materiaalstroomschema Productiebedrijf
Aard van materiaalstroom
Discreet, een discrete materiaalstroom bevat afzonderlijk te tellen onderdelen of
componenten. Zowel bij de ingaande als de uitgaande stroom kunnen we dus afzonderlijke
stuks onderscheiden, die we per eenheid registreren bij de voorraad. Daarnaast is een
discrete materiaalstroom vaak herterogeen. Dat wil zeggen dat er veel verschillende soorten
materialen of componenten aanwezig zijn.
Continue, in een continue materiaalstroom hebben de grondstoffen en producten geen
eigen vorm. Denk hierbij aan vloeistoffen, gassen en poeders. Continue materiaalstromen
komen we tegen in de chemische industrie, waar grondstoffen met elkaar reageren tot
nieuwe chemische producten, en waar de stappen in het productietraject onveranderlijk zijn.
In de petrochemische industrie is de ingaande materiaalstroom vaak homogeen van aard:
aardolie.
Batch (mix-vorm of semi-proces), de ingaande materiaalstroom heeft geen eigen vorm, mar
de uitgaande stroom wel. In de voedings- en genotsmiddelenindustrie zijn mixvormen van
materiaalstromen te herkennen: koffiebranderij, tabaksindustrie, bakkerijen, etc.
Patronen in de materiaalstroom
Convergerend, in een convergerende materiaalstroom komen vele verschillende
grondstoffen binnen in het productieproces, dat tenslotte maar één of enkele soorten
1
, producten hieruit vervaardigt, bijvoorbeeld vliegtuigen, wasmachines, etc. We spreken dan
van samengestelde producten
Divergerend, één of enkele soorten grondstoffen leiden tot een waaier van verschillende
producten. Een divergente materiaalstroom treffen we aan in de petrochemische industrie
waar uit aardolie honderden verschillende stoffen gedestilleerd worden. We spreken dan van
enkelvoudige producten.
Modulair, als verschillende varianten van een bepaald product worden vervaardigd zijn
hiertoe standaardonderdelen of modulen nodig, waaruit de productvarianten samengesteld
kunnen worden.
Het patroon in de materiaalstroom heeft o.a. consequenties voor de kostprijsberekening.
Soorten productieprocessen en producten
Massaproductie, hier bevat de uitgaande materiaalstroom één soort goederen, waarvan de
vorm en samenstelling steeds hetzelfde is. We spreken in dat geval van een
standaardproduct, waarop een individuele klant geen invloed kan uitoefenen voor wat
betreft vorm, grootte of samenstelling.
Stukproductie, de uitgaande materiaalstroom bestaat steeds uit één of slechts enkele
eenheden van een product, waarvan de vorm, afmeting of samenstelling steeds varieert. In
dit geval spreken we van een maatwerkproduct of klantspecifiek product, omdat het de
individuele klant is die de vorm en samenstelling van het product bepaalt. Op de
verkooporder staan de wensen van de klant, en het is deze klantorder die de productie in
gang zet. We spreken dan van klantordergestuurde producten.
Serieproductie, bij deze productiesoort wordt een reeks van gelijke producten in
opeenvolgende series gemaakt. Als de betreffende serie gereed is, kan een volgende serie
van andere producten gefabriceerd worden. Daartoe moeten dan wel eerst de machines
stilgezet worden en anders ingesteld worden om deze volgende serie nieuwe producten te
kunnen maken. De duur van deze stilstand wordt de insteltijd genoemd. Het zal duidelijk zijn
dat deze insteltijd niet te lang mag duren, want gedurende die tijd wordt niets geproduceerd,
maar worden wel arbeidskosten gemaakt.
Mass Customization (‘Massa-stukproductie’), dankzij moderne informatietechnologie en
robotisering is het inmiddels mogelijk om klantspecifieke producten in grote hoeveelheden
te maken.
Bedrijfskolom
In de bedrijfskolom verloopt het patroon in de materiaalstroom grofweg van divergent naar modulair
tot convergerend. Werken de organisaties in een bepaalde bedrijfskolom samen, dan spreken we van
ketenintegratie.
2
