FORENSISCH WELZIJNSWERK
LES 1: KADER EN HISTORIEK
DOEL EN INHOUD
Centrale vragen:
1. Wat is forensisch welzijnswerk?
2. Wat is het verschil tussen ‘autonoom’ en ‘aan justitie verbonden’ FWZW?
3. Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij FZWZ?
4. Wat is de plaats van welzijnswerk in een justitiële context doorheen de tijd?
5. Wat is de betekenis van de staatshervormingen voor FWZW?
6. Wat is het verband tussen de historische evolutie en de complexiteit van FWZW?
INLEIDING
Wat is forensisch welzijnswerk?
- Justitiehuizen
- Hulp aan personen die met justitie in contact komen
- Re-integratie van gedetineerden
- Welzijnswerk in forensische setting
- Forensisch= alles wat te maken heeft met disciplines en activiteiten die zich situeren op alle echelons
Strafrecht en welzijnswerk zijn niet neutraal → doel en functie hangen af van context waarin ze zijn totstandgekomen
- Strafrecht: formeel bepalen welk gedrag onaanvaardbaar is → sancties en normerende functie, rechtsgronden..
- WZW: effectueren vh recht op maatschappelijke dienstverlening vs doorgeefluik van dominante waarden, normen, wetten en
regels (emancipatie en handhaving → beide zijn conflictueel maar bestaan naast elkaar
- Discussie rond straffen → tijdens spanningsveld van KSR en soc verweer→ beheersen vandaag nog de theorievorming en de
praktijk rond het SR
o Niet statisch maar slinger beweging
o Plaats die WZW binnen SR krijgt is door dit spanningsveld beïnvloedt
- Discussie rond interventies van WZW→ tijdens spanningsveld tussen structurele benadering ve probleem en
individualiserende methoden van bestrijden van sociale problemen (relatie WZW en individu vormgeven + op welke manieren
WZW problemen definieert en benadert
o Bijdrage uit 3 delen
▪ KSR vs sociaal verweer
▪ Ontwikkelingen WZW
▪ Hoe kan samenwerking tss WZW en strafrecht evolueren
(zie later historiek)
,1: HET CONCEPT
- Welzijn en controle (justitie)→ botst → uitdagend domein dus
- Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing, vervolging, straftoemeting en
strafuitvoering) = recht
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
- DUS: welzijnswerk binnen forensische context
1.1: HET CONCEPT EENVOUDIG
̶ Wat?
= Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande (“justitiabelen”)
(on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
− Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
Slachtoffers → Victimologie
Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
̶ Voor wie? (doelgroep)
• Mensen in contact met justitie
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
̶ Door wie? (aanbod)
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening → ervan uitgaan dat momenteel niemand dader is, algemene
populatie kan er gebruik van maken
o Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
̶ Alles dat zich richt van op dat moment bepaalde problematiek
o Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
̶ Breder: onderwijs, sport…
̶ Ocmw doet ook hulpverlening
• Categoriaal welzijnswerk → specifiek en uitsluitend voor doelgroep daders en/of slachtoffers (niet iedereen kan er
gebruik van maken)
o Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferonthaal, Slachtofferhulp, Psychosociale Dienst (PSD),
Justitiehuizen, Moderator, …
1.2: CONCEPT- COMPLEX
Complexiteit
~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
→ Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW (complex te begrijpen + belangrijk)
̶ Autonoom FWZW = welzijnswerk in forensische context dat autonaam is aan justitie
, • HDV (hulp en dienstverlening) dat autonoom van justitie werkt
• Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
̶ Aan justitie verbonden FWZW= welzijnswerk in forensische context nauw verbonden aan justitie
• HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
• Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie)
̶ Je zit met opdrachtgever
Beide: HDV aan daders in justitiële context
Kenmerk Autonome forensische welzijnszorg Aan justitie verbonden forensische welzijnszorg
Positie Onafhankelijk van justitie Ingebed in justitieel kader
Deelname Vrijwillig Vaak verplicht
Opdrachtgever Cliënt / welzijnssector Justitie
Doel Welzijn, herstel, re-integratie Controle, risicobeheersing, veiligheid
Vertrouwelijkheid Hoog Beperkt
Rapportage aan justitie Nee Ja
Rol hulpverlener Vertrouwenspersoon Zorg én toezicht
Focus Ondersteunend Regulerend en begeleidend
Vertrouwelijke relatie- mag je dat dan rapporteren of niet?
JWW (opzoeken)→ onderdeel CAW
, JWW: onderaan → 1 van de opdrachten die het heeft
− Rol van professional in welzijns- en gezondheidszorg
̶ Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
̶ Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
• Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
• Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
̶ Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
• Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
• Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
Aan justitie verbonden FWZW
̶ Welzijnswerk onder mandaat
̶ Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
• Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
̶ Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
̶ Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
̶ Illustratie: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
̶ Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
LES 1: KADER EN HISTORIEK
DOEL EN INHOUD
Centrale vragen:
1. Wat is forensisch welzijnswerk?
2. Wat is het verschil tussen ‘autonoom’ en ‘aan justitie verbonden’ FWZW?
3. Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij FZWZ?
4. Wat is de plaats van welzijnswerk in een justitiële context doorheen de tijd?
5. Wat is de betekenis van de staatshervormingen voor FWZW?
6. Wat is het verband tussen de historische evolutie en de complexiteit van FWZW?
INLEIDING
Wat is forensisch welzijnswerk?
- Justitiehuizen
- Hulp aan personen die met justitie in contact komen
- Re-integratie van gedetineerden
- Welzijnswerk in forensische setting
- Forensisch= alles wat te maken heeft met disciplines en activiteiten die zich situeren op alle echelons
Strafrecht en welzijnswerk zijn niet neutraal → doel en functie hangen af van context waarin ze zijn totstandgekomen
- Strafrecht: formeel bepalen welk gedrag onaanvaardbaar is → sancties en normerende functie, rechtsgronden..
- WZW: effectueren vh recht op maatschappelijke dienstverlening vs doorgeefluik van dominante waarden, normen, wetten en
regels (emancipatie en handhaving → beide zijn conflictueel maar bestaan naast elkaar
- Discussie rond straffen → tijdens spanningsveld van KSR en soc verweer→ beheersen vandaag nog de theorievorming en de
praktijk rond het SR
o Niet statisch maar slinger beweging
o Plaats die WZW binnen SR krijgt is door dit spanningsveld beïnvloedt
- Discussie rond interventies van WZW→ tijdens spanningsveld tussen structurele benadering ve probleem en
individualiserende methoden van bestrijden van sociale problemen (relatie WZW en individu vormgeven + op welke manieren
WZW problemen definieert en benadert
o Bijdrage uit 3 delen
▪ KSR vs sociaal verweer
▪ Ontwikkelingen WZW
▪ Hoe kan samenwerking tss WZW en strafrecht evolueren
(zie later historiek)
,1: HET CONCEPT
- Welzijn en controle (justitie)→ botst → uitdagend domein dus
- Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing, vervolging, straftoemeting en
strafuitvoering) = recht
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
- DUS: welzijnswerk binnen forensische context
1.1: HET CONCEPT EENVOUDIG
̶ Wat?
= Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande (“justitiabelen”)
(on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
− Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
Slachtoffers → Victimologie
Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
̶ Voor wie? (doelgroep)
• Mensen in contact met justitie
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
̶ Door wie? (aanbod)
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening → ervan uitgaan dat momenteel niemand dader is, algemene
populatie kan er gebruik van maken
o Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
̶ Alles dat zich richt van op dat moment bepaalde problematiek
o Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
̶ Breder: onderwijs, sport…
̶ Ocmw doet ook hulpverlening
• Categoriaal welzijnswerk → specifiek en uitsluitend voor doelgroep daders en/of slachtoffers (niet iedereen kan er
gebruik van maken)
o Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferonthaal, Slachtofferhulp, Psychosociale Dienst (PSD),
Justitiehuizen, Moderator, …
1.2: CONCEPT- COMPLEX
Complexiteit
~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
→ Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW (complex te begrijpen + belangrijk)
̶ Autonoom FWZW = welzijnswerk in forensische context dat autonaam is aan justitie
, • HDV (hulp en dienstverlening) dat autonoom van justitie werkt
• Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
̶ Aan justitie verbonden FWZW= welzijnswerk in forensische context nauw verbonden aan justitie
• HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
• Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie)
̶ Je zit met opdrachtgever
Beide: HDV aan daders in justitiële context
Kenmerk Autonome forensische welzijnszorg Aan justitie verbonden forensische welzijnszorg
Positie Onafhankelijk van justitie Ingebed in justitieel kader
Deelname Vrijwillig Vaak verplicht
Opdrachtgever Cliënt / welzijnssector Justitie
Doel Welzijn, herstel, re-integratie Controle, risicobeheersing, veiligheid
Vertrouwelijkheid Hoog Beperkt
Rapportage aan justitie Nee Ja
Rol hulpverlener Vertrouwenspersoon Zorg én toezicht
Focus Ondersteunend Regulerend en begeleidend
Vertrouwelijke relatie- mag je dat dan rapporteren of niet?
JWW (opzoeken)→ onderdeel CAW
, JWW: onderaan → 1 van de opdrachten die het heeft
− Rol van professional in welzijns- en gezondheidszorg
̶ Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
̶ Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
• Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
• Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
̶ Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
• Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
• Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
Aan justitie verbonden FWZW
̶ Welzijnswerk onder mandaat
̶ Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
• Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
̶ Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
̶ Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
̶ Illustratie: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
̶ Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
