Samenvatting Onderzoeksvaardigheden | VIVES | 2024/25

Onderzoeksvaardigheden

Les 1 – 5/02

Inleiding

- Geen invulvragen of definities
- Altijd open vragen



HF1: Basisbegrippen

Wat is wetenschappelijk onderzoek?

- We doen onderzoek om iets te WETEN te komen
- Onderzoeksvragen beantwoorden
- Gebaseerd op voorkennis, theorie
 Vak- en wetenschappelijke bronnen vb. kadernota, tijdschrift voor veiligheid

- Veldonderzoek dat empirisch (zintuigelijk: observeren, luisteren, spreken) verloopt
 Probabilisme (kans)
 falsificatie
o Je mag altijd een onderzoek beginnen met een
veronderstelling/hypothese maar je mag de data/info niet
manipuleren
o Vb. een examen moeilijker maken voor de ene groep en makkelijker
voor de andere groep



- Altijd objectief blijven, eigen mening niet laten
meespelen

- Inductief = verklaring vanuit praktijk  kwalitatief,
komt tot een hypothese

- deductief = verklaring vanuit theorie  kwantitatief, vertrekt vanuit hypothese

- hypothese = vorm van een verklaring, gebruik je nooit in een kwalitatief onderzoek,
want er is maar een klein aantal respondenten

, - Betrouwbaarheid: exactheid van je resultaten, op de herhaalbaarheid  als je het
Hangen onderzoek opnieuw zou doen moet je een gelijkaardig resultaat bekomen,
aan betrouwbaarheid is een voorwaarde voor validiteit maar geen garantie
elkaar
vast - Validiteit: het proces van je antwoord op je onderzoeksvraag, intern betekent op
niveau van het onderzoek, extern slaat op buiten het onderzoek  als je antwoord
intern niet klopt moet je ook niet extern gaan kijken
 Vertekening of systematische afwijking  resultaat wijkt af van waar je
normaal zou moeten uitkomen

- Als je heel transparant te werk gaat, en als je opnieuw je onderzoek wilt doen, dan
weet je ook hoe je het moet aanpakken en zo ben je betrouwbaarder

- Vrijwillig – recht op informatie

- Anoniem & vertrouwelijk  geen identiteitsgegevens bevragen en verwerken,
bevraging moet altijd anoniem zijn

- Inhoudelijke criteria, maar ook praktische criteria (randvoorwaarden)
 Bruikbaarheid

- Soorten, onderscheid volgens
 Doel  fundamenteel of praktijkgericht?

o Fundamenteel of theoriegericht (begrip)  ontwikkelen van kennis 
vorm van wetenschappelijk onderzoek

o Praktijkgericht (doen)  toepassen van kennis om vragen uit praktijk
te beantwoorden  even wetenschappelijk als fundamenteel
onderzoek, want je moet aan alle criteria voldoen (stappenplan,
objectief, empirisch…)  het moet bruikbaar zijn

o Kern van onderzoek = inzicht verwerven  op basis van die inzichten
wordt er een aanpak/advies gemaakt, dit moet bruikbaar zijn

 Grondvorm!
o kwantitatief  onderzoek in breedte, niet in detail maar in grote
lijnen, feiten/gebeurtenissen, vb. enquête  kwant = hoeveelheid

, o kwalitatief  onderzoek in diepte, subjectief (meningen/attitudes), vb.
interview, observatie, focusgroep (groepsdiscussie), casestudie
(diepgaande studie van 1 case/aspect)

 Tijd (vb. hoelang zal een interview duren)
o Crossectioneel onderzoek = 1 moment in de tijd vb. 3 maanden, 6
maanden, een jaar

o Longitudinaal onderzoek = meerdere momenten in de tijd  je kan
veranderingen/tendensen in tijd waarnemen met dit soort onderzoek
 Trendonderzoek = gericht op het onderwerp dat je onderzocht,
steeds zelfde onderwerp maar telkens andere doelgroepen
 Panelonderzoek = verschillende onderwerpen met 1 vast panel,
altijd dezelfde mensen

o Beide moeten betrouwbaar zijn



Hoe te werk gaan?

1. Doel – waarom?
2. Onderzoeksvraag bekijken (wat, waarover gaat het, welke doelgroep, welke methode)
denkfases
3. Hypothese/probleemstelling  wat wil je weten?
4. Ontwerp  Hoe ga je iets gaan waarnemen?
5. Data verzamelen
Doen 6. Analyse
7. Conclusie/rapportage  betrouwbare, valide en transparante antwoorden bekomen
 transparantie: welke keuze heb je gemaakt, waarom heb je die keuze gemaakt?

, Wetenschappelijk onderzoek?
- Crossectioneel onderzoek
 1 moment in de tijd

- longitidunaal onderzoek
 meerdere momenten in de tijd
 trendonderzoek
 panelonderzoek



- EXAMENVRAAG: Waarom kan de vrijwilligheid om deel te nemen aan een onderzoek
de betrouwbaarheid in het gedrang brengen?



HF2: onderzoeksplan = samenvatting van de cursus

Oefening bij HF2  examenvraag

Onderzoeksplan  bestaat uit: probleemstelling (weten) en ontwerp (waarnemen)  dit zijn
de denkfasen in onderzoek

- Examenvraag: probleemstelling wordt gegeven, je moet kunnen zeggen welke
componenten een probleemstelling bevat, componenten kunnen toelichten (je moet
de probleemstelling kunnen ontleden)