INDIVIDU, OMGEVING EN REGELOVERTREDEND GEDRAG
HOOFDSTUK 1: EVALUATIE VAN THEORIEËN VANUIT DE ANALYTISCHE SOCIOLOGIE
1)INLEIDING
- Doelstelling met dit boek: Evaluatie van VIJF grote sociologische perspectieven op regelovertredend gedrag
- Relevant voor studie regelovertredend gedrag
o 1: Social Ecology Buurten, gangs
o 2: Differential association / Social Learning zeer oud (niet helemaal waar want ander tijdperk en toen
weinig inzichten over gedrag)
o 3: Anomie /Strain Spanning
o 4: Labeling Ook oude theorie, crim is niet enkel een labeltje
o 5: Control Theory Grootste invloed van 20e eeuw, stempel op beleid (eenvoudige theorie maar ook
tekortkomingen)
- Waarom precies deze VIJF (en geen andere) in een afzonderlijk boek?
o Dominantie van de sociologie op de 20ste eeuwse criminologie -> kla perspectieven
— 20e eeuw verzamelde sociologische theorieën die regelovertredend gedrag proberen te
verkaren
o Dieper ingaan op inleidende kennis (1BACCRIM)
o Grote invloed op onderzoek en beleid (van preventie tot rehabilitatie)
— Theoretisch landsschap van regelovertredend gedrag vormgegeven
o Inzet van veel wetenschappelijk en maatschappelijk debat
o Theoretische diversiteit en fragmentatie
- Keerzijde
o Geen consensus over oorzaken van regelovertredend gedrag gefragmenteerd landschap
o Belemmering van voortuitgang door te weinig aandacht voor theorieënvergelijking en integratie tussen
de grote vijf perspectieven
— Essentiële onderdelen wetenschappelijke theorievorming °kennisaccumulatie
o Rode draad: welke theoretische perspectieven het best bestand zijn tegen een analytische evaluatie en
welke onderdelen behouden, verfijnd of verworpen moeten worden
- Analytische benadering
o Analytische sociologie (AS): methodologische onderzoeksprogramma, gericht op reconstructie,
evaluatie, vergelijking en integratie van theorieën met aandacht voor causale mechanismen,
microfundamenten, brughyppothesen, theorievergelijking en theorie-integratie
o Sociale verschijnselen moeten worden verklaard door inzichtelijk te maken hoe mtsch omstandigheden
individuele actoren beïnvloeden en hoe een geheel van individuele handelingen vervolgens leidt tot
collectieve uitkomsten
o Zinvol bij evaluatie van centrale stellingen uit een theorie.
o Waardevolle gids (metatheorie) veeleer dan strikte theorie.
- Kritisch realistische benadering van de sociale werkelijkheid
- Toepassingen leiden tot interessante verbetering van inzichten:
o Voorstel tot modificatie & Voorstel tot integratie
1
,2)OPZET VAN DIT BOEK
1) Deel 1: wetenschapstheoretische basis, wat is theorie, wat is verklaren, het onderzoeksprogramma van de
analytische sociologie
2) Deel 2: Analytische bespreking en evaluatie van de vijf grote stromingen
3) Deel 3: Besluit: opmaken van de balans en link naar 21ste eeuwse biopsychosociale theorie.
HOOFDSTUK 2: WETENSCHAP, CAUSALITEIT EN VERKLAREN
- Fundamentele begrippen worden niet goed begrepen daarom extra uitleg
INLEIDING
Het uiteindelijke doel: verklaren individuele verschillen in ROG
— Roept vragen op
— Vragen kunnen enkel beantw worden als mechanismen worden geïdentificeerd die
verantwoordelijk zijn voor ontstaan van een verschijnsel causale mechanismen centraal begrip
(oorzaken niet enkel samenhangend)
— Verduidelijking begrippen
Correlatie Statistische samenhang tussen twee kenmerken, personen met bepaald kenmerk vaker ROG dan
personen zonder dit kenmerk. Bewijst niet dat kenmerk oorzaak is van gedrag
Predictie Vermogen om toekomstige uitkomsten te voorspellen, een kenmerk kan een bruikbare voorspeller zijn
zonder dat het een oorzaak van het gedrag vormt. Omgekeerd kan een werkelijke oorzaak soms
slechts beperkte voorspellende waarde hebben, bv omdat ze moeilijk meetbaar is of omdat haar effect
afhankelijk is van andere factoren
Causaliteit Voorspelt meer dan correlatie of predictie. Van causale relatie spreken we niet louter obv een correlatie
of een succesvolle voorspelling. Een causale interpretatie vereist bijkomende argumenten over de wijze
waarom een vermeende oorzaak een effect voortbrengt. Drm belangrijk na te gaan welke
mechanismen een geobserveerde samenhang plausibel kunnen verklaren
Opgelet met Nooit foutloos, risico mee van vals positieven of vals negatieven
risicovoorspellingen
4) Vals positieven: men voorspelt dat iemand ROG zal stellen terwijl dit niet zo is
5) Vals negatieven: men voorspelt dat iemand geen ROG zal stellen terwijl dit wel zo is
Drieledige doelstelling hoofdstuk
— 1: Wat is wetenschap?
— 2: Wat is causaliteit (en mechanismen)?
— Mechanismen ! moeilijk te definiëren
— 3: Wat is verklaren?
— Hoe bepaalde determinanten leiden tot bepaalde zaken
HET CONCEPT “WETENSCHAP”
Geen definitie, wel overeenstemming van aantal kenmerken
Sociaal georganiseerde en systematische poging om betrouwbare kennis te verwerven over de
werkelijkheid
Gericht op beschrijven, verklaren, voorspellen en beheersen van verschijnselen
Gebruik maken van concepten, observaties, redeneringen en methoden van toetsing
Wetenschap als:
1) Intersubjectieve kennisverwerving
Onderzoekers nooit vrij van maatschappelijke, culturele en historische invloeden
2
, Betrouwbaarheid berust op intersubjectieve controle
Wetenschap is niet enkel een cognitieve maar ook sociale activiteit
Kennis ontstaat in spanning tussen streven naar objectieve kennis en de onvermijdelijke
maatschappelijke context waarin dat streven plaatsvindt
2) Collectieve onderneming: versch wetenschappers die versch processen onderzoeken en erover
rapporteren
Wtsch is proces van kennisproductie
Nieuwe bevindingen leiden tot bevestiging van bestaande kennis, soms tot herziening ervan en
soms tot ontwikkeling van compleet nieuwe perspectieven
Niet lineair, maar kritisch en discussiëren gemeenschappen
Interactie onderzoekers
3) Opbouw van een cumulatief kennisbestand:
cumulatief klinkt positief maar in criminologie moet je cumulatief met korrel zout nemen, maar er
is toch enige vooruitgang maar niet evident
doel: opbouw systematisch en samenhangend kennisbestand, cumulatief kennisbestand -> nieuwe
kennis bouwt voort op reeds verworven inzichten en bijdragen aan een beter begrip van de
werkelijkheid
o soort wetenschappelijk ideaal ipv eigenschap van wtch (sommige disciplines slagen er
beter in dan andere)
MAHNER: sommige disciplines delen gemeenschappelijke kenmerken maar verschillen vaak in doelstellingen,
onderzoeksdomein en probleemstellingen
onderscheid fundamentele wetenschap, toegepaste wetenschap en technologie
verwijzen naar probleemstellingen van wetenschappelijk domein: geheel van onderzoeksvragen en
de methoden waarmee discipline zich bezighoudt
antwoorden op probleemstellingen vormen kennisbestand (field-specific fund of knowledge)
kennisbestand omvat theorieën, methoden, feiten… om verschijnselen te beschrijven en te
verklaren
primaire doel etiologie: verwerven kennis over oorzaken van regelovertredend gedrag: voldoende
info over mechanismen !!
- Verband fundamentele crimi en toegepaste wetenschappen ( toetsen en zaken veranderen, preventieve
maatregelen, technologisch)
o Technologisch: Adhv technologie sleutelen aan omgeving zodat moeilijke wordt om crim te plegen
3) FUNDAMENTELE VRAGEN OVER CAUSALITEIT
Wat is een oorzaak?
“If there are NO CAUSES, there is NOTHING TO EXPLAIN, and PREVENTION IS NOT POSSIBLE”
- Als er geen oorzaken zouden bestaan dan is er niets om uit te leggen en te verklaren en is preventie nutteloos
- Het is niet random
Wat is causaliteit?
3
, - Causaliteit = een oorzakelijk verband tussen een oorzaak en een gevolg.
- We proberen dus te bepalen: Welke factor(en) brengen een bepaald effect voort?
o Bijvoorbeeld: armoede → bepaalde omstandigheden → verhoogd risico op criminaliteit
— Maar om te zeggen dat armoede een oorzaak van criminaliteit is, moeten we meer
kunnen aantonen dan alleen dat arme mensen gemiddeld vaker met bepaalde vormen van
criminaliteit in aanraking komen.
— Daarom bestaan er verschillende opvattingen over causaliteit.
A: Causaliteit als regelmatige samenhang
— 2 fenomenen gelijktijdig plaatsvinden samenhang wordt geïnterpreteerd als een aanwijzing van een
causaal verband
— Regelmatigheid waarbij bepaalde gebeurtenissen voorafgaan aan andere gebeurtenissen
— Patronen die samen voorkomen maar zijn niet echt onderliggende mechanismen die het effect
voortbrengen het is meer dan dat
B: Causaliteit als INUS-relatie
— Een INUS-relatie betekent dat een factor op zichzelf niet voldoende is om een bepaald gevolg te
veroorzaken, maar wel een belangrijk onderdeel kan zijn van een combinatie van factoren die samen dat
gevolg veroorzaken.
— INUS staat voor:
— Insufficient: op zichzelf onvoldoende.
— Necessary: noodzakelijk binnen een bepaalde combinatie.
— Unnecessary: de combinatie is niet de enige mogelijke manier om het gevolg te veroorzaken.
— Sufficient: de combinatie is voldoende om het gevolg te veroorzaken.
Oorzaken zijn onvoldoende maar wel noodzakelijke onderdelen van een configuratie van
voorwaarden die samen een effect voortbrengen
Oorzaak niet voldoende om effect voor te brengen, wel noodzakelijk onderdeel van
combinatie van voorwaarden die gezamenlijk voldoende is voor het optreden van het effect
Effect kan ook andere configuraties van voorwaarden worden voortgebracht
Oorzaak afhankelijk van context waarbinnen analyse plaatsvind
C: Causaliteit als productie van effecten
— Er is wetmatige samenhang maar er wordt iets geproduceerd via het in gang zetten van mechanismen !
— Oorzaken zijn factoren die effecten produceren via causale processen
— Verschuiving van loutere samenhang naar mechanismen en processen waarlangs een oorzaak en effect
teweegbrengt
— Oorzaken als productieve krachten die via wetmatige causale processen bijdragen aan het ontstaan van
bepaalde gevolgen
D: Causaliteit als intentioneel handelen
— Soms verantwoordelijk voor ons eigen gedrag en handelingen
— Gedrag brengt gevolgen voort die zowel op indiv als op mtsch vlak zichtbaar kunnen worden
CAUSALITEIT ALS REGELMATIGE SAMENHANG
Oorzaken gaan voor aan hun gevolgen (niet voldoende) observeren twee fenomenen die kort na elkaar
optreden identificatie van oorzaak-gevolgrelaties
Voorzichtigheid geboden: veel fenomenen die gelijktijdig optreden zonder dat er sprake is van causaliteit
Oorzaak en gevolg zijn spatio temporeel met elkaar verbonden= contiguiteitsprincipe
Humeaanse visie op causaliteit: opvatting dat causaliteit in essentie betrekking heeft op regelmatigheden
tussen gebeurtenissen, causaliteit nauw verbonden met maken van voorspellingen er moet hiervoor
associatie bestaan tussen explanans en het explanandum !
— Visie: rechtstreeks waarnemen van constante verbinding tussen gebeurtenissen (constant
conjunction)
— Observeren oorzaak en gevolg maar nooit de noodzakelijke verbinding waar die beide
gebeurtenissen met elkaar verbindt regulariteitstheorie= herhaalde observatie van
regelmatigheden waardoor mensen verwachtingen scheppen over toekomst
4
HOOFDSTUK 1: EVALUATIE VAN THEORIEËN VANUIT DE ANALYTISCHE SOCIOLOGIE
1)INLEIDING
- Doelstelling met dit boek: Evaluatie van VIJF grote sociologische perspectieven op regelovertredend gedrag
- Relevant voor studie regelovertredend gedrag
o 1: Social Ecology Buurten, gangs
o 2: Differential association / Social Learning zeer oud (niet helemaal waar want ander tijdperk en toen
weinig inzichten over gedrag)
o 3: Anomie /Strain Spanning
o 4: Labeling Ook oude theorie, crim is niet enkel een labeltje
o 5: Control Theory Grootste invloed van 20e eeuw, stempel op beleid (eenvoudige theorie maar ook
tekortkomingen)
- Waarom precies deze VIJF (en geen andere) in een afzonderlijk boek?
o Dominantie van de sociologie op de 20ste eeuwse criminologie -> kla perspectieven
— 20e eeuw verzamelde sociologische theorieën die regelovertredend gedrag proberen te
verkaren
o Dieper ingaan op inleidende kennis (1BACCRIM)
o Grote invloed op onderzoek en beleid (van preventie tot rehabilitatie)
— Theoretisch landsschap van regelovertredend gedrag vormgegeven
o Inzet van veel wetenschappelijk en maatschappelijk debat
o Theoretische diversiteit en fragmentatie
- Keerzijde
o Geen consensus over oorzaken van regelovertredend gedrag gefragmenteerd landschap
o Belemmering van voortuitgang door te weinig aandacht voor theorieënvergelijking en integratie tussen
de grote vijf perspectieven
— Essentiële onderdelen wetenschappelijke theorievorming °kennisaccumulatie
o Rode draad: welke theoretische perspectieven het best bestand zijn tegen een analytische evaluatie en
welke onderdelen behouden, verfijnd of verworpen moeten worden
- Analytische benadering
o Analytische sociologie (AS): methodologische onderzoeksprogramma, gericht op reconstructie,
evaluatie, vergelijking en integratie van theorieën met aandacht voor causale mechanismen,
microfundamenten, brughyppothesen, theorievergelijking en theorie-integratie
o Sociale verschijnselen moeten worden verklaard door inzichtelijk te maken hoe mtsch omstandigheden
individuele actoren beïnvloeden en hoe een geheel van individuele handelingen vervolgens leidt tot
collectieve uitkomsten
o Zinvol bij evaluatie van centrale stellingen uit een theorie.
o Waardevolle gids (metatheorie) veeleer dan strikte theorie.
- Kritisch realistische benadering van de sociale werkelijkheid
- Toepassingen leiden tot interessante verbetering van inzichten:
o Voorstel tot modificatie & Voorstel tot integratie
1
,2)OPZET VAN DIT BOEK
1) Deel 1: wetenschapstheoretische basis, wat is theorie, wat is verklaren, het onderzoeksprogramma van de
analytische sociologie
2) Deel 2: Analytische bespreking en evaluatie van de vijf grote stromingen
3) Deel 3: Besluit: opmaken van de balans en link naar 21ste eeuwse biopsychosociale theorie.
HOOFDSTUK 2: WETENSCHAP, CAUSALITEIT EN VERKLAREN
- Fundamentele begrippen worden niet goed begrepen daarom extra uitleg
INLEIDING
Het uiteindelijke doel: verklaren individuele verschillen in ROG
— Roept vragen op
— Vragen kunnen enkel beantw worden als mechanismen worden geïdentificeerd die
verantwoordelijk zijn voor ontstaan van een verschijnsel causale mechanismen centraal begrip
(oorzaken niet enkel samenhangend)
— Verduidelijking begrippen
Correlatie Statistische samenhang tussen twee kenmerken, personen met bepaald kenmerk vaker ROG dan
personen zonder dit kenmerk. Bewijst niet dat kenmerk oorzaak is van gedrag
Predictie Vermogen om toekomstige uitkomsten te voorspellen, een kenmerk kan een bruikbare voorspeller zijn
zonder dat het een oorzaak van het gedrag vormt. Omgekeerd kan een werkelijke oorzaak soms
slechts beperkte voorspellende waarde hebben, bv omdat ze moeilijk meetbaar is of omdat haar effect
afhankelijk is van andere factoren
Causaliteit Voorspelt meer dan correlatie of predictie. Van causale relatie spreken we niet louter obv een correlatie
of een succesvolle voorspelling. Een causale interpretatie vereist bijkomende argumenten over de wijze
waarom een vermeende oorzaak een effect voortbrengt. Drm belangrijk na te gaan welke
mechanismen een geobserveerde samenhang plausibel kunnen verklaren
Opgelet met Nooit foutloos, risico mee van vals positieven of vals negatieven
risicovoorspellingen
4) Vals positieven: men voorspelt dat iemand ROG zal stellen terwijl dit niet zo is
5) Vals negatieven: men voorspelt dat iemand geen ROG zal stellen terwijl dit wel zo is
Drieledige doelstelling hoofdstuk
— 1: Wat is wetenschap?
— 2: Wat is causaliteit (en mechanismen)?
— Mechanismen ! moeilijk te definiëren
— 3: Wat is verklaren?
— Hoe bepaalde determinanten leiden tot bepaalde zaken
HET CONCEPT “WETENSCHAP”
Geen definitie, wel overeenstemming van aantal kenmerken
Sociaal georganiseerde en systematische poging om betrouwbare kennis te verwerven over de
werkelijkheid
Gericht op beschrijven, verklaren, voorspellen en beheersen van verschijnselen
Gebruik maken van concepten, observaties, redeneringen en methoden van toetsing
Wetenschap als:
1) Intersubjectieve kennisverwerving
Onderzoekers nooit vrij van maatschappelijke, culturele en historische invloeden
2
, Betrouwbaarheid berust op intersubjectieve controle
Wetenschap is niet enkel een cognitieve maar ook sociale activiteit
Kennis ontstaat in spanning tussen streven naar objectieve kennis en de onvermijdelijke
maatschappelijke context waarin dat streven plaatsvindt
2) Collectieve onderneming: versch wetenschappers die versch processen onderzoeken en erover
rapporteren
Wtsch is proces van kennisproductie
Nieuwe bevindingen leiden tot bevestiging van bestaande kennis, soms tot herziening ervan en
soms tot ontwikkeling van compleet nieuwe perspectieven
Niet lineair, maar kritisch en discussiëren gemeenschappen
Interactie onderzoekers
3) Opbouw van een cumulatief kennisbestand:
cumulatief klinkt positief maar in criminologie moet je cumulatief met korrel zout nemen, maar er
is toch enige vooruitgang maar niet evident
doel: opbouw systematisch en samenhangend kennisbestand, cumulatief kennisbestand -> nieuwe
kennis bouwt voort op reeds verworven inzichten en bijdragen aan een beter begrip van de
werkelijkheid
o soort wetenschappelijk ideaal ipv eigenschap van wtch (sommige disciplines slagen er
beter in dan andere)
MAHNER: sommige disciplines delen gemeenschappelijke kenmerken maar verschillen vaak in doelstellingen,
onderzoeksdomein en probleemstellingen
onderscheid fundamentele wetenschap, toegepaste wetenschap en technologie
verwijzen naar probleemstellingen van wetenschappelijk domein: geheel van onderzoeksvragen en
de methoden waarmee discipline zich bezighoudt
antwoorden op probleemstellingen vormen kennisbestand (field-specific fund of knowledge)
kennisbestand omvat theorieën, methoden, feiten… om verschijnselen te beschrijven en te
verklaren
primaire doel etiologie: verwerven kennis over oorzaken van regelovertredend gedrag: voldoende
info over mechanismen !!
- Verband fundamentele crimi en toegepaste wetenschappen ( toetsen en zaken veranderen, preventieve
maatregelen, technologisch)
o Technologisch: Adhv technologie sleutelen aan omgeving zodat moeilijke wordt om crim te plegen
3) FUNDAMENTELE VRAGEN OVER CAUSALITEIT
Wat is een oorzaak?
“If there are NO CAUSES, there is NOTHING TO EXPLAIN, and PREVENTION IS NOT POSSIBLE”
- Als er geen oorzaken zouden bestaan dan is er niets om uit te leggen en te verklaren en is preventie nutteloos
- Het is niet random
Wat is causaliteit?
3
, - Causaliteit = een oorzakelijk verband tussen een oorzaak en een gevolg.
- We proberen dus te bepalen: Welke factor(en) brengen een bepaald effect voort?
o Bijvoorbeeld: armoede → bepaalde omstandigheden → verhoogd risico op criminaliteit
— Maar om te zeggen dat armoede een oorzaak van criminaliteit is, moeten we meer
kunnen aantonen dan alleen dat arme mensen gemiddeld vaker met bepaalde vormen van
criminaliteit in aanraking komen.
— Daarom bestaan er verschillende opvattingen over causaliteit.
A: Causaliteit als regelmatige samenhang
— 2 fenomenen gelijktijdig plaatsvinden samenhang wordt geïnterpreteerd als een aanwijzing van een
causaal verband
— Regelmatigheid waarbij bepaalde gebeurtenissen voorafgaan aan andere gebeurtenissen
— Patronen die samen voorkomen maar zijn niet echt onderliggende mechanismen die het effect
voortbrengen het is meer dan dat
B: Causaliteit als INUS-relatie
— Een INUS-relatie betekent dat een factor op zichzelf niet voldoende is om een bepaald gevolg te
veroorzaken, maar wel een belangrijk onderdeel kan zijn van een combinatie van factoren die samen dat
gevolg veroorzaken.
— INUS staat voor:
— Insufficient: op zichzelf onvoldoende.
— Necessary: noodzakelijk binnen een bepaalde combinatie.
— Unnecessary: de combinatie is niet de enige mogelijke manier om het gevolg te veroorzaken.
— Sufficient: de combinatie is voldoende om het gevolg te veroorzaken.
Oorzaken zijn onvoldoende maar wel noodzakelijke onderdelen van een configuratie van
voorwaarden die samen een effect voortbrengen
Oorzaak niet voldoende om effect voor te brengen, wel noodzakelijk onderdeel van
combinatie van voorwaarden die gezamenlijk voldoende is voor het optreden van het effect
Effect kan ook andere configuraties van voorwaarden worden voortgebracht
Oorzaak afhankelijk van context waarbinnen analyse plaatsvind
C: Causaliteit als productie van effecten
— Er is wetmatige samenhang maar er wordt iets geproduceerd via het in gang zetten van mechanismen !
— Oorzaken zijn factoren die effecten produceren via causale processen
— Verschuiving van loutere samenhang naar mechanismen en processen waarlangs een oorzaak en effect
teweegbrengt
— Oorzaken als productieve krachten die via wetmatige causale processen bijdragen aan het ontstaan van
bepaalde gevolgen
D: Causaliteit als intentioneel handelen
— Soms verantwoordelijk voor ons eigen gedrag en handelingen
— Gedrag brengt gevolgen voort die zowel op indiv als op mtsch vlak zichtbaar kunnen worden
CAUSALITEIT ALS REGELMATIGE SAMENHANG
Oorzaken gaan voor aan hun gevolgen (niet voldoende) observeren twee fenomenen die kort na elkaar
optreden identificatie van oorzaak-gevolgrelaties
Voorzichtigheid geboden: veel fenomenen die gelijktijdig optreden zonder dat er sprake is van causaliteit
Oorzaak en gevolg zijn spatio temporeel met elkaar verbonden= contiguiteitsprincipe
Humeaanse visie op causaliteit: opvatting dat causaliteit in essentie betrekking heeft op regelmatigheden
tussen gebeurtenissen, causaliteit nauw verbonden met maken van voorspellingen er moet hiervoor
associatie bestaan tussen explanans en het explanandum !
— Visie: rechtstreeks waarnemen van constante verbinding tussen gebeurtenissen (constant
conjunction)
— Observeren oorzaak en gevolg maar nooit de noodzakelijke verbinding waar die beide
gebeurtenissen met elkaar verbindt regulariteitstheorie= herhaalde observatie van
regelmatigheden waardoor mensen verwachtingen scheppen over toekomst
4
