Samenvatting Filosofie | Orthopedagogie | Karel de Grote | 2026/27

FILOSOFIE 26 – 27
2. KADER

2.1 FILOSOFIE ALS WEGWIJZER NAAR EEN RECHTVAARDIGE SAMENLEING

Filosofie = noodzakelijk denkgereedschap

 Helpt nadenken over een rechtvaardige samenleving
 Helpt ons inleven in anderen
 Stimuleert empathie, dialoog en openheid
 Leert ons kritisch kijken naar onze eigen taal, ideeën en denkkaders

Martha nussbaum

 Filosofie helpt om andere mensen en perspectieven te begrijpen
 We moeten onszelf niet als vanzelfsprekend uitgangspunt nemen
 Belangrijk in een samenleving met verschillende perspectieven en
levensbeschouwingen

Wittgenstein

 We kunnen vastzitten in de grenzen van ons eigen taalspel/denkkader
 Filosofisch denken leert ons naar anderen te luisteren zonder alles meteen vanuit
ons eigen kader te interpreteren

Ontmoeting met de ander

 De ander niet herleiden tot wat bekend of vertrouwd is
 De vreemdheid en eigenheid van de ander serieus nemen
 Openstaan voor de ander -> helpt ook om onszelf beter te leren kennen

“Ken uzelf” – Socrates

 Zelfkennis is geen eindpunt, het is een levenslange opdracht

Filosofie vanuit het hart

 Denken moet verbonden blijven met gevoel, menselijkheid en het eigen verhaal
 Filosofie geeft zelden pasklare antwoorden
 Kan wel mensen met elkaar verbinden en helpen samen betekenis en een
rechtvaardige wereld te creëren

2.2 FILOSOFIE ALS LEVENSHOUDING: DE DENKER

De denker van Auguste Rodin

 Onderdeel van La Porte de l’Enfer (de hellepoort)
 Geïnspireerd door Dante’s Divina Commedia
 Figuur oorspronkelijk bedoeld als Dante
 Kreeg later universele betekenis -> symbool vd denkende mens
 In 1902 werd De Denker een zelfstandig beeldhouwwerk
 De Denker staat symbool voor:
 Reflectie, nadenken, menselijke zoektocht

,2.3 SYMBOLIEK VAN HET NAAKTE LICHAAM

De naaktheid van De Denker heeft 3 betekenissen:

1. Universeel karakter
 Geen kleding -> geen specifieke cultuur, tijd of plaats
 Staat voor de mens in het algemeen
2. Denken is lichamelijk
 Gespannen lichaam en spieren tonen dat denken inspanning en intensiteit
vraagt
 Denken is dus niet enkel iets van het verstand
3. Kwetsbaarheid
 De Denker ziet en ervaart het lijden zonder zich ervan af te schermen
 Staat voor confrontatie met menselijke kwetsbaarheid

3 belangrijke spanningsvelden:

- Universeel <-> individueel
- Geest <-> lichaam
- Kracht <-> kwetsbaarheid

2.4 DE DENKER ALS METAFOOR VOOR ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN

De Denker symboliseert de beroepshouding van de PGO

 Geconfronteerd met lijden en kwetsbaarheid
o Niet wegkijken
o Aandachtig waarnemen
o Zonder oordeel
o Betrokken en reflectief zijn
 Reflectie
o Niet enkel verstandelijk analyseren
o Ook rekening houden met: gevoelens, intuïtie, lichamelijke
gewaarwordingen
o Dit sluit aan bij normatieve professionaliteit
 Professionele en morele keuzes worden beïnvloed door zowel denken als
voelen
 Kwetsbaarheid
o Eigen onzekerheden en menselijkheid durven erkennen
o Kwetsbaarheid is geen zwakte, kan een bron van kracht zijn
o Zorgt voor een authentieke dialoog en echte ontmoeting
 Kritisch denken
o Niet enkel argumenten analyseren
o Ook goed leren kijken, vragen stellen, reflecteren, bewuste positie kiezen in
complexe situaties


CONCLUSIE
 De PGO wordt geconfronteerd met menselijke pijn, kwetsbaarheid en onrecht
 Begrijpen, voelen en reflecteren zijn noodzakelijk om juist te kunnen handelen
 Eerst de ander zien en begrijpen, daarna handelen
 Belangrijke evenwichten:
Kracht <-> kwetsbaarheid

, Afstand <-> nabijheid
Reflectie <-> handelen

Kernzin: de PGO is een denker die niet wegkijkt, maar blijft kijken en reflecteren tot
begrijpen mogelijk wordt.




3 FILOSOFIE: WAT EN WAAROM

, Leerdoelen:

 Je hanteert behandelde wijsgerige begrippen op een adequate manier
 Je kent en herkent het belang en de relevantie van ‘ultieme’ vragen

3.1 DE VERWEVENHEID VAN FILOSOFIE, LEVENSBESCHOUWING, CULTUUR EN
MYTHE

Invloed op menselijk handelen:

 Iedereen wordt beïnvloed door eigen waarden en normen
 Deze worden gevormd door: → persoonlijke levensbeschouwing → culturele
context
 Cultuur en levensbeschouwing bepalen mee wat als normaal, wenselijk en
aanvaardbaar wordt gezien

Filosofie in de professionele context:

 Als praktijkgerichte orthopedagoog mag je je niet enkel laten leiden door
persoonlijke voorkeuren of overtuigingen
 Je moet onderscheid maken tussen: → persoonlijke overtuigingen en gevoelens →
professioneel gepast en ethisch verantwoord handelen
 Filosofie helpt om eigen overtuigingen kritisch te onderzoeken en andere
perspectieven te begrijpen
 Doel = bruggen bouwen tussen verschillende perspectieven

Verwevenheid van filosofie, levensbeschouwing, cultuur en mythe:

 Deze begrippen beïnvloeden elkaar voortdurend
 Ze zijn niet altijd duidelijk van elkaar te scheiden
 Dit gebeurt in verschillende culturen wereldwijd

Voorbeeld: Japan

 Shintoïsme: oorspronkelijk, inheems geloofssysteem van Japan
 Boeddhisme: ontstaan in India en via China naar Japan verspreid
 Beide religies beïnvloeden elkaar
 Confucianisme: legt nadruk op morele ontwikkeling, sociale harmonie en
deugdzaam handelen
 Taoïsme/daoïsme: beïnvloedde Japan via symbolen, rituelen en ideeën
 Deze tradities beïnvloeden samen de Japanse cultuur en religieuze beleving

Ubuntu-filosofie (Zuidelijk Afrika):

 Kernidee: “Ik ben omdat wij zijn”
 Een mens wordt mens door andere mensen
 Het individu staat niet los van de gemeenschap, maar is er wezenlijk mee
verbonden
 Desmond Tutu hielp Ubuntu internationaal bekendmaken als ethisch en
maatschappelijk principe, onder andere tijdens en na de apartheid
 Biedt een alternatief voor sterk individualistisch denken
 Benadrukt het belang van verbondenheid, relaties en gemeenschap

Islamitische filosofen uit de middeleeuwen:

 Avicenna (Ibn Sina, 980–1037):