Samenvatting biochemie Esther Platini
Samenvatting biochemie
Inleiding
Hiërarchie van organisatorische stadia (voorbeeld):
• Organisme: hond
• Orgaansysteem: Een hond heeft een spijsverteringsstelsel
• Orgaan: de darm is een orgaan in het spijsverteringsstelsel
• Weefsel: darmmucosa of darmslijmvlies is een een slijmerige laag in de darmen
• Cel: in de darmwand zitten darmcellen
• Celstructuur (celorganel): lysosoom is een celorganel in de darmcel
• Molecule: H2O of saccharide zijn moleculen die zich in cellen bevinden
• Atoom: H2O bestaat uit 2 H-atomen en een O-atoom
Viervoudige functie van H2O:
• Het is een bouwsteen van cellen en weefsel
• Het is een oplosmiddel van anorganische en organische stoffen in intra- en extracellulair
vocht en is een transportmiddel in het extracellulair vocht (bv: transport van afvalstoffen
zoals ureum,…).
• Neemt deel aan bepaalde biochemische reacties (hydrolyse)
• Bijna alle biochemische reacties zijn enkel in waterige oplossingen mogelijk
Energiecyclus
Mechanische energie voortbeweging van cellen met flagellen
Chemische energie • Adenosinetrifosfaat (ATP) is in alle cellen de belangrijkste
opslagvorm van chemische energie.
• ATP kan omgezet worden in alle andere vormen van energie
gebruikt door levende organismen
Thermische energie warmte-energie
Elektrische energie • geleiding van zenuwimpulsen
• ionentransport door membranen
zonne-energie De basis van alle andere energie
Foto- autotrofe organismen Heterotrofe organismen
• Organismen (planten met chloroplasten) • Niet-groene planten, schimmels, dieren,
die het vermogen hebben om energie uit het mensen
zonlicht te trekken voor hun stofwisseling • organismen die niet uit anorganische
• Fotosyntheseproces: anorganische stoffen, organische stoffen kunnen
stoffen worden omgezet tot saccharidenen opbouwen
zuurstof onder invloed van het licht • voor de opbouw en energievoorziening
moeten ze organische stoffen uit het voedsel
opnemen
1
,Samenvatting biochemie Esther Platini
Katabolisme of Dissimilatie Anabolisme of Assimilatie
afbraakreacties waarbij energie vrijkomt opbouwreacties die energie vergt
(exergone reacties) (endergone reacties)
Vb: Aerobe koolhydraatafbraak of Vb: Fotosynthese waarbij licht nodig is om
koolhydraatverbranding: hierbij wordt glucose glucose en zuurstof te vormen
met zuurstof omgezet tot energie (met water
en CO2)
ATP bestaat uit:
Organische N-houdende base:
adenine
Het suiker ribose
Trifosfaat
2
,Samenvatting biochemie Esther Platini
Functie ATP: ATP is het energie dat vrijkomt bij katabolisme en niet onmiddellijk gebruikt
wordt, maar opgestapeld wordt in een ATP moleculen. ATP is in alle cellen de belangrijkste
vorm van chemische energie
• Ze fungeren als opslagplaats van organische energie
• Ze activeren de afbraak van glucose (Glucose wordt eerst geactiveerd tot glucose-6-
fosfaat)
• Ze stellen energie vrij
Sacchariden en celmetabolisme van suikers
Belang van sacchariden
Polysacchariden Monosacchariden
• Opslag (reservestof) vb: zetmeel (mens • is een energiebron (glucose): Zetmeel,
en plant) en glycogeen (mens en dier) glycogeen worden uit voedsel opgenomen
• Vormgevend, stevigheid vb: cellulose en in het maag-darmstelsel omgezet in
bijplanten, chitine glucose, fructose en galactose
• Energiebron • zijn bouwstenen voor de opbouw van
polysacchariden (glycogeen)
• Zijn een bron van koolstofatomen voor de
synthese van aminozuren, vetten,…
Glucose en galactose • Uit dierlijke producten → melk
• Hoofdbestanddeel van planten
cellulose • Toepassingen: Katoen, papier
• Zeer stevig en stabiel → Onvertakte ketens
• Opslag Planten
Zetmeel • Belangrijkste saccharide voor de mens (voeding)
• Toepassingen: verdikkingsmiddel voeding; lijm
• Opslag mens en dier
Glycogeen • In lever en spieren
• sterk vertakt
• tafelsuiker, rietsuiker, bietsuiker, … (zoet)
Sucrose
• Opgebouwd uit α-glucose en β-fructose
Optische isomerie: zijn moleculen die gepolariseerd licht kunnen verdraaien in een
bepaalde hoek. Ze kunnen het licht links (- of L) of rechts (+ of D) laten draaien.
Optische stoffen zijn: assymetrishe/chirale moleculen (zijn C-atoom (koolstofatomen) met 4
verschillende groepen rondom zich)
Voorbeeld met melkzuur: melkzuur heeft een C-atoom met
4 verschillende groepen rond zich (een H, OH, CH3 en een
COOH). Melkzuur kan een positieve optische stof zijn of
negatieve optische stof en kan het gepolariseerd licht laten
draaien onder een positieve actieve hoek of onder een
negatieve hoek.
3
, Samenvatting biochemie Esther Platini
• Het zijn enkelvoudige suikers met een karakteristieke
groep –CHO.
• Het aantal C-atomen: 3 tot 6
Monosacchariden • het aantal koolstofatomen: triosen, tetrosen, pentosen
en hexosen
Aldosen Ketosen
bestaan uit een aaneenschakeling van 3 tot 9
Oligosacchariden
monosacchariden
zijn opgebouwd uit 2
monosacchariden door
waterafsplitsing tussen de
Disacchariden hemiacetaal –OH-functie
Vb : Lactose, Maltose,
Sucrose,…
zijn opgebouwd uit tien of meer monosacharide-eenheden.
Polysacchariden
Vb : zetmeel, glycogeen, cellulose
De plaats van de OH-functie bepaalt of het een D- of een L-vorm is. Voor glucose is dit
koolstof 5. Staat de OH-funtie rechts, dan noemt men deze configuratie een D-vorm (dextro).
Staat de OH-functie links, dan hebben we een L-configuratie (levo).
4
Samenvatting biochemie
Inleiding
Hiërarchie van organisatorische stadia (voorbeeld):
• Organisme: hond
• Orgaansysteem: Een hond heeft een spijsverteringsstelsel
• Orgaan: de darm is een orgaan in het spijsverteringsstelsel
• Weefsel: darmmucosa of darmslijmvlies is een een slijmerige laag in de darmen
• Cel: in de darmwand zitten darmcellen
• Celstructuur (celorganel): lysosoom is een celorganel in de darmcel
• Molecule: H2O of saccharide zijn moleculen die zich in cellen bevinden
• Atoom: H2O bestaat uit 2 H-atomen en een O-atoom
Viervoudige functie van H2O:
• Het is een bouwsteen van cellen en weefsel
• Het is een oplosmiddel van anorganische en organische stoffen in intra- en extracellulair
vocht en is een transportmiddel in het extracellulair vocht (bv: transport van afvalstoffen
zoals ureum,…).
• Neemt deel aan bepaalde biochemische reacties (hydrolyse)
• Bijna alle biochemische reacties zijn enkel in waterige oplossingen mogelijk
Energiecyclus
Mechanische energie voortbeweging van cellen met flagellen
Chemische energie • Adenosinetrifosfaat (ATP) is in alle cellen de belangrijkste
opslagvorm van chemische energie.
• ATP kan omgezet worden in alle andere vormen van energie
gebruikt door levende organismen
Thermische energie warmte-energie
Elektrische energie • geleiding van zenuwimpulsen
• ionentransport door membranen
zonne-energie De basis van alle andere energie
Foto- autotrofe organismen Heterotrofe organismen
• Organismen (planten met chloroplasten) • Niet-groene planten, schimmels, dieren,
die het vermogen hebben om energie uit het mensen
zonlicht te trekken voor hun stofwisseling • organismen die niet uit anorganische
• Fotosyntheseproces: anorganische stoffen, organische stoffen kunnen
stoffen worden omgezet tot saccharidenen opbouwen
zuurstof onder invloed van het licht • voor de opbouw en energievoorziening
moeten ze organische stoffen uit het voedsel
opnemen
1
,Samenvatting biochemie Esther Platini
Katabolisme of Dissimilatie Anabolisme of Assimilatie
afbraakreacties waarbij energie vrijkomt opbouwreacties die energie vergt
(exergone reacties) (endergone reacties)
Vb: Aerobe koolhydraatafbraak of Vb: Fotosynthese waarbij licht nodig is om
koolhydraatverbranding: hierbij wordt glucose glucose en zuurstof te vormen
met zuurstof omgezet tot energie (met water
en CO2)
ATP bestaat uit:
Organische N-houdende base:
adenine
Het suiker ribose
Trifosfaat
2
,Samenvatting biochemie Esther Platini
Functie ATP: ATP is het energie dat vrijkomt bij katabolisme en niet onmiddellijk gebruikt
wordt, maar opgestapeld wordt in een ATP moleculen. ATP is in alle cellen de belangrijkste
vorm van chemische energie
• Ze fungeren als opslagplaats van organische energie
• Ze activeren de afbraak van glucose (Glucose wordt eerst geactiveerd tot glucose-6-
fosfaat)
• Ze stellen energie vrij
Sacchariden en celmetabolisme van suikers
Belang van sacchariden
Polysacchariden Monosacchariden
• Opslag (reservestof) vb: zetmeel (mens • is een energiebron (glucose): Zetmeel,
en plant) en glycogeen (mens en dier) glycogeen worden uit voedsel opgenomen
• Vormgevend, stevigheid vb: cellulose en in het maag-darmstelsel omgezet in
bijplanten, chitine glucose, fructose en galactose
• Energiebron • zijn bouwstenen voor de opbouw van
polysacchariden (glycogeen)
• Zijn een bron van koolstofatomen voor de
synthese van aminozuren, vetten,…
Glucose en galactose • Uit dierlijke producten → melk
• Hoofdbestanddeel van planten
cellulose • Toepassingen: Katoen, papier
• Zeer stevig en stabiel → Onvertakte ketens
• Opslag Planten
Zetmeel • Belangrijkste saccharide voor de mens (voeding)
• Toepassingen: verdikkingsmiddel voeding; lijm
• Opslag mens en dier
Glycogeen • In lever en spieren
• sterk vertakt
• tafelsuiker, rietsuiker, bietsuiker, … (zoet)
Sucrose
• Opgebouwd uit α-glucose en β-fructose
Optische isomerie: zijn moleculen die gepolariseerd licht kunnen verdraaien in een
bepaalde hoek. Ze kunnen het licht links (- of L) of rechts (+ of D) laten draaien.
Optische stoffen zijn: assymetrishe/chirale moleculen (zijn C-atoom (koolstofatomen) met 4
verschillende groepen rondom zich)
Voorbeeld met melkzuur: melkzuur heeft een C-atoom met
4 verschillende groepen rond zich (een H, OH, CH3 en een
COOH). Melkzuur kan een positieve optische stof zijn of
negatieve optische stof en kan het gepolariseerd licht laten
draaien onder een positieve actieve hoek of onder een
negatieve hoek.
3
, Samenvatting biochemie Esther Platini
• Het zijn enkelvoudige suikers met een karakteristieke
groep –CHO.
• Het aantal C-atomen: 3 tot 6
Monosacchariden • het aantal koolstofatomen: triosen, tetrosen, pentosen
en hexosen
Aldosen Ketosen
bestaan uit een aaneenschakeling van 3 tot 9
Oligosacchariden
monosacchariden
zijn opgebouwd uit 2
monosacchariden door
waterafsplitsing tussen de
Disacchariden hemiacetaal –OH-functie
Vb : Lactose, Maltose,
Sucrose,…
zijn opgebouwd uit tien of meer monosacharide-eenheden.
Polysacchariden
Vb : zetmeel, glycogeen, cellulose
De plaats van de OH-functie bepaalt of het een D- of een L-vorm is. Voor glucose is dit
koolstof 5. Staat de OH-funtie rechts, dan noemt men deze configuratie een D-vorm (dextro).
Staat de OH-functie links, dan hebben we een L-configuratie (levo).
4
