MEDIA EN DIGITALE SAMENLEVING THEMA/LES 2
CYBER SECURITY OF TOMORROW VAN CATHERINE VAN DE HEYNING, PUBLIC
PROSECTURE, ABOUT CYBERCRIME.
INLEIDING/CONTEXT
De haven van Antwerpen is een van de plaatsen die bijzonder vaak het doelwit zijn van cyberaanvallen.
Dat komt onder meer doordat er veel verschillende goederen worden aan- en afgevoerd. Een voorbeeld
daarvan is cocaïne, waarvan de illegale handel ook een rol speelt in de georganiseerde criminaliteit.
Om vijf uur ’s ochtends willen de IT-medewerkers aan de slag gaan, maar dan stellen ze vast dat hun
computerschermen zwart blijven. Een cyberaanval kan in een dergelijke situatie ernstige gevolgen
hebben, mogelijk zelfs met levensbedreigende risico’s. In de haven zijn immers veel schepen afhankelijk
van IT-systemen voor hun navigatie en aansturing. Als die systemen uitvallen, kunnen gevaarlijke situaties
ontstaan, zoals aanvaringen tussen schepen, zonder dat de bemanning het probleem tijdig opmerkt.
Catherine Van de Heyning, openbaar aanklager gespecialiseerd in cybercriminaliteit, wordt opgebeld met
de melding dat een bedrijf het slachtoffer is geworden van een cyberaanval. Zo begint haar werkdag
meteen met een ernstige cyberincident melding.
WAT GEBEURT ER NA EEN CYBERAANVAL? DE ROL VAN DE PROCUREUR
Rol 1: Bewijsmateriaal verzamelen
Catherine werkt samen met de politie om zo snel mogelijk bewijsmateriaal te verzamelen op de plaats
van de feiten. Dat is cruciaal, want zowel de daders als het getroffen bedrijf kunnen sporen wissen. De
daders willen vermijden dat ze geïdentificeerd en opgepakt worden. Het bedrijf wil dan weer zijn systemen
beveiligen, herstellen en opnieuw back-ups maken.
Cybercriminaliteit verschilt op dat vlak van veel andere misdrijven. Er is niet noodzakelijk een fysiek
slachtoffer of een lichaam dat als bewijs dient. Onderzoekers moeten digitale sporen van de hack
terugvinden, de aanval reconstrueren en proberen de verantwoordelijke daders te identificeren. Het
uiteindelijke doel is voldoende bewijsmateriaal te verzamelen om hen voor de rechtbank te kunnen
brengen.
Rol 2: Het geld opsporen
Een tweede belangrijke taak is het geld volgen. Bij ransomware-aanvallen wordt losgeld vaak in
cryptomunten betaald. Door die geldstromen te onderzoeken, kunnen onderzoekers mogelijk achterhalen
wie er achter de aanval zit en welke personen of groepen erbij betrokken zijn.
Het financiële spoor kan bijzonder waardevol zijn. Het kan niet alleen informatie opleveren over
individuele daders, maar ook over het bredere netwerk achter de criminele organisatie. Geldstromen
kunnen bijvoorbeeld verbanden blootleggen tussen verschillende betrokkenen en helpen om de structuur
van de groep in kaart te brengen.
Rol 3: De criminele infrastructuur ontmantelen
Een derde taak is het uitschakelen van de infrastructuur die cybercriminelen gebruiken. Dat kan gaan om
servers, online platformen en andere systemen waarmee ze hun aanvallen uitvoeren of informatie over
ransomware verspreiden.
,Die infrastructuur bestaat echter niet alleen uit technologie, maar ook uit mensen. Achter een
ransomwaregroep zit vaak een netwerk van personen die elk een specifieke rol vervullen. Denk
bijvoorbeeld aan money mules, of geldezels: mensen die tegen betaling hun bankrekening of cryptowallet
ter beschikking stellen om crimineel geld te ontvangen of door te sluizen.
Deze personen bevinden zich niet noodzakelijk in het buitenland. Ook in België kunnen mensen betrokken
zijn bij dergelijke netwerken. Ze vormen als het ware de menselijke infrastructuur van de criminele
organisatie.
Door servers uit te schakelen, geldstromen bloot te leggen en ondersteunende netwerken te
ontmantelen, kunnen onderzoekers de activiteiten van criminelen verstoren. Dat is op zichzelf al een
belangrijke verwezenlijking, ook wanneer niet alle betrokkenen onmiddellijk voor de rechtbank kunnen
worden gebracht.
Wat is uiteindelijk het doel?
De opdracht van de procureur is niet uitsluitend om het getroffen bedrijf te helpen of ervoor te zorgen dat
het zijn geld terugkrijgt. De centrale opdracht is de samenleving beschermen en de veiligheid verhogen,
ook in de digitale wereld.
Een bedrijf wil uiteraard zijn verloren geld recupereren. Dat lukt echter niet altijd. Wanneer het geld
bijvoorbeeld terechtkomt bij daders in een ander land, kunnen de Belgische autoriteiten niet zomaar zelf
in dat land optreden. Internationale samenwerking is dan noodzakelijk, en ook daarmee is recuperatie
niet gegarandeerd.
Het onderzoek kan dus succesvol zijn, zelfs wanneer het slachtoffer zijn geld niet terugkrijgt. Als de politie
en het parket criminele infrastructuur uitschakelen, geldstromen blootleggen en netwerken verstoren,
dragen ze bij aan de bescherming van de samenleving en voorkomen ze mogelijk nieuwe slachtoffers.
WIE GA JE BELLEN?
De samenwerking tussen politie, procureur en onderzoeksrechter/ Wanneer Catherine Van de
Heyning, als procureur gespecialiseerd in cybercriminaliteit, wordt ingelicht over een cyberaanval, is het
niet het getroffen bedrijf zelf dat haar rechtstreeks opbelt. De politie neemt contact met haar op. De
politie komt ter plaatse en start het onderzoek, terwijl Catherine als procureur de leiding neemt over het
opsporingsonderzoek en erop toeziet dat alles volgens de wet verloopt.
1. De politie: gespecialiseerde onderzoekers
De eerste mensen die ter plaatse komen, zijn politieagenten. Bij complexe cybercriminaliteitszaken
kunnen zij samenwerken met gespecialiseerde profielen, zoals cyberexperts, data-analisten en andere
deskundigen die over specifieke technische kennis beschikken.
Binnen de politie zijn er ook medewerkers met een bijzondere opleiding of expertise die verder gaat dan
het klassieke politiewerk. Zij houden zich bijvoorbeeld bezig met digitale sporen, data-analyse en het
onderzoeken van criminele netwerken.
Om cybercriminelen op te sporen, kunnen bijzondere onderzoeksmethoden nodig zijn. Denk aan het
volgen van geldstromen, undercover werken of infiltreren in criminele netwerken om informatie te
verzamelen. Sommige methoden zijn ingrijpend en zouden voor gewone burgers niet toegelaten zijn.
, Daarom moeten ze binnen een wettelijk kader worden toegepast en, waar vereist, vooraf worden
gemachtigd.
2. De procureur: bepalen wat wettelijk toegelaten is
De procureur, in dit geval Catherine, bepaalt welke onderzoek stappen juridisch mogelijk zijn en bewaakt
dat het onderzoek binnen de grenzen van de wet blijft.
Soms willen onderzoekers zo ver mogelijk gaan om informatie over cybercriminelen te verzamelen. Stel
bijvoorbeeld dat ze zich willen voordoen als iemand die ransomware wil kopen om rechtstreeks contact
te leggen met de daders. Dat kan juridisch problematisch zijn wanneer er sprake is van politieprovocatie:
de politie mag iemand niet aanzetten tot het plegen van strafbare feiten die hij anders niet zou hebben
gepleegd.
Een mogelijk alternatief is undercover deelnemen aan een bestaande onlinegroep en afwachten of
iemand uit eigen beweging contact opneemt. Daarbij moet uiteraard ook aan de wettelijke voorwaarden
voor undercoveronderzoek worden voldaan.
De procureur moet dus voortdurend afwegen welke onderzoeksmethoden mogelijk zijn en welke grenzen
de wet stelt. Het doel is om zoveel mogelijk relevante informatie te verzamelen, zonder de wettigheid van
het onderzoek in gevaar te brengen.
3. De onderzoeksrechter: toezicht bij ingrijpende onderzoeksmethoden
Naast de politie en de procureur speelt ook de onderzoeksrechter een belangrijke rol. Die komt in beeld
wanneer bepaalde onderzoek handelingen een bijzondere wettelijke machtiging vereisen, bijvoorbeeld
omdat ze diep ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer.
Een voorbeeld is het binnendringen in computersystemen of het onderscheppen van bepaalde
communicatie. Dergelijke handelingen kunnen een ernstige inmenging in de privacy vormen en mogen
niet zomaar worden uitgevoerd. Afhankelijk van de gebruikte methode en de wettelijke voorwaarden is
daarvoor een beslissing of machtiging van de bevoegde rechter nodig.
De onderzoeksrechter beoordeelt dus of bepaalde ingrijpende onderzoeksmethoden wettelijk kunnen
worden toegestaan. Op die manier wordt gezocht naar een evenwicht tussen het belang van het
onderzoek en de bescherming van de grondrechten.
Voorbeeld: versleutelde telefoons in de drugshandel/ Wanneer de politieonderzoek voert naar grote
criminelen die bijvoorbeeld cocaïne verhandelen via de invoer en uitvoer van containers in de haven, kan
ze telkens dezelfde versleutelde telefoons tegenkomen. Die telefoons zijn afkomstig van een bedrijf in
Canada, maar worden niet via gewone winkels verkocht. Ze worden uitsluitend via tussenpersonen of
wederverkopers op straat aangeboden. Het gebruik ervan kan een aanwijzing zijn dat de toestellen in een
criminele context worden ingezet. Maar hoe krijgt de politie toegang tot de berichten op die telefoons als
die versleuteld zijn? Daarvoor kan het nodig zijn om niet alleen de telefoons zelf te onderzoeken, maar ook
de achterliggende servers waarop bepaalde gegevens of communicatie worden verwerkt of opgeslagen.
Wanneer onderzoekers toegang willen krijgen tot zulke gegevens, kunnen er belangrijke vragen rijzen over
privacy en de wettelijkheid van de onderzoeksmethode.
CYBER SECURITY OF TOMORROW VAN CATHERINE VAN DE HEYNING, PUBLIC
PROSECTURE, ABOUT CYBERCRIME.
INLEIDING/CONTEXT
De haven van Antwerpen is een van de plaatsen die bijzonder vaak het doelwit zijn van cyberaanvallen.
Dat komt onder meer doordat er veel verschillende goederen worden aan- en afgevoerd. Een voorbeeld
daarvan is cocaïne, waarvan de illegale handel ook een rol speelt in de georganiseerde criminaliteit.
Om vijf uur ’s ochtends willen de IT-medewerkers aan de slag gaan, maar dan stellen ze vast dat hun
computerschermen zwart blijven. Een cyberaanval kan in een dergelijke situatie ernstige gevolgen
hebben, mogelijk zelfs met levensbedreigende risico’s. In de haven zijn immers veel schepen afhankelijk
van IT-systemen voor hun navigatie en aansturing. Als die systemen uitvallen, kunnen gevaarlijke situaties
ontstaan, zoals aanvaringen tussen schepen, zonder dat de bemanning het probleem tijdig opmerkt.
Catherine Van de Heyning, openbaar aanklager gespecialiseerd in cybercriminaliteit, wordt opgebeld met
de melding dat een bedrijf het slachtoffer is geworden van een cyberaanval. Zo begint haar werkdag
meteen met een ernstige cyberincident melding.
WAT GEBEURT ER NA EEN CYBERAANVAL? DE ROL VAN DE PROCUREUR
Rol 1: Bewijsmateriaal verzamelen
Catherine werkt samen met de politie om zo snel mogelijk bewijsmateriaal te verzamelen op de plaats
van de feiten. Dat is cruciaal, want zowel de daders als het getroffen bedrijf kunnen sporen wissen. De
daders willen vermijden dat ze geïdentificeerd en opgepakt worden. Het bedrijf wil dan weer zijn systemen
beveiligen, herstellen en opnieuw back-ups maken.
Cybercriminaliteit verschilt op dat vlak van veel andere misdrijven. Er is niet noodzakelijk een fysiek
slachtoffer of een lichaam dat als bewijs dient. Onderzoekers moeten digitale sporen van de hack
terugvinden, de aanval reconstrueren en proberen de verantwoordelijke daders te identificeren. Het
uiteindelijke doel is voldoende bewijsmateriaal te verzamelen om hen voor de rechtbank te kunnen
brengen.
Rol 2: Het geld opsporen
Een tweede belangrijke taak is het geld volgen. Bij ransomware-aanvallen wordt losgeld vaak in
cryptomunten betaald. Door die geldstromen te onderzoeken, kunnen onderzoekers mogelijk achterhalen
wie er achter de aanval zit en welke personen of groepen erbij betrokken zijn.
Het financiële spoor kan bijzonder waardevol zijn. Het kan niet alleen informatie opleveren over
individuele daders, maar ook over het bredere netwerk achter de criminele organisatie. Geldstromen
kunnen bijvoorbeeld verbanden blootleggen tussen verschillende betrokkenen en helpen om de structuur
van de groep in kaart te brengen.
Rol 3: De criminele infrastructuur ontmantelen
Een derde taak is het uitschakelen van de infrastructuur die cybercriminelen gebruiken. Dat kan gaan om
servers, online platformen en andere systemen waarmee ze hun aanvallen uitvoeren of informatie over
ransomware verspreiden.
,Die infrastructuur bestaat echter niet alleen uit technologie, maar ook uit mensen. Achter een
ransomwaregroep zit vaak een netwerk van personen die elk een specifieke rol vervullen. Denk
bijvoorbeeld aan money mules, of geldezels: mensen die tegen betaling hun bankrekening of cryptowallet
ter beschikking stellen om crimineel geld te ontvangen of door te sluizen.
Deze personen bevinden zich niet noodzakelijk in het buitenland. Ook in België kunnen mensen betrokken
zijn bij dergelijke netwerken. Ze vormen als het ware de menselijke infrastructuur van de criminele
organisatie.
Door servers uit te schakelen, geldstromen bloot te leggen en ondersteunende netwerken te
ontmantelen, kunnen onderzoekers de activiteiten van criminelen verstoren. Dat is op zichzelf al een
belangrijke verwezenlijking, ook wanneer niet alle betrokkenen onmiddellijk voor de rechtbank kunnen
worden gebracht.
Wat is uiteindelijk het doel?
De opdracht van de procureur is niet uitsluitend om het getroffen bedrijf te helpen of ervoor te zorgen dat
het zijn geld terugkrijgt. De centrale opdracht is de samenleving beschermen en de veiligheid verhogen,
ook in de digitale wereld.
Een bedrijf wil uiteraard zijn verloren geld recupereren. Dat lukt echter niet altijd. Wanneer het geld
bijvoorbeeld terechtkomt bij daders in een ander land, kunnen de Belgische autoriteiten niet zomaar zelf
in dat land optreden. Internationale samenwerking is dan noodzakelijk, en ook daarmee is recuperatie
niet gegarandeerd.
Het onderzoek kan dus succesvol zijn, zelfs wanneer het slachtoffer zijn geld niet terugkrijgt. Als de politie
en het parket criminele infrastructuur uitschakelen, geldstromen blootleggen en netwerken verstoren,
dragen ze bij aan de bescherming van de samenleving en voorkomen ze mogelijk nieuwe slachtoffers.
WIE GA JE BELLEN?
De samenwerking tussen politie, procureur en onderzoeksrechter/ Wanneer Catherine Van de
Heyning, als procureur gespecialiseerd in cybercriminaliteit, wordt ingelicht over een cyberaanval, is het
niet het getroffen bedrijf zelf dat haar rechtstreeks opbelt. De politie neemt contact met haar op. De
politie komt ter plaatse en start het onderzoek, terwijl Catherine als procureur de leiding neemt over het
opsporingsonderzoek en erop toeziet dat alles volgens de wet verloopt.
1. De politie: gespecialiseerde onderzoekers
De eerste mensen die ter plaatse komen, zijn politieagenten. Bij complexe cybercriminaliteitszaken
kunnen zij samenwerken met gespecialiseerde profielen, zoals cyberexperts, data-analisten en andere
deskundigen die over specifieke technische kennis beschikken.
Binnen de politie zijn er ook medewerkers met een bijzondere opleiding of expertise die verder gaat dan
het klassieke politiewerk. Zij houden zich bijvoorbeeld bezig met digitale sporen, data-analyse en het
onderzoeken van criminele netwerken.
Om cybercriminelen op te sporen, kunnen bijzondere onderzoeksmethoden nodig zijn. Denk aan het
volgen van geldstromen, undercover werken of infiltreren in criminele netwerken om informatie te
verzamelen. Sommige methoden zijn ingrijpend en zouden voor gewone burgers niet toegelaten zijn.
, Daarom moeten ze binnen een wettelijk kader worden toegepast en, waar vereist, vooraf worden
gemachtigd.
2. De procureur: bepalen wat wettelijk toegelaten is
De procureur, in dit geval Catherine, bepaalt welke onderzoek stappen juridisch mogelijk zijn en bewaakt
dat het onderzoek binnen de grenzen van de wet blijft.
Soms willen onderzoekers zo ver mogelijk gaan om informatie over cybercriminelen te verzamelen. Stel
bijvoorbeeld dat ze zich willen voordoen als iemand die ransomware wil kopen om rechtstreeks contact
te leggen met de daders. Dat kan juridisch problematisch zijn wanneer er sprake is van politieprovocatie:
de politie mag iemand niet aanzetten tot het plegen van strafbare feiten die hij anders niet zou hebben
gepleegd.
Een mogelijk alternatief is undercover deelnemen aan een bestaande onlinegroep en afwachten of
iemand uit eigen beweging contact opneemt. Daarbij moet uiteraard ook aan de wettelijke voorwaarden
voor undercoveronderzoek worden voldaan.
De procureur moet dus voortdurend afwegen welke onderzoeksmethoden mogelijk zijn en welke grenzen
de wet stelt. Het doel is om zoveel mogelijk relevante informatie te verzamelen, zonder de wettigheid van
het onderzoek in gevaar te brengen.
3. De onderzoeksrechter: toezicht bij ingrijpende onderzoeksmethoden
Naast de politie en de procureur speelt ook de onderzoeksrechter een belangrijke rol. Die komt in beeld
wanneer bepaalde onderzoek handelingen een bijzondere wettelijke machtiging vereisen, bijvoorbeeld
omdat ze diep ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer.
Een voorbeeld is het binnendringen in computersystemen of het onderscheppen van bepaalde
communicatie. Dergelijke handelingen kunnen een ernstige inmenging in de privacy vormen en mogen
niet zomaar worden uitgevoerd. Afhankelijk van de gebruikte methode en de wettelijke voorwaarden is
daarvoor een beslissing of machtiging van de bevoegde rechter nodig.
De onderzoeksrechter beoordeelt dus of bepaalde ingrijpende onderzoeksmethoden wettelijk kunnen
worden toegestaan. Op die manier wordt gezocht naar een evenwicht tussen het belang van het
onderzoek en de bescherming van de grondrechten.
Voorbeeld: versleutelde telefoons in de drugshandel/ Wanneer de politieonderzoek voert naar grote
criminelen die bijvoorbeeld cocaïne verhandelen via de invoer en uitvoer van containers in de haven, kan
ze telkens dezelfde versleutelde telefoons tegenkomen. Die telefoons zijn afkomstig van een bedrijf in
Canada, maar worden niet via gewone winkels verkocht. Ze worden uitsluitend via tussenpersonen of
wederverkopers op straat aangeboden. Het gebruik ervan kan een aanwijzing zijn dat de toestellen in een
criminele context worden ingezet. Maar hoe krijgt de politie toegang tot de berichten op die telefoons als
die versleuteld zijn? Daarvoor kan het nodig zijn om niet alleen de telefoons zelf te onderzoeken, maar ook
de achterliggende servers waarop bepaalde gegevens of communicatie worden verwerkt of opgeslagen.
Wanneer onderzoekers toegang willen krijgen tot zulke gegevens, kunnen er belangrijke vragen rijzen over
privacy en de wettelijkheid van de onderzoeksmethode.
