Oj
,Privaatrecht 2 – Complete tentamensamenvatting
Vastgoedkunde jaar 2 | Studiejaar 2026–2027 | Colleges 1 tot en met 11
Voor het tentamen moet je juridische begrippen herkennen, verschillen begrijpen en
regels toepassen op een casus. De centrale vragen zijn:
Wie heeft een recht op een goed?
Hoe ontstaat dat recht of hoe gaat het over?
Welke rechten van anderen moeten worden gerespecteerd?
Welke voorwaarden en uitzonderingen noemt de wet?
De wetsartikelen staan bij de uitleg, zodat je de regels in je wettenbundel kunt
terugvinden.
De toetsmatrijs
De toets bestaat uit 40 vierkeuzevragen, duurt 120 minuten en kent volgens de
toetsmatrijs een cesuur van 27 juiste antwoorden. De verdeling hieronder is het
uitgangspunt.
Hoofdstuk in deze
Onderdeel Vragen Weging
samenvatting
Goederenrecht, eigendom, bezit, houderschap,
overdracht, koop, notariaat, registers en 1 15 37,5%
derdenbescherming
Beperkte rechten, burenrecht, mandeligheid,
appartementsrechten, vruchtgebruik en 2 15 37,5%
kwalitatieve afspraken
Pand, hypotheek, voorrechten en retentierecht 3 5 12,5%
Personen- en familierecht en erfrecht 4 5 12,5%
Hoe je hiermee leert: lees eerst de regel en het voorbeeld. Dek daarna de uitleg af en
leg zelf uit waarom de uitkomst klopt. Oefen vervolgens met de casussen en zoek de
gebruikte wetsartikelen op.
Hoofdstukken 1 en 2 vormen samen 75% van de vragen. Personenrecht, familierecht en
erfrecht vormen samen één toetsgebied van vijf vragen.
Afkortingen:
BW: Burgerlijk Wetboek.
Fw: Faillissementswet.
Wna: Wet op het notarisambt.
Jo.: gelezen in samenhang met.
E.v.: en volgende artikelen.
,
,Inhoudsopgave
1. Goederenrecht en overdracht .................................................................................................... 8
1.1 Goederen en rechten ............................................................................................................ 8
1.1.1 Goederenrecht en verbintenissenrecht .................................................................................... 8
1.1.2 Goederen, zaken en vermogensrechten ................................................................................... 8
1.1.3 Roerende en onroerende zaken ................................................................................................ 9
1.1.4 Registergoederen ..................................................................................................................... 9
1.1.5 Beperkte en afhankelijke rechten ........................................................................................... 10
1.1.6 Bevoegdheden van de eigenaar .............................................................................................. 10
1.1.7 Middellijk en onmiddellijk bezit .............................................................................................. 11
1.2 Verkrijging en verjaring ..........................................................................................................11
1.2.1 Algemene en bijzondere titel .................................................................................................. 11
1.2.2 Derivatieve en originaire verkrijging ........................................................................................ 11
1.2.3 Natrekking en bestanddelen................................................................................................... 12
1.2.4 Verticale en horizontale natrekking......................................................................................... 12
1.2.5 Andere wijzen van verkrijging .................................................................................................. 12
1.2.6 Verkrijging door verjaring ........................................................................................................ 13
1.2.7 Stuiting................................................................................................................................... 15
1.2.8 Verlenging .............................................................................................................................. 15
1.2.9 Verlies van eigendom ............................................................................................................. 15
1.3 Overdracht en levering .........................................................................................................16
1.3.1 De drie overdrachtsvereisten .................................................................................................. 16
1.3.2 Geldige titel ............................................................................................................................ 16
1.3.3 Nietigheid, vernietiging en ontbinding..................................................................................... 17
1.3.4 Beschikkingsbevoegdheid ...................................................................................................... 17
1.3.5 Beschikkingsbevoegdheid en handelingsbekwaamheid ......................................................... 17
1.3.6 Levering ................................................................................................................................. 18
1.3.7 Bezitsverschaffing zonder feitelijke overgave .......................................................................... 18
1.3.8 Eigendomsvoorbehoud en voorwaardelijke levering ............................................................... 19
1.3.9 Cessie .................................................................................................................................... 19
1.4 Derdenbescherming ............................................................................................................20
1.4.1 Wat is derdenbescherming? ................................................................................................... 20
1.4.2 Art. 3:86 BW ........................................................................................................................... 20
1.4.3 Diefstal en de driejaarstermijn ............................................................................................... 20
1.4.4 Art. 3:88 BW ........................................................................................................................... 21
1.4.5 Goede trouw .......................................................................................................................... 21
1.5 Koop en de bescherming van de koper ...................................................................................22
1.5.1 Koop, genuskoop, specieskoop en ruil.................................................................................... 22
1.5.2 Consumentenkoop ................................................................................................................ 22
1.5.3 Woningkoop en bedenktijd ..................................................................................................... 22
1.5.4 Vormerkung ........................................................................................................................... 23
1.5.5 Verplichtingen van de verkoper............................................................................................... 23
1.5.6 Conformiteit........................................................................................................................... 23
1.5.7 Gevolgen van non-conformiteit .............................................................................................. 24
1.5.8 Klachtplicht............................................................................................................................ 24
1.5.9 Betaling en vooruitbetaling ..................................................................................................... 25
1.5.10 Eigendomsvoorbehoud en recht van reclame ....................................................................... 25
1.5.11 Risico en koop op afstand .................................................................................................... 26
1.6 Notariaat en openbare registers .............................................................................................26
1.6.1 De rol van de notaris .............................................................................................................. 26
1.6.2 Soorten akten......................................................................................................................... 27
1.6.3 Recherche en kwaliteitsrekening ............................................................................................ 27
, 1.6.4 Openbare registers, BRK en BAG ............................................................................................ 28
1.6.5 Negatief registerstelsel .......................................................................................................... 28
1.6.6 Bescherming bij fouten in de registers .................................................................................... 28
2. Rechten op vastgoed en burenrecht ..........................................................................................29
2.1 Burenrecht ..........................................................................................................................29
2.1.1 Onrechtmatige hinder ............................................................................................................ 29
2.1.2 Afstanden en begroeiing ......................................................................................................... 29
2.1.3 Water en afvoer ...................................................................................................................... 30
2.1.4 Erf afsluiten en grenzen bepalen............................................................................................. 30
2.1.5 Overbouw .............................................................................................................................. 31
2.1.6 Ladderrecht en noodweg........................................................................................................ 31
2.2 Beperkte rechten en vruchtgebruik ........................................................................................31
2.2.1 Vestiging en einde van beperkte rechten ................................................................................ 31
2.2.2 Vruchtgebruik ........................................................................................................................ 32
2.2.3 Ontstaan, duur en overdracht................................................................................................. 32
2.2.4 Natuurlijke en burgerlijke vruchten ......................................................................................... 33
2.2.5 Verplichtingen van de vruchtgebruiker.................................................................................... 33
2.2.6 Gebruik en bewoning ............................................................................................................. 33
2.3 Mandeligheid ......................................................................................................................34
2.3.1 Wat is mandeligheid? ............................................................................................................. 34
2.3.2 Contractuele mandeligheid .................................................................................................... 34
2.3.3 Mandeligheid van rechtswege ................................................................................................ 34
2.3.4 Aandeel, kosten en einde ....................................................................................................... 34
2.4 Erfpacht en opstal ................................................................................................................35
2.4.1 Erfpacht ................................................................................................................................. 35
2.4.2 Canon, duur en overdracht ..................................................................................................... 35
2.4.3 Einde van erfpacht ................................................................................................................. 36
2.4.4 Opstal .................................................................................................................................... 36
2.4.5 Zelfstandig en afhankelijk opstal ............................................................................................ 36
2.4.6 Einde van opstal ..................................................................................................................... 37
2.4.7 Erfpacht en opstal vergelijken................................................................................................. 37
2.5 Erfdienstbaarheid en kwalitatieve afspraken ...........................................................................37
2.5.1 Erfdienstbaarheid .................................................................................................................. 37
2.5.2 Inhoud en ontstaan ................................................................................................................ 38
2.5.3 Uitoefening en beëindiging ..................................................................................................... 38
2.5.4 Kwalitatief recht ..................................................................................................................... 38
2.5.5 Kwalitatieve verplichting ........................................................................................................ 39
2.5.6 Kettingbeding ......................................................................................................................... 39
2.5.7 De rechtsfiguren vergelijken ................................................................................................... 40
2.6 Appartementsrechten en de VvE ............................................................................................40
2.6.1 Appartementsrecht ................................................................................................................ 40
2.6.2 Splitsing ................................................................................................................................. 40
2.6.3 Privé, gemeenschappelijk, kosten en stemmen ...................................................................... 41
2.6.3 Vereniging van Eigenaars ........................................................................................................ 41
2.6.4 Reservefonds en MJOP ........................................................................................................... 42
2.6.5 Nietige en vernietigbare besluiten .......................................................................................... 42
2.6.6 Hiërarchie van de regels ......................................................................................................... 42
2.6.7 Verkoop van een appartementsrecht ...................................................................................... 43
2.6.8 Wijziging en ondersplitsing ..................................................................................................... 43
3. Zekerheidsrechten en verhaal ..................................................................................................44
3.1 Pand en hypotheek ..............................................................................................................44
, 3.1.1 Verhaal en voorrang................................................................................................................ 44
3.1.2 Pand en hypotheek ................................................................................................................. 44
3.1.3 Vestiging ................................................................................................................................ 45
3.1.4 Vuistpand, bezitloos pand en stil pand ................................................................................... 45
3.1.5 Separatist en parate executie ................................................................................................. 45
3.1.6 Executie van pand en lossing .................................................................................................. 46
3.1.7 Executie van hypotheek.......................................................................................................... 46
3.1.8 Bedingen in de hypotheekakte................................................................................................ 46
3.1.9 Verdeling van de opbrengst en zuivering ................................................................................. 47
3.2 Voorrechten en rangorde ......................................................................................................47
3.3 Retentierecht ......................................................................................................................48
Wat is retentierecht? ....................................................................................................................... 48
3.3.1 Retentierecht tegenover derden ............................................................................................. 48
3.3.2 Voorrang en einde .................................................................................................................. 48
4. Personenrecht, familierecht en erfrecht ....................................................................................49
4.1 Personen en bevoegdheden ..................................................................................................49
4.1.1 Rechtsbevoegdheid ............................................................................................................... 49
4.1.2 Handelingsbekwaamheid en beschikkingsbevoegdheid ......................................................... 49
4.1.3 Curatele, bewind en mentorschap ......................................................................................... 49
4.2 Familiebanden en ouderschap ..............................................................................................50
4.2.1 Bloedverwantschap en aanverwantschap .............................................................................. 50
4.2.2 Graden van verwantschap ...................................................................................................... 50
4.2.3 Namen ................................................................................................................................... 51
4.2.3 Juridisch ouderschap ............................................................................................................. 51
4.2.4 Adoptie en gezag .................................................................................................................... 51
4.3 Relaties en het vermogen van partners ...................................................................................51
4.3.1 Ongehuwd samenwonen........................................................................................................ 51
4.3.2 Huwelijk en geregistreerd partnerschap ................................................................................. 52
4.3.3 Verplichtingen en huishoudkosten ......................................................................................... 52
4.3.4 Toestemming van de echtgenoot ............................................................................................ 53
4.3.4 Beperkte gemeenschap van goederen .................................................................................... 53
4.3.5 Huwelijkse voorwaarden ........................................................................................................ 54
4.4 Erfopvolging en de nalatenschap ...........................................................................................54
4.4.1 Erflater, nalatenschap en erfgenaam ...................................................................................... 54
4.4.2 Erven volgens de wet of volgens een testament ...................................................................... 54
4.4.3 Bestaanseis en familieband ................................................................................................... 55
4.4.4 Eerst het juiste vermogen bepalen ......................................................................................... 55
4.5 Testament, codicil en legaat ..................................................................................................56
4.5.1 Uiterste wilsbeschikking ........................................................................................................ 56
4.5.2 Testamentvormen .................................................................................................................. 56
4.5.3 Erfstelling en legaat ................................................................................................................ 56
4.5.4 Codicil ................................................................................................................................... 57
4.6 Erfgenamen en erfdelen bepalen ...........................................................................................58
4.6.1 De vier parentelen .................................................................................................................. 58
4.6.2 Plaatsvervulling en staken ...................................................................................................... 58
4.6.3 Gelijke delen, halfverwantschap en ouderminimum............................................................... 59
4.6.4 Groep 3 en 4 ........................................................................................................................... 59
4.6.5 Stappen bij een stamboom .................................................................................................... 60
4.7 De wettelijke verdeling ..........................................................................................................60
4.7.1 Wanneer geldt de wettelijke verdeling?................................................................................... 60
4.7.2 Wat krijgen echtgenoot en kinderen? ...................................................................................... 61
, 4.7.3 Wanneer is de kindsvordering opeisbaar? .............................................................................. 61
4.7.4 Uitgewerkt voorbeeld uit les 11 .............................................................................................. 61
4.8 Onwaardigheid, onterving en legitieme portie ..........................................................................62
4.8.1 Onwaardigheid ....................................................................................................................... 62
4.8.2 Onterving ............................................................................................................................... 62
4.8.3 Wie heeft een legitieme portie? .............................................................................................. 62
4.8.4 Geldvordering, geen eigendomsaandeel ................................................................................ 63
4.8.5 Legitieme breuk en legitieme massa ...................................................................................... 63
4.8.6 Rekenvoorbeelden ................................................................................................................. 63
4.8.7 Termijn en opeisbaarheid ....................................................................................................... 64
4.9 Aanvaarden en de nalatenschap afwikkelen ............................................................................64
4.9.1 Drie keuzes ............................................................................................................................ 64
4.9.2 Beneficiair aanvaarden is geen onbeperkte vrijstelling ........................................................... 65
4.9.3 Zuivere aanvaarding door gedragingen ................................................................................... 65
4.9.4 Verklaring en boedelregister ................................................................................................... 65
4.9.5 Verwerping en kinderen .......................................................................................................... 66
4.9.10 Minderjarigen ....................................................................................................................... 66
4.9.11 Recht van beraad ................................................................................................................. 66
4.9.12 Praktische afwikkeling .......................................................................................................... 66
4.9.13 Centraal Testamentenregister .............................................................................................. 67
4.9.14 Verklaring van erfrecht ......................................................................................................... 67
4.9.15 Executeur, vereffenaar en vastgoed ...................................................................................... 67
4.9.16 Samenhang met goederenrecht ........................................................................................... 68
5. Oefenen voor het tentamen ......................................................................................................69
5.1 Casussen uit de vier toetsgebieden ........................................................................................69
Casus 1 – Eigendom en bezit ........................................................................................................... 69
Casus 2 – Roerend en registergoed ................................................................................................. 69
Casus 3 – Verjaring.......................................................................................................................... 69
Casus 4 – Koop en levering.............................................................................................................. 70
Casus 5 – Gestolen fiets ................................................................................................................. 70
Casus 6 – Fout in een eerdere woningoverdracht ............................................................................ 70
Casus 7 – Takken en wortels............................................................................................................ 70
Casus 8 – Gebouw op andermans grond ......................................................................................... 71
Casus 9 – Actieve betalingsplicht .................................................................................................... 71
Casus 10 – VvE-besluit .................................................................................................................... 71
Casus 11 – Hypotheek .................................................................................................................... 72
Casus 12 – Retentierecht ................................................................................................................ 72
Casus 13 – Bewind .......................................................................................................................... 72
Casus 14 – Gezinswoning ............................................................................................................... 72
Casus 15 – Wettelijke verdeling ....................................................................................................... 73
Casus 16 – Legitieme portie ............................................................................................................ 73
5.2 Uitwerking van de vragen uit college 11 ...................................................................................74
5.3 Een casus systematisch oplossen..........................................................................................76
6. Wetsartikelen en bronnen ........................................................................................................78
6.1 Wetsartikelen voor het opzoeken ...........................................................................................78
,1. Goederenrecht en overdracht
1.1 Goederen en rechten
1.1.1 Goederenrecht en verbintenissenrecht
Het goederenrecht regelt rechten op goederen. Het verbintenissenrecht regelt
rechten en verplichtingen tussen personen.
Een goederenrechtelijk recht heeft in beginsel absolute werking. Je kunt het tegenover
iedereen inroepen. Een vordering uit een overeenkomst is een relatief recht: je kunt die
tegenover de betrokken schuldenaar uitoefenen.
In gewone taal: goederenrecht gaat over de vraag van wie iets is en welke rechten erop
rusten. Verbintenissenrecht gaat over wat mensen aan elkaar moeten doen of betalen.
Voorbeeld: je koopt een fiets. De verkoper moet de fiets leveren en jij moet betalen. Dat
zijn verplichtingen tussen jullie. De vraag wie eigenaar van de fiets wordt, is een
goederenrechtelijke vraag.
Het goederenrecht kent een gesloten stelsel. Partijen kunnen alleen de
goederenrechtelijke rechten vestigen die de wet kent. Je kunt dus niet zelf een nieuw
soort zakelijk recht bedenken dat automatisch tegenover iedereen geldt.
Beperkte rechten blijven in beginsel op het goed rusten bij verkoop. Dit
heet zaaksgevolg. Bij botsende rechten gaat het oudere recht in beginsel voor.
Voorbeeld: op een perceel rust een recht van overpad. Als het perceel wordt verkocht,
verdwijnt dat recht niet vanzelf. De nieuwe eigenaar moet het in beginsel respecteren.
1.1.2 Goederen, zaken en vermogensrechten
Volgens art. 3:1 BW zijn goederen alle zaken en vermogensrechten.
Zaken zijn stoffelijke objecten die voor menselijke beheersing vatbaar zijn, zoals grond,
een woning of een fiets (art. 3:2 BW).
Dieren zijn juridisch geen zaken, maar de regels over zaken zijn in beginsel wel van
toepassing (art. 3:2a BW).
Vermogensrechten zijn rechten die overdraagbaar zijn, stoffelijk voordeel verschaffen
of in ruil voor stoffelijk voordeel zijn verkregen. Voorbeelden zijn een vordering, een
aandeel en een beperkt recht (art. 3:6 BW).
8
,Voorbeeld: jouw telefoon is een zaak. Het recht op terugbetaling van € 100 die je hebt
uitgeleend, is een vermogensrecht. Dat recht kun je niet vastpakken, maar het hoort wel
bij jouw vermogen.
1.1.3 Roerende en onroerende zaken
Volgens art. 3:3 lid 1 BW zijn onder andere onroerend:
- De grond.
- Nog niet gewonnen delfstoffen.
- Met de grond verenigde beplantingen.
- Gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd.
Alle andere zaken zijn roerend.
Een gebouw is duurzaam verbonden als het naar aard en inrichting bestemd is om ter
plaatse te blijven. De naar buiten kenbare bedoeling telt mee. De technische
mogelijkheid om het gebouw te verplaatsen is niet beslissend.
Voorbeeld: een tiny house staat op wielen, maar is ingericht als blijvende woning op
één vaste plek. Dan kan het toch onroerend zijn. Alleen kijken of er wielen onder zitten,
is onvoldoende.
Een werkelijk drijvende woonark is in beginsel een roerende zaak.
1.1.4 Registergoederen
Een registergoed is een goed waarvoor bij overdracht of vestiging inschrijving in de
openbare registers noodzakelijk is (art. 3:10 BW).
Hieronder vallen onder andere:
- Onroerende zaken.
- Appartementsrechten.
- Beperkte rechten op onroerende zaken.
- Teboekgestelde schepen en luchtvaartuigen.
Voorbeeld: een teboekgesteld schip is roerend én een registergoed. Dat het kan varen,
betekent dus niet dat inschrijving bij de overdracht achterwege kan blijven.
Een auto heeft een kentekenregistratie, maar voor de gewone goederenrechtelijke
overdracht is geen inschrijving in de openbare registers vereist. Een auto is daarom
normaal geen registergoed.
Tentamenonderscheid: roerend of onroerend en registergoed of niet-registergoed zijn
verschillende indelingen. Vrijwillige registratie maakt iets niet automatisch een
registergoed.
9
,1.1.5 Beperkte en afhankelijke rechten
Een beperkt recht is afgeleid uit een meer omvattend recht (art. 3:8 BW).
Voorbeeld: bij vruchtgebruik krijgt iemand het gebruik en de opbrengsten van een goed
dat aan een ander toebehoort. De eigenaar houdt de eigendom, maar zijn
bevoegdheden worden beperkt.
Een afhankelijk recht kan niet bestaan zonder een ander recht (art. 3:7 BW). Bij
overgang van het hoofdrecht volgt het afhankelijke recht in beginsel mee (art. 3:82 BW).
Voorbeeld: hypotheek hoort bij de vordering waarvoor zij zekerheid geeft. De hypotheek
is afhankelijk van die vordering.
In gewone taal: beperkt gaat over bevoegdheden die uit een groter recht zijn afgeleid.
Afhankelijk gaat over een recht dat aan een ander recht vastzit. Een recht kan beide
kenmerken hebben.
Eigendom, bezit en houderschap
Begrip Juridische betekenis Voorbeeld
Het meest omvattende recht
Eigendom De eigenaar van een verhuurde woning
op een zaak
De eigenaar die zijn fiets gebruikt, maar
Bezit Een goed houden voor zichzelf
ook de fietsendief
Een goed houden voor een
Houderschap De huurder, lener of bewaarnemer
ander
Eigendom gaat over het recht. Bezit en houderschap gaan over de feitelijke verhouding
tot het goed (art. 5:1 en 3:107 BW).
Een bezitter hoeft geen eigenaar te zijn. Of iemand bezitter of houder is, volgt uit de
verkeersopvatting en uiterlijke feiten, niet alleen uit wat die persoon zelf zegt (art. 3:108
BW).
Voorbeeld: Anna is eigenaar van een fiets. Bram leent de fiets en erkent Anna als
eigenaar: hij is houder. Claire steelt de fiets en houdt hem als haar eigen fiets: zij is
bezitter. Anna blijft eigenaar.
1.1.6 Bevoegdheden van de eigenaar
De eigenaar mag de zaak gebruiken, veranderen, vervreemden en bezwaren. Daarbij
gelden grenzen door:
- Rechten van anderen.
- De wet.
- Ongeschreven recht.
- Het verbod op misbruik van bevoegdheid (art. 3:13 BW).
Met revindicatie kan de eigenaar de zaak opeisen van degene die haar zonder recht
onder zich houdt (art. 5:2 BW).
10
,Privaatrecht 2 – Complete tentamensamenvatting
Vastgoedkunde jaar 2 | Studiejaar 2026–2027 | Colleges 1 tot en met 11
Voor het tentamen moet je juridische begrippen herkennen, verschillen begrijpen en
regels toepassen op een casus. De centrale vragen zijn:
Wie heeft een recht op een goed?
Hoe ontstaat dat recht of hoe gaat het over?
Welke rechten van anderen moeten worden gerespecteerd?
Welke voorwaarden en uitzonderingen noemt de wet?
De wetsartikelen staan bij de uitleg, zodat je de regels in je wettenbundel kunt
terugvinden.
De toetsmatrijs
De toets bestaat uit 40 vierkeuzevragen, duurt 120 minuten en kent volgens de
toetsmatrijs een cesuur van 27 juiste antwoorden. De verdeling hieronder is het
uitgangspunt.
Hoofdstuk in deze
Onderdeel Vragen Weging
samenvatting
Goederenrecht, eigendom, bezit, houderschap,
overdracht, koop, notariaat, registers en 1 15 37,5%
derdenbescherming
Beperkte rechten, burenrecht, mandeligheid,
appartementsrechten, vruchtgebruik en 2 15 37,5%
kwalitatieve afspraken
Pand, hypotheek, voorrechten en retentierecht 3 5 12,5%
Personen- en familierecht en erfrecht 4 5 12,5%
Hoe je hiermee leert: lees eerst de regel en het voorbeeld. Dek daarna de uitleg af en
leg zelf uit waarom de uitkomst klopt. Oefen vervolgens met de casussen en zoek de
gebruikte wetsartikelen op.
Hoofdstukken 1 en 2 vormen samen 75% van de vragen. Personenrecht, familierecht en
erfrecht vormen samen één toetsgebied van vijf vragen.
Afkortingen:
BW: Burgerlijk Wetboek.
Fw: Faillissementswet.
Wna: Wet op het notarisambt.
Jo.: gelezen in samenhang met.
E.v.: en volgende artikelen.
,
,Inhoudsopgave
1. Goederenrecht en overdracht .................................................................................................... 8
1.1 Goederen en rechten ............................................................................................................ 8
1.1.1 Goederenrecht en verbintenissenrecht .................................................................................... 8
1.1.2 Goederen, zaken en vermogensrechten ................................................................................... 8
1.1.3 Roerende en onroerende zaken ................................................................................................ 9
1.1.4 Registergoederen ..................................................................................................................... 9
1.1.5 Beperkte en afhankelijke rechten ........................................................................................... 10
1.1.6 Bevoegdheden van de eigenaar .............................................................................................. 10
1.1.7 Middellijk en onmiddellijk bezit .............................................................................................. 11
1.2 Verkrijging en verjaring ..........................................................................................................11
1.2.1 Algemene en bijzondere titel .................................................................................................. 11
1.2.2 Derivatieve en originaire verkrijging ........................................................................................ 11
1.2.3 Natrekking en bestanddelen................................................................................................... 12
1.2.4 Verticale en horizontale natrekking......................................................................................... 12
1.2.5 Andere wijzen van verkrijging .................................................................................................. 12
1.2.6 Verkrijging door verjaring ........................................................................................................ 13
1.2.7 Stuiting................................................................................................................................... 15
1.2.8 Verlenging .............................................................................................................................. 15
1.2.9 Verlies van eigendom ............................................................................................................. 15
1.3 Overdracht en levering .........................................................................................................16
1.3.1 De drie overdrachtsvereisten .................................................................................................. 16
1.3.2 Geldige titel ............................................................................................................................ 16
1.3.3 Nietigheid, vernietiging en ontbinding..................................................................................... 17
1.3.4 Beschikkingsbevoegdheid ...................................................................................................... 17
1.3.5 Beschikkingsbevoegdheid en handelingsbekwaamheid ......................................................... 17
1.3.6 Levering ................................................................................................................................. 18
1.3.7 Bezitsverschaffing zonder feitelijke overgave .......................................................................... 18
1.3.8 Eigendomsvoorbehoud en voorwaardelijke levering ............................................................... 19
1.3.9 Cessie .................................................................................................................................... 19
1.4 Derdenbescherming ............................................................................................................20
1.4.1 Wat is derdenbescherming? ................................................................................................... 20
1.4.2 Art. 3:86 BW ........................................................................................................................... 20
1.4.3 Diefstal en de driejaarstermijn ............................................................................................... 20
1.4.4 Art. 3:88 BW ........................................................................................................................... 21
1.4.5 Goede trouw .......................................................................................................................... 21
1.5 Koop en de bescherming van de koper ...................................................................................22
1.5.1 Koop, genuskoop, specieskoop en ruil.................................................................................... 22
1.5.2 Consumentenkoop ................................................................................................................ 22
1.5.3 Woningkoop en bedenktijd ..................................................................................................... 22
1.5.4 Vormerkung ........................................................................................................................... 23
1.5.5 Verplichtingen van de verkoper............................................................................................... 23
1.5.6 Conformiteit........................................................................................................................... 23
1.5.7 Gevolgen van non-conformiteit .............................................................................................. 24
1.5.8 Klachtplicht............................................................................................................................ 24
1.5.9 Betaling en vooruitbetaling ..................................................................................................... 25
1.5.10 Eigendomsvoorbehoud en recht van reclame ....................................................................... 25
1.5.11 Risico en koop op afstand .................................................................................................... 26
1.6 Notariaat en openbare registers .............................................................................................26
1.6.1 De rol van de notaris .............................................................................................................. 26
1.6.2 Soorten akten......................................................................................................................... 27
1.6.3 Recherche en kwaliteitsrekening ............................................................................................ 27
, 1.6.4 Openbare registers, BRK en BAG ............................................................................................ 28
1.6.5 Negatief registerstelsel .......................................................................................................... 28
1.6.6 Bescherming bij fouten in de registers .................................................................................... 28
2. Rechten op vastgoed en burenrecht ..........................................................................................29
2.1 Burenrecht ..........................................................................................................................29
2.1.1 Onrechtmatige hinder ............................................................................................................ 29
2.1.2 Afstanden en begroeiing ......................................................................................................... 29
2.1.3 Water en afvoer ...................................................................................................................... 30
2.1.4 Erf afsluiten en grenzen bepalen............................................................................................. 30
2.1.5 Overbouw .............................................................................................................................. 31
2.1.6 Ladderrecht en noodweg........................................................................................................ 31
2.2 Beperkte rechten en vruchtgebruik ........................................................................................31
2.2.1 Vestiging en einde van beperkte rechten ................................................................................ 31
2.2.2 Vruchtgebruik ........................................................................................................................ 32
2.2.3 Ontstaan, duur en overdracht................................................................................................. 32
2.2.4 Natuurlijke en burgerlijke vruchten ......................................................................................... 33
2.2.5 Verplichtingen van de vruchtgebruiker.................................................................................... 33
2.2.6 Gebruik en bewoning ............................................................................................................. 33
2.3 Mandeligheid ......................................................................................................................34
2.3.1 Wat is mandeligheid? ............................................................................................................. 34
2.3.2 Contractuele mandeligheid .................................................................................................... 34
2.3.3 Mandeligheid van rechtswege ................................................................................................ 34
2.3.4 Aandeel, kosten en einde ....................................................................................................... 34
2.4 Erfpacht en opstal ................................................................................................................35
2.4.1 Erfpacht ................................................................................................................................. 35
2.4.2 Canon, duur en overdracht ..................................................................................................... 35
2.4.3 Einde van erfpacht ................................................................................................................. 36
2.4.4 Opstal .................................................................................................................................... 36
2.4.5 Zelfstandig en afhankelijk opstal ............................................................................................ 36
2.4.6 Einde van opstal ..................................................................................................................... 37
2.4.7 Erfpacht en opstal vergelijken................................................................................................. 37
2.5 Erfdienstbaarheid en kwalitatieve afspraken ...........................................................................37
2.5.1 Erfdienstbaarheid .................................................................................................................. 37
2.5.2 Inhoud en ontstaan ................................................................................................................ 38
2.5.3 Uitoefening en beëindiging ..................................................................................................... 38
2.5.4 Kwalitatief recht ..................................................................................................................... 38
2.5.5 Kwalitatieve verplichting ........................................................................................................ 39
2.5.6 Kettingbeding ......................................................................................................................... 39
2.5.7 De rechtsfiguren vergelijken ................................................................................................... 40
2.6 Appartementsrechten en de VvE ............................................................................................40
2.6.1 Appartementsrecht ................................................................................................................ 40
2.6.2 Splitsing ................................................................................................................................. 40
2.6.3 Privé, gemeenschappelijk, kosten en stemmen ...................................................................... 41
2.6.3 Vereniging van Eigenaars ........................................................................................................ 41
2.6.4 Reservefonds en MJOP ........................................................................................................... 42
2.6.5 Nietige en vernietigbare besluiten .......................................................................................... 42
2.6.6 Hiërarchie van de regels ......................................................................................................... 42
2.6.7 Verkoop van een appartementsrecht ...................................................................................... 43
2.6.8 Wijziging en ondersplitsing ..................................................................................................... 43
3. Zekerheidsrechten en verhaal ..................................................................................................44
3.1 Pand en hypotheek ..............................................................................................................44
, 3.1.1 Verhaal en voorrang................................................................................................................ 44
3.1.2 Pand en hypotheek ................................................................................................................. 44
3.1.3 Vestiging ................................................................................................................................ 45
3.1.4 Vuistpand, bezitloos pand en stil pand ................................................................................... 45
3.1.5 Separatist en parate executie ................................................................................................. 45
3.1.6 Executie van pand en lossing .................................................................................................. 46
3.1.7 Executie van hypotheek.......................................................................................................... 46
3.1.8 Bedingen in de hypotheekakte................................................................................................ 46
3.1.9 Verdeling van de opbrengst en zuivering ................................................................................. 47
3.2 Voorrechten en rangorde ......................................................................................................47
3.3 Retentierecht ......................................................................................................................48
Wat is retentierecht? ....................................................................................................................... 48
3.3.1 Retentierecht tegenover derden ............................................................................................. 48
3.3.2 Voorrang en einde .................................................................................................................. 48
4. Personenrecht, familierecht en erfrecht ....................................................................................49
4.1 Personen en bevoegdheden ..................................................................................................49
4.1.1 Rechtsbevoegdheid ............................................................................................................... 49
4.1.2 Handelingsbekwaamheid en beschikkingsbevoegdheid ......................................................... 49
4.1.3 Curatele, bewind en mentorschap ......................................................................................... 49
4.2 Familiebanden en ouderschap ..............................................................................................50
4.2.1 Bloedverwantschap en aanverwantschap .............................................................................. 50
4.2.2 Graden van verwantschap ...................................................................................................... 50
4.2.3 Namen ................................................................................................................................... 51
4.2.3 Juridisch ouderschap ............................................................................................................. 51
4.2.4 Adoptie en gezag .................................................................................................................... 51
4.3 Relaties en het vermogen van partners ...................................................................................51
4.3.1 Ongehuwd samenwonen........................................................................................................ 51
4.3.2 Huwelijk en geregistreerd partnerschap ................................................................................. 52
4.3.3 Verplichtingen en huishoudkosten ......................................................................................... 52
4.3.4 Toestemming van de echtgenoot ............................................................................................ 53
4.3.4 Beperkte gemeenschap van goederen .................................................................................... 53
4.3.5 Huwelijkse voorwaarden ........................................................................................................ 54
4.4 Erfopvolging en de nalatenschap ...........................................................................................54
4.4.1 Erflater, nalatenschap en erfgenaam ...................................................................................... 54
4.4.2 Erven volgens de wet of volgens een testament ...................................................................... 54
4.4.3 Bestaanseis en familieband ................................................................................................... 55
4.4.4 Eerst het juiste vermogen bepalen ......................................................................................... 55
4.5 Testament, codicil en legaat ..................................................................................................56
4.5.1 Uiterste wilsbeschikking ........................................................................................................ 56
4.5.2 Testamentvormen .................................................................................................................. 56
4.5.3 Erfstelling en legaat ................................................................................................................ 56
4.5.4 Codicil ................................................................................................................................... 57
4.6 Erfgenamen en erfdelen bepalen ...........................................................................................58
4.6.1 De vier parentelen .................................................................................................................. 58
4.6.2 Plaatsvervulling en staken ...................................................................................................... 58
4.6.3 Gelijke delen, halfverwantschap en ouderminimum............................................................... 59
4.6.4 Groep 3 en 4 ........................................................................................................................... 59
4.6.5 Stappen bij een stamboom .................................................................................................... 60
4.7 De wettelijke verdeling ..........................................................................................................60
4.7.1 Wanneer geldt de wettelijke verdeling?................................................................................... 60
4.7.2 Wat krijgen echtgenoot en kinderen? ...................................................................................... 61
, 4.7.3 Wanneer is de kindsvordering opeisbaar? .............................................................................. 61
4.7.4 Uitgewerkt voorbeeld uit les 11 .............................................................................................. 61
4.8 Onwaardigheid, onterving en legitieme portie ..........................................................................62
4.8.1 Onwaardigheid ....................................................................................................................... 62
4.8.2 Onterving ............................................................................................................................... 62
4.8.3 Wie heeft een legitieme portie? .............................................................................................. 62
4.8.4 Geldvordering, geen eigendomsaandeel ................................................................................ 63
4.8.5 Legitieme breuk en legitieme massa ...................................................................................... 63
4.8.6 Rekenvoorbeelden ................................................................................................................. 63
4.8.7 Termijn en opeisbaarheid ....................................................................................................... 64
4.9 Aanvaarden en de nalatenschap afwikkelen ............................................................................64
4.9.1 Drie keuzes ............................................................................................................................ 64
4.9.2 Beneficiair aanvaarden is geen onbeperkte vrijstelling ........................................................... 65
4.9.3 Zuivere aanvaarding door gedragingen ................................................................................... 65
4.9.4 Verklaring en boedelregister ................................................................................................... 65
4.9.5 Verwerping en kinderen .......................................................................................................... 66
4.9.10 Minderjarigen ....................................................................................................................... 66
4.9.11 Recht van beraad ................................................................................................................. 66
4.9.12 Praktische afwikkeling .......................................................................................................... 66
4.9.13 Centraal Testamentenregister .............................................................................................. 67
4.9.14 Verklaring van erfrecht ......................................................................................................... 67
4.9.15 Executeur, vereffenaar en vastgoed ...................................................................................... 67
4.9.16 Samenhang met goederenrecht ........................................................................................... 68
5. Oefenen voor het tentamen ......................................................................................................69
5.1 Casussen uit de vier toetsgebieden ........................................................................................69
Casus 1 – Eigendom en bezit ........................................................................................................... 69
Casus 2 – Roerend en registergoed ................................................................................................. 69
Casus 3 – Verjaring.......................................................................................................................... 69
Casus 4 – Koop en levering.............................................................................................................. 70
Casus 5 – Gestolen fiets ................................................................................................................. 70
Casus 6 – Fout in een eerdere woningoverdracht ............................................................................ 70
Casus 7 – Takken en wortels............................................................................................................ 70
Casus 8 – Gebouw op andermans grond ......................................................................................... 71
Casus 9 – Actieve betalingsplicht .................................................................................................... 71
Casus 10 – VvE-besluit .................................................................................................................... 71
Casus 11 – Hypotheek .................................................................................................................... 72
Casus 12 – Retentierecht ................................................................................................................ 72
Casus 13 – Bewind .......................................................................................................................... 72
Casus 14 – Gezinswoning ............................................................................................................... 72
Casus 15 – Wettelijke verdeling ....................................................................................................... 73
Casus 16 – Legitieme portie ............................................................................................................ 73
5.2 Uitwerking van de vragen uit college 11 ...................................................................................74
5.3 Een casus systematisch oplossen..........................................................................................76
6. Wetsartikelen en bronnen ........................................................................................................78
6.1 Wetsartikelen voor het opzoeken ...........................................................................................78
,1. Goederenrecht en overdracht
1.1 Goederen en rechten
1.1.1 Goederenrecht en verbintenissenrecht
Het goederenrecht regelt rechten op goederen. Het verbintenissenrecht regelt
rechten en verplichtingen tussen personen.
Een goederenrechtelijk recht heeft in beginsel absolute werking. Je kunt het tegenover
iedereen inroepen. Een vordering uit een overeenkomst is een relatief recht: je kunt die
tegenover de betrokken schuldenaar uitoefenen.
In gewone taal: goederenrecht gaat over de vraag van wie iets is en welke rechten erop
rusten. Verbintenissenrecht gaat over wat mensen aan elkaar moeten doen of betalen.
Voorbeeld: je koopt een fiets. De verkoper moet de fiets leveren en jij moet betalen. Dat
zijn verplichtingen tussen jullie. De vraag wie eigenaar van de fiets wordt, is een
goederenrechtelijke vraag.
Het goederenrecht kent een gesloten stelsel. Partijen kunnen alleen de
goederenrechtelijke rechten vestigen die de wet kent. Je kunt dus niet zelf een nieuw
soort zakelijk recht bedenken dat automatisch tegenover iedereen geldt.
Beperkte rechten blijven in beginsel op het goed rusten bij verkoop. Dit
heet zaaksgevolg. Bij botsende rechten gaat het oudere recht in beginsel voor.
Voorbeeld: op een perceel rust een recht van overpad. Als het perceel wordt verkocht,
verdwijnt dat recht niet vanzelf. De nieuwe eigenaar moet het in beginsel respecteren.
1.1.2 Goederen, zaken en vermogensrechten
Volgens art. 3:1 BW zijn goederen alle zaken en vermogensrechten.
Zaken zijn stoffelijke objecten die voor menselijke beheersing vatbaar zijn, zoals grond,
een woning of een fiets (art. 3:2 BW).
Dieren zijn juridisch geen zaken, maar de regels over zaken zijn in beginsel wel van
toepassing (art. 3:2a BW).
Vermogensrechten zijn rechten die overdraagbaar zijn, stoffelijk voordeel verschaffen
of in ruil voor stoffelijk voordeel zijn verkregen. Voorbeelden zijn een vordering, een
aandeel en een beperkt recht (art. 3:6 BW).
8
,Voorbeeld: jouw telefoon is een zaak. Het recht op terugbetaling van € 100 die je hebt
uitgeleend, is een vermogensrecht. Dat recht kun je niet vastpakken, maar het hoort wel
bij jouw vermogen.
1.1.3 Roerende en onroerende zaken
Volgens art. 3:3 lid 1 BW zijn onder andere onroerend:
- De grond.
- Nog niet gewonnen delfstoffen.
- Met de grond verenigde beplantingen.
- Gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd.
Alle andere zaken zijn roerend.
Een gebouw is duurzaam verbonden als het naar aard en inrichting bestemd is om ter
plaatse te blijven. De naar buiten kenbare bedoeling telt mee. De technische
mogelijkheid om het gebouw te verplaatsen is niet beslissend.
Voorbeeld: een tiny house staat op wielen, maar is ingericht als blijvende woning op
één vaste plek. Dan kan het toch onroerend zijn. Alleen kijken of er wielen onder zitten,
is onvoldoende.
Een werkelijk drijvende woonark is in beginsel een roerende zaak.
1.1.4 Registergoederen
Een registergoed is een goed waarvoor bij overdracht of vestiging inschrijving in de
openbare registers noodzakelijk is (art. 3:10 BW).
Hieronder vallen onder andere:
- Onroerende zaken.
- Appartementsrechten.
- Beperkte rechten op onroerende zaken.
- Teboekgestelde schepen en luchtvaartuigen.
Voorbeeld: een teboekgesteld schip is roerend én een registergoed. Dat het kan varen,
betekent dus niet dat inschrijving bij de overdracht achterwege kan blijven.
Een auto heeft een kentekenregistratie, maar voor de gewone goederenrechtelijke
overdracht is geen inschrijving in de openbare registers vereist. Een auto is daarom
normaal geen registergoed.
Tentamenonderscheid: roerend of onroerend en registergoed of niet-registergoed zijn
verschillende indelingen. Vrijwillige registratie maakt iets niet automatisch een
registergoed.
9
,1.1.5 Beperkte en afhankelijke rechten
Een beperkt recht is afgeleid uit een meer omvattend recht (art. 3:8 BW).
Voorbeeld: bij vruchtgebruik krijgt iemand het gebruik en de opbrengsten van een goed
dat aan een ander toebehoort. De eigenaar houdt de eigendom, maar zijn
bevoegdheden worden beperkt.
Een afhankelijk recht kan niet bestaan zonder een ander recht (art. 3:7 BW). Bij
overgang van het hoofdrecht volgt het afhankelijke recht in beginsel mee (art. 3:82 BW).
Voorbeeld: hypotheek hoort bij de vordering waarvoor zij zekerheid geeft. De hypotheek
is afhankelijk van die vordering.
In gewone taal: beperkt gaat over bevoegdheden die uit een groter recht zijn afgeleid.
Afhankelijk gaat over een recht dat aan een ander recht vastzit. Een recht kan beide
kenmerken hebben.
Eigendom, bezit en houderschap
Begrip Juridische betekenis Voorbeeld
Het meest omvattende recht
Eigendom De eigenaar van een verhuurde woning
op een zaak
De eigenaar die zijn fiets gebruikt, maar
Bezit Een goed houden voor zichzelf
ook de fietsendief
Een goed houden voor een
Houderschap De huurder, lener of bewaarnemer
ander
Eigendom gaat over het recht. Bezit en houderschap gaan over de feitelijke verhouding
tot het goed (art. 5:1 en 3:107 BW).
Een bezitter hoeft geen eigenaar te zijn. Of iemand bezitter of houder is, volgt uit de
verkeersopvatting en uiterlijke feiten, niet alleen uit wat die persoon zelf zegt (art. 3:108
BW).
Voorbeeld: Anna is eigenaar van een fiets. Bram leent de fiets en erkent Anna als
eigenaar: hij is houder. Claire steelt de fiets en houdt hem als haar eigen fiets: zij is
bezitter. Anna blijft eigenaar.
1.1.6 Bevoegdheden van de eigenaar
De eigenaar mag de zaak gebruiken, veranderen, vervreemden en bezwaren. Daarbij
gelden grenzen door:
- Rechten van anderen.
- De wet.
- Ongeschreven recht.
- Het verbod op misbruik van bevoegdheid (art. 3:13 BW).
Met revindicatie kan de eigenaar de zaak opeisen van degene die haar zonder recht
onder zich houdt (art. 5:2 BW).
10
