Samenvatting SE 2 – Duitsland 1815-1918
Voor 1815:
- Heilig Roomse Rijk bestond uit honderden kleine staatjes, vorstendommen,
kerkelijke gebieden, vrije steden
o Keizer = altijd een habsburger -> had weinig macht
▪ Macht lag bij lokale vorsten -> bestuurden hun eigen gebied
zelfstandig
o Alle Duitse gebieden spraken dezelfde taal en hadden culturele
overeenkomsten, maar waren politiek gescheiden
- Pruisen word in 1701 een koninkrijk onder Frederik I -> begint steeds sterker te
worden
Verlichting:
- Mede ontstaan door wetenschappelijke revolutie
- Verstand en ratio stond centraal -> verlichte denkers vonden dat mensen
zelfstandig moesten nadenken in plaats van alles blindelings van kerk of koning
over te nemen
- Kritiek op kerk en absolute vorsten
- Belangrijke ideeen: vrijheid, gelijkheid, volkssoevereiniteit
- Deze ideeën verspreiden ook naar Duitse gebieden -> ontstonden bewegingen
die meer vrijheid en nationale eenheid wilden
o Vorsten bang voor hun machtspositie
o Kwam geen revolutie want Duitsland bestond uit verschillende staatjes ->
hierdoor konden ideeën zich moeilijk verspreiden
- 1806: Napoleon verslaat Pruisische leger
o Voert veel politieke veranderingen door
o Duitstalige gebieden werden verenigd in Rijnbond (economisch
samenwerking verband)
o Code Napoleon wordt ingevoerd -> iedereen is ongeacht zijn afkomst
voor de wet gelijk
o Einde Heilig Roomse rijk
- Verovering van Napoleon maakt duidelijk hoe zwak Duitsland is -> verlangen
naar 1 verenigd Duitse staat groeit
- Duits nationalisme groeide -> duitsers krijgen gemeenschappelijke vijand:
Napoleon -> meer saamhorigheid
- Ontwikkeling van het Duits nationalisme:
o Grondlegger nationalisme in Duitsland = Johann Gotfried Herder
, ▪ Ieder volk heeft een unieke identiteit en cultuur waardoor het een
eigen natie kan vormen -> zag alle volkeren als gelijkwaardig
▪ Zijn vorm van nationalisme was puur cultureel (cultureel
nationalisme) -> geen voorsteller van staatsnationalisme
(politieknationalisme) -> volgens Herder hoefde een natie geen
zelfstandige staat te worden
o Hobsbaum: ‘invention of tradition’ -> tradities die expres werden bedacht
of aangepast om nationale eenheid te versterken (gedeeld verleden
creëert gevoel van saamhorigheid) -> het verzinnen van volksliederen,
nationale vlaggen en specifieke feestdagen om een gezamenlijk
groepsgevoel onder de bevolking te creëren
▪ Gebroeders Grimm gaan volksverhalen bedenken -> willen de
ware Duitse identiteit vinden
o Gellner: nationalisme is ontstaan uit economische noodzaak ->
geünificeerde cultuur en taal zijn nodig om economische systemen
soepel te laten verlopen (handig om dezelfde taal te spreken -> om met
elkaar te kunnen communiceren/ handig om dezelfde gebruiken en
gewoontes te hebben -> om misverstanden te voorkomen)
o Viel tegelijk met de opkomst van de Romantiek: reactie op verlichting ->
in plaats van rede stond nu de emotie centraal
▪ Romantici gingen zich door de Franse bezetting verzetten tegen de
Franse klassieke stijl en verlichtingsidealen -> men wilde af van de
de Franse culturele dominantie en zocht naar een eigen,
authentieke Duitse identiteit
• Middeleeuwen werden geïdealiseerd
▪ *nationalisme sluit aan bij romantiek want is een beroep op je
emotie (gezamenlijk groepsgevoel) en niet op de rede
- Bevrijdingsoorlogen (1813-1815):
o 1813: Slag bij Leipzig = legers van Pruisen, Engeland en Oostenrijk
versloegen Frankrijk
▪ -> Napoleon verbannen naar Elba -> ontsnapte
- 1815: Napoleon wordt definitief verslagen (slag bij Waterloo)
o Congres van Wenen
▪ Doel:
• Verdeling van Europa + bufferstaten (hebben als doel om
Frankrijk in bedwang te houden)
• Herstellen van machtsbalans in Europa om nieuwe
oorlogen te voorkomen
, • Oude vorstenhuizen weer aan de macht + legitimiteit voor
deze vorsten (droit divin)
o *Nederlandse republiek kreeg ook een koning,
machthebbers waren bang dat andere landen de
Nederlandse republiek als voorbeeld zouden nemen
• *conservatisme: vasthouden aan het bestaande -> alle
hervormingen van de verlichting moesten teruggedraaid
worden
• *nationalisme: congres van wenen is in totale tegenstrijd
met het nationalisme
o Adel handelt met grondgebied en het volk dat daarbij
hoort -> vinden het niet belangrijk dat een bepaald
volk bij elkaar blijft -> schuift mee met machthebber
waar gebied naartoe gaat- nationalisten vinden dat
volk bij elkaar hoort en dat het eenheid is
▪ Duitse nationalisten hoopte op een eenwording van Duitsland
• Gebeurde niet -> onderhandelaars in Wenen stelde belang
van vorsten boven het recht op zelfbeschikking -> Duitse
bond ontstaat = bleef een losse samenwerking van
verschillende steden en staten -> moest dienen als een
buffer tussen Frankrijk en Rusland -> Duitse nationalisten
teleurgesteld
o Pruisen en Oostenrijk streden om macht in de bond
o Vorsten waren bang hun macht te verliezen als
Duitsland 1 verenigde staat werd
▪
▪ Burschenschaften = studenten groepen die boos waren over
Congress van wenen -> organiseerde opstanden en demonstraties
streefde naar een Duitseeenheidstaat gebaseerd op liberalisme en
nationalisme -> student vermoordde Kotzebue (spion Russische
tsaar)
• 1819: Metternich reageert fel: besluiten van Karlsbad
o Algemene censuur op de pers
o Staatstoezicht op universiteiten
o Verbod Burschenschaften en turnverenigingen
▪ 1834: Zollverein (soort Europese unie maar dan binnen staten van
Duitsland) (*zoll = tol) -> binnen deze gebieden kan je zonder tol te
betalen handelen -> stimuleert handel -> economische groei in
Duitsland
- Revolutiejaar in Europa 1848:
Voor 1815:
- Heilig Roomse Rijk bestond uit honderden kleine staatjes, vorstendommen,
kerkelijke gebieden, vrije steden
o Keizer = altijd een habsburger -> had weinig macht
▪ Macht lag bij lokale vorsten -> bestuurden hun eigen gebied
zelfstandig
o Alle Duitse gebieden spraken dezelfde taal en hadden culturele
overeenkomsten, maar waren politiek gescheiden
- Pruisen word in 1701 een koninkrijk onder Frederik I -> begint steeds sterker te
worden
Verlichting:
- Mede ontstaan door wetenschappelijke revolutie
- Verstand en ratio stond centraal -> verlichte denkers vonden dat mensen
zelfstandig moesten nadenken in plaats van alles blindelings van kerk of koning
over te nemen
- Kritiek op kerk en absolute vorsten
- Belangrijke ideeen: vrijheid, gelijkheid, volkssoevereiniteit
- Deze ideeën verspreiden ook naar Duitse gebieden -> ontstonden bewegingen
die meer vrijheid en nationale eenheid wilden
o Vorsten bang voor hun machtspositie
o Kwam geen revolutie want Duitsland bestond uit verschillende staatjes ->
hierdoor konden ideeën zich moeilijk verspreiden
- 1806: Napoleon verslaat Pruisische leger
o Voert veel politieke veranderingen door
o Duitstalige gebieden werden verenigd in Rijnbond (economisch
samenwerking verband)
o Code Napoleon wordt ingevoerd -> iedereen is ongeacht zijn afkomst
voor de wet gelijk
o Einde Heilig Roomse rijk
- Verovering van Napoleon maakt duidelijk hoe zwak Duitsland is -> verlangen
naar 1 verenigd Duitse staat groeit
- Duits nationalisme groeide -> duitsers krijgen gemeenschappelijke vijand:
Napoleon -> meer saamhorigheid
- Ontwikkeling van het Duits nationalisme:
o Grondlegger nationalisme in Duitsland = Johann Gotfried Herder
, ▪ Ieder volk heeft een unieke identiteit en cultuur waardoor het een
eigen natie kan vormen -> zag alle volkeren als gelijkwaardig
▪ Zijn vorm van nationalisme was puur cultureel (cultureel
nationalisme) -> geen voorsteller van staatsnationalisme
(politieknationalisme) -> volgens Herder hoefde een natie geen
zelfstandige staat te worden
o Hobsbaum: ‘invention of tradition’ -> tradities die expres werden bedacht
of aangepast om nationale eenheid te versterken (gedeeld verleden
creëert gevoel van saamhorigheid) -> het verzinnen van volksliederen,
nationale vlaggen en specifieke feestdagen om een gezamenlijk
groepsgevoel onder de bevolking te creëren
▪ Gebroeders Grimm gaan volksverhalen bedenken -> willen de
ware Duitse identiteit vinden
o Gellner: nationalisme is ontstaan uit economische noodzaak ->
geünificeerde cultuur en taal zijn nodig om economische systemen
soepel te laten verlopen (handig om dezelfde taal te spreken -> om met
elkaar te kunnen communiceren/ handig om dezelfde gebruiken en
gewoontes te hebben -> om misverstanden te voorkomen)
o Viel tegelijk met de opkomst van de Romantiek: reactie op verlichting ->
in plaats van rede stond nu de emotie centraal
▪ Romantici gingen zich door de Franse bezetting verzetten tegen de
Franse klassieke stijl en verlichtingsidealen -> men wilde af van de
de Franse culturele dominantie en zocht naar een eigen,
authentieke Duitse identiteit
• Middeleeuwen werden geïdealiseerd
▪ *nationalisme sluit aan bij romantiek want is een beroep op je
emotie (gezamenlijk groepsgevoel) en niet op de rede
- Bevrijdingsoorlogen (1813-1815):
o 1813: Slag bij Leipzig = legers van Pruisen, Engeland en Oostenrijk
versloegen Frankrijk
▪ -> Napoleon verbannen naar Elba -> ontsnapte
- 1815: Napoleon wordt definitief verslagen (slag bij Waterloo)
o Congres van Wenen
▪ Doel:
• Verdeling van Europa + bufferstaten (hebben als doel om
Frankrijk in bedwang te houden)
• Herstellen van machtsbalans in Europa om nieuwe
oorlogen te voorkomen
, • Oude vorstenhuizen weer aan de macht + legitimiteit voor
deze vorsten (droit divin)
o *Nederlandse republiek kreeg ook een koning,
machthebbers waren bang dat andere landen de
Nederlandse republiek als voorbeeld zouden nemen
• *conservatisme: vasthouden aan het bestaande -> alle
hervormingen van de verlichting moesten teruggedraaid
worden
• *nationalisme: congres van wenen is in totale tegenstrijd
met het nationalisme
o Adel handelt met grondgebied en het volk dat daarbij
hoort -> vinden het niet belangrijk dat een bepaald
volk bij elkaar blijft -> schuift mee met machthebber
waar gebied naartoe gaat- nationalisten vinden dat
volk bij elkaar hoort en dat het eenheid is
▪ Duitse nationalisten hoopte op een eenwording van Duitsland
• Gebeurde niet -> onderhandelaars in Wenen stelde belang
van vorsten boven het recht op zelfbeschikking -> Duitse
bond ontstaat = bleef een losse samenwerking van
verschillende steden en staten -> moest dienen als een
buffer tussen Frankrijk en Rusland -> Duitse nationalisten
teleurgesteld
o Pruisen en Oostenrijk streden om macht in de bond
o Vorsten waren bang hun macht te verliezen als
Duitsland 1 verenigde staat werd
▪
▪ Burschenschaften = studenten groepen die boos waren over
Congress van wenen -> organiseerde opstanden en demonstraties
streefde naar een Duitseeenheidstaat gebaseerd op liberalisme en
nationalisme -> student vermoordde Kotzebue (spion Russische
tsaar)
• 1819: Metternich reageert fel: besluiten van Karlsbad
o Algemene censuur op de pers
o Staatstoezicht op universiteiten
o Verbod Burschenschaften en turnverenigingen
▪ 1834: Zollverein (soort Europese unie maar dan binnen staten van
Duitsland) (*zoll = tol) -> binnen deze gebieden kan je zonder tol te
betalen handelen -> stimuleert handel -> economische groei in
Duitsland
- Revolutiejaar in Europa 1848:
