Week 1:
- Doelstellingen burgerlijk procesrecht
Bij de doelstellingen van het burgerlijk procesrecht kan er een onderscheid worden
gemaakt in het BW tussen het vermogensrecht en personen- en familierecht.
Doelstellingen Vermogensrecht
→ Hoofddoelstelling is Art. 3:296 BW; executie. De crediteur moet zich niet met
succes kunnen onttrekken aan de verplichtingen; anders kan de crediteur een vorm
van eigen macht krijgen. Eigenmachtig (eigenrichting) optreden is meestal
onrechtmatig.
Het is de taak aan het burgerlijk procesrecht om het mogelijk te maken de uit het
privaatrecht voortvloeiende aanspraken op een efficiënte, effectieve en eerlijke wijze
te verwezenlijken. Dit kan worden gedaan door het regelen van de procedure en de
regels rondom executie.
Doelstellingen personen- en familierecht
Hier moet het burgerlijk procesrecht het mogelijk maken dat het rechtssubject een
eenvoudige toegang tot de rechter heeft. Het ingrijpen van de rechten wordt niet
alleen door de wet bepaalt, maar ook door doelmatigheid van zijn beslissing (
doordat in dit rechtsgebied de belangen behartigen van partijen centraal staat )
- De dagvaardings- en de verzoekschriftprocedure
Eigenlijke rechtspraak = De taak van de burgerlijke rechter om
vermogensrechtelijke geschillen te beslissen en/of afdwingbare veroordelingen uit te
spreken
Oneigenlijke rechtspraak = De bemoeienis van de rechter op het terrein van het
personen- en familierecht
Dagvaardingsprocedure verzoekschriftprocedure
- vangt meestal aan met een - wordt ingeleid met een schriftelijk
dagvaarding. Dit is een oproep verzoek bij de griffie,
aan de tegenpartij uitgevaardigd belanghebbenden worden per
door een deurwaarder. brief door de griffier opgeroepen.
- Relatieve bevoegdheid is hier de - Relatieve bevoegdheid is hier de
rechter van de woonplaats van rechter van de woonplaats van
de gedaagde bevoegd. de verzoeker.
- gedaagde reageert schriftelijk op - na ontvangst van het rekest
de dagvaarding. Dan wordt wordt vastgesteld wanneer het
, mondelinge behandeling verzoek ter zitting wordt
aanbevolen als dat wenselijk behandeld, in de tussentijd
wordt geacht door de rechter en kunnen belanghebbenden een
uiteindelijk een vonnis. verweerschrift indienen, hierna
volgt een beschikking
- opstelling van de rechter is
minder actief - Opstelling van de rechter is
actiever
- ‘’vordering en vorderen’
- ‘’verzoek en verzoeken’’
- Procesrechtelijke beginselen die voortvloeien uit Art. 6 EVRM
Het burgerlijk procesrecht wordt gestuurd door beginselen van procesrecht.
Sommige daarvan zijn zo belangrijk dat er nauwelijks van mag worden afgeweken
(fundamentele eisen), andere zijn meer gericht op een goed werkend proces en
kunnen met de tijd veranderen (functionele eisen).
Fundamentele vereisten voor het burgerlijk procesrecht die mede uit art. 6 EVRM
worden afgeleid zijn:
A. de toegang tot de rechter
De procedure moet daadwerkelijk open staan voor de rechtzoekenden. Hiervoor is
nodig dat de procedure eenvoudig en informeel is, en er moeten zo min mogelijk
feitelijke (financiële) en wettelijke belemmeringen zijn. (evt. gefinancierde rechtshulp
→ art. 18 lid 2 Gw. )
B. de eerlijke behandeling
Het in art. 6 EVRM genoemd recht op een eerlijke behandeling (fair trial) omvat
onder meer: Hoor en wederhoor (art. 19 Rv), De gelijkheid in procespositie (equality
of arms) en de motiveringsplicht.
a. Hoor en wederhoor → art. 19 Rv → ( ofwel het verdedigings- of
gelijkheidsbeginsel) is het meest fundamentele beginsel van het
burgerlijk procesrecht. Een voorbeeld van een artikel dat gebaseerd is
op dit beginsel is art. 85 Rv.
Art. 19 Rv →
De rechter stelt partijen over en weer in de gelegenheid hun standpunten naar
voren te brengen en toe te lichten en zich uit te laten over elkaars standpunten en
over alle bescheiden en andere gegevens die in de procedure ter kennis van de
rechter zijn gebracht, een en ander tenzij uit de wet anders voortvloeit. Bij zijn
beslissing baseert de rechter zijn oordeel, ten nadele van een der partijen, niet op
,bescheiden of andere gegevens waarover die partij zich niet voldoende heeft
kunnen uitlaten. ( verdedigingsbeginsel )
b. De gelijkheid in de procespositie (equality of arms) → Dit betekent
dat partijen een gelijke procespositie moeten hebben. Het gaat dus om
balans tussen partijen, niet om de kwaliteit van de procedure als
geheel. Dit speelt veelal in het bewijsrecht. ( het levert bijvoorbeeld een
schending op als de ene partij wel een getuige mag horen en de ander
niet. )
c. De motiveringsplicht → De eis van eerlijke behandeling in art. 6
EVRM brengt mee dat de rechter de redenen voor zijn beslissing moet
geven. Deze motiveringsplicht staat ook in art. 121 Gw art. 5 RO, art.
30, 230 en 287 Rv. →De rechter moet zo motiveren dat duidelijk is hoe
hij tot zijn oordeel kwam en dat hij de belangrijkste stellingen van
partijen heeft meegewogen. Dit voorkomt willekeur en maakt controle
mogelijk. De motiveringsplicht sluit aan op de plicht om te beslissen
over wat partijen hebben gevraagd (art. 23 Rv) en op basis van hun
stellingen (art. 24 Rv).
C. de openbaarheid van de behandeling → Dit heeft ten doel om publieke
controle op de rechtspleging mogelijk te maken en op die manier het
vertrouwen in die rechtspleging te ondersteunen. → dit draagt immers ook bij
aan de eerlijke behandeling. Uitzonderingen zijn uitgewerkt in art. 4 RO en 27
en 29 Rv.
D. de redelijke termijn → Staten moeten hun rechtssysteem zo inrichten dat
zaken over burgerlijke rechten en plichten binnen een redelijke termijn worden
beslist en uitgevoerd. Via art. 13 EVRM moeten partijen bovendien een
effectief rechtsmiddel hebben tegen termijnoverschrijdingen. Partijen zelf
moeten zich ook inspannen om de procedure voortvarend te laten verlopen
(due diligence).Het vonnis moet binnen een redelijke termijn worden
gegeven, maar het hof stelt geen vaste termijnen. ( artikel 20 Rv )
E. de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter → De
behandeling en beslissing van burgerlijke zaken is opgedragen aan de
rechterlijke macht (art. 112 Gw). Voor een behoorlijke rechtspleging is volgens
art. 6 EVRM ten minste nodig dat waarborgen bestaan voor onafhankelijkheid
en onpartijdigheid van de rechter.
De onafhankelijkheid van de rechter wordt grondwettelijk gewaarborgd:
- Art. 116 Gw → inrichting, samenstelling en bevoegdheid van de
rechterlijke macht moet bij of krachtens wet worden geregeld.
, - Art. 117 Gw → leden van de rechterlijke macht worden aangesteld en
slechts kunnen worden afgezet of ontslagen door een bij de wet
aangewezen en tot de rechterlijke macht behorend gerecht.
Belangrijker nog voor het vertrouwen in de rechtspraak is de
onpartijdigheid van de rechter. De partij die dat vertrouwen mist, kan
over gaan tot wraking; de rechter die zelf meent dat een grond voor
wraking zou kunnen opkomen, kan verschoning verzoeken, art. 36 en
40 Rv.
→ Volgens de rechtspraak van het EHRM gaat het bij de
onpartijdigheid zowel om de eis dat
- de rechter daadwerkelijk onpartijdig is (het subjectieve aspect),
- als om de eis dat de indruk wordt voorkomen dat de rechter niet
onpartijdig zou zijn (het objectieve aspect).
Wraking kan alleen bij feiten of omstandigheden die de onpartijdigheid van de
rechter in gevaar brengen. Een rechter kan zich ook zelf verschonen (art. 40 Rv).
Over wraking beslist een andere meervoudige kamer, zonder de gewraakte rechter
(art. 37 en 39 Rv), en tegen die beslissing is geen beroep mogelijk. In een hogere
instantie kan wel alsnog worden aangevoerd dat eerdere beslissingen ongeldig zijn
wegens gebrek aan onpartijdigheid.
F. het recht op oral hearing → Het geven van een mondelinge toelichting op
de zaak ten overstaan van rechters. Dit beginsel vereist in principe dat de
rechter die de mondelinge behandeling bijwoont ook het vonnis wijst, omdat
directe waarneming niet volledig kan worden vervangen door verslagen.( art.
155 Rv) In de praktijk is dit soms lastig door rechterswisselingen (pensioen,
ziekte, promotie). Sinds het arrest van 2014 moeten partijen bij een wisseling
geïnformeerd worden.
- Andere procesrechtelijke beginselen
De algemene voorschriften, die minder een directe connectie met art. 6 EVRM
hebben:
1. de volledigheids- en waarheidsplicht → Het streven dat een geding zo veel
mogelijk op basis van de werkelijkheid wordt beslist leidt ertoe dat partijen
verplicht zijn de voor de beslissing van belang zijnde feiten volledig en naar
waarheid aan te voeren, art. 21 Rv → Met datzelfde doel zijn aan de rechter
gaandeweg meer bevoegdheden toegekend om van partijen nadere
gegevens en toelichting te verlangen. Dit is in art. 22-22b Rv neergelegd.
Wordt de verplichting van art. 21 Rv niet nageleefd, dan kan volgens het
wetsartikel de rechter daaruit ‘de gevolgtrekkingen maken die hij geraden
- Doelstellingen burgerlijk procesrecht
Bij de doelstellingen van het burgerlijk procesrecht kan er een onderscheid worden
gemaakt in het BW tussen het vermogensrecht en personen- en familierecht.
Doelstellingen Vermogensrecht
→ Hoofddoelstelling is Art. 3:296 BW; executie. De crediteur moet zich niet met
succes kunnen onttrekken aan de verplichtingen; anders kan de crediteur een vorm
van eigen macht krijgen. Eigenmachtig (eigenrichting) optreden is meestal
onrechtmatig.
Het is de taak aan het burgerlijk procesrecht om het mogelijk te maken de uit het
privaatrecht voortvloeiende aanspraken op een efficiënte, effectieve en eerlijke wijze
te verwezenlijken. Dit kan worden gedaan door het regelen van de procedure en de
regels rondom executie.
Doelstellingen personen- en familierecht
Hier moet het burgerlijk procesrecht het mogelijk maken dat het rechtssubject een
eenvoudige toegang tot de rechter heeft. Het ingrijpen van de rechten wordt niet
alleen door de wet bepaalt, maar ook door doelmatigheid van zijn beslissing (
doordat in dit rechtsgebied de belangen behartigen van partijen centraal staat )
- De dagvaardings- en de verzoekschriftprocedure
Eigenlijke rechtspraak = De taak van de burgerlijke rechter om
vermogensrechtelijke geschillen te beslissen en/of afdwingbare veroordelingen uit te
spreken
Oneigenlijke rechtspraak = De bemoeienis van de rechter op het terrein van het
personen- en familierecht
Dagvaardingsprocedure verzoekschriftprocedure
- vangt meestal aan met een - wordt ingeleid met een schriftelijk
dagvaarding. Dit is een oproep verzoek bij de griffie,
aan de tegenpartij uitgevaardigd belanghebbenden worden per
door een deurwaarder. brief door de griffier opgeroepen.
- Relatieve bevoegdheid is hier de - Relatieve bevoegdheid is hier de
rechter van de woonplaats van rechter van de woonplaats van
de gedaagde bevoegd. de verzoeker.
- gedaagde reageert schriftelijk op - na ontvangst van het rekest
de dagvaarding. Dan wordt wordt vastgesteld wanneer het
, mondelinge behandeling verzoek ter zitting wordt
aanbevolen als dat wenselijk behandeld, in de tussentijd
wordt geacht door de rechter en kunnen belanghebbenden een
uiteindelijk een vonnis. verweerschrift indienen, hierna
volgt een beschikking
- opstelling van de rechter is
minder actief - Opstelling van de rechter is
actiever
- ‘’vordering en vorderen’
- ‘’verzoek en verzoeken’’
- Procesrechtelijke beginselen die voortvloeien uit Art. 6 EVRM
Het burgerlijk procesrecht wordt gestuurd door beginselen van procesrecht.
Sommige daarvan zijn zo belangrijk dat er nauwelijks van mag worden afgeweken
(fundamentele eisen), andere zijn meer gericht op een goed werkend proces en
kunnen met de tijd veranderen (functionele eisen).
Fundamentele vereisten voor het burgerlijk procesrecht die mede uit art. 6 EVRM
worden afgeleid zijn:
A. de toegang tot de rechter
De procedure moet daadwerkelijk open staan voor de rechtzoekenden. Hiervoor is
nodig dat de procedure eenvoudig en informeel is, en er moeten zo min mogelijk
feitelijke (financiële) en wettelijke belemmeringen zijn. (evt. gefinancierde rechtshulp
→ art. 18 lid 2 Gw. )
B. de eerlijke behandeling
Het in art. 6 EVRM genoemd recht op een eerlijke behandeling (fair trial) omvat
onder meer: Hoor en wederhoor (art. 19 Rv), De gelijkheid in procespositie (equality
of arms) en de motiveringsplicht.
a. Hoor en wederhoor → art. 19 Rv → ( ofwel het verdedigings- of
gelijkheidsbeginsel) is het meest fundamentele beginsel van het
burgerlijk procesrecht. Een voorbeeld van een artikel dat gebaseerd is
op dit beginsel is art. 85 Rv.
Art. 19 Rv →
De rechter stelt partijen over en weer in de gelegenheid hun standpunten naar
voren te brengen en toe te lichten en zich uit te laten over elkaars standpunten en
over alle bescheiden en andere gegevens die in de procedure ter kennis van de
rechter zijn gebracht, een en ander tenzij uit de wet anders voortvloeit. Bij zijn
beslissing baseert de rechter zijn oordeel, ten nadele van een der partijen, niet op
,bescheiden of andere gegevens waarover die partij zich niet voldoende heeft
kunnen uitlaten. ( verdedigingsbeginsel )
b. De gelijkheid in de procespositie (equality of arms) → Dit betekent
dat partijen een gelijke procespositie moeten hebben. Het gaat dus om
balans tussen partijen, niet om de kwaliteit van de procedure als
geheel. Dit speelt veelal in het bewijsrecht. ( het levert bijvoorbeeld een
schending op als de ene partij wel een getuige mag horen en de ander
niet. )
c. De motiveringsplicht → De eis van eerlijke behandeling in art. 6
EVRM brengt mee dat de rechter de redenen voor zijn beslissing moet
geven. Deze motiveringsplicht staat ook in art. 121 Gw art. 5 RO, art.
30, 230 en 287 Rv. →De rechter moet zo motiveren dat duidelijk is hoe
hij tot zijn oordeel kwam en dat hij de belangrijkste stellingen van
partijen heeft meegewogen. Dit voorkomt willekeur en maakt controle
mogelijk. De motiveringsplicht sluit aan op de plicht om te beslissen
over wat partijen hebben gevraagd (art. 23 Rv) en op basis van hun
stellingen (art. 24 Rv).
C. de openbaarheid van de behandeling → Dit heeft ten doel om publieke
controle op de rechtspleging mogelijk te maken en op die manier het
vertrouwen in die rechtspleging te ondersteunen. → dit draagt immers ook bij
aan de eerlijke behandeling. Uitzonderingen zijn uitgewerkt in art. 4 RO en 27
en 29 Rv.
D. de redelijke termijn → Staten moeten hun rechtssysteem zo inrichten dat
zaken over burgerlijke rechten en plichten binnen een redelijke termijn worden
beslist en uitgevoerd. Via art. 13 EVRM moeten partijen bovendien een
effectief rechtsmiddel hebben tegen termijnoverschrijdingen. Partijen zelf
moeten zich ook inspannen om de procedure voortvarend te laten verlopen
(due diligence).Het vonnis moet binnen een redelijke termijn worden
gegeven, maar het hof stelt geen vaste termijnen. ( artikel 20 Rv )
E. de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter → De
behandeling en beslissing van burgerlijke zaken is opgedragen aan de
rechterlijke macht (art. 112 Gw). Voor een behoorlijke rechtspleging is volgens
art. 6 EVRM ten minste nodig dat waarborgen bestaan voor onafhankelijkheid
en onpartijdigheid van de rechter.
De onafhankelijkheid van de rechter wordt grondwettelijk gewaarborgd:
- Art. 116 Gw → inrichting, samenstelling en bevoegdheid van de
rechterlijke macht moet bij of krachtens wet worden geregeld.
, - Art. 117 Gw → leden van de rechterlijke macht worden aangesteld en
slechts kunnen worden afgezet of ontslagen door een bij de wet
aangewezen en tot de rechterlijke macht behorend gerecht.
Belangrijker nog voor het vertrouwen in de rechtspraak is de
onpartijdigheid van de rechter. De partij die dat vertrouwen mist, kan
over gaan tot wraking; de rechter die zelf meent dat een grond voor
wraking zou kunnen opkomen, kan verschoning verzoeken, art. 36 en
40 Rv.
→ Volgens de rechtspraak van het EHRM gaat het bij de
onpartijdigheid zowel om de eis dat
- de rechter daadwerkelijk onpartijdig is (het subjectieve aspect),
- als om de eis dat de indruk wordt voorkomen dat de rechter niet
onpartijdig zou zijn (het objectieve aspect).
Wraking kan alleen bij feiten of omstandigheden die de onpartijdigheid van de
rechter in gevaar brengen. Een rechter kan zich ook zelf verschonen (art. 40 Rv).
Over wraking beslist een andere meervoudige kamer, zonder de gewraakte rechter
(art. 37 en 39 Rv), en tegen die beslissing is geen beroep mogelijk. In een hogere
instantie kan wel alsnog worden aangevoerd dat eerdere beslissingen ongeldig zijn
wegens gebrek aan onpartijdigheid.
F. het recht op oral hearing → Het geven van een mondelinge toelichting op
de zaak ten overstaan van rechters. Dit beginsel vereist in principe dat de
rechter die de mondelinge behandeling bijwoont ook het vonnis wijst, omdat
directe waarneming niet volledig kan worden vervangen door verslagen.( art.
155 Rv) In de praktijk is dit soms lastig door rechterswisselingen (pensioen,
ziekte, promotie). Sinds het arrest van 2014 moeten partijen bij een wisseling
geïnformeerd worden.
- Andere procesrechtelijke beginselen
De algemene voorschriften, die minder een directe connectie met art. 6 EVRM
hebben:
1. de volledigheids- en waarheidsplicht → Het streven dat een geding zo veel
mogelijk op basis van de werkelijkheid wordt beslist leidt ertoe dat partijen
verplicht zijn de voor de beslissing van belang zijnde feiten volledig en naar
waarheid aan te voeren, art. 21 Rv → Met datzelfde doel zijn aan de rechter
gaandeweg meer bevoegdheden toegekend om van partijen nadere
gegevens en toelichting te verlangen. Dit is in art. 22-22b Rv neergelegd.
Wordt de verplichting van art. 21 Rv niet nageleefd, dan kan volgens het
wetsartikel de rechter daaruit ‘de gevolgtrekkingen maken die hij geraden
