6-tal vragen → klinische vragen, redeneren wat we in de les leren
Les 1: Groei en ontwikkeling van het kind (M. Ezeldeen)
• 4 levensfasen: Kinderlijke groei verdeeld in vier fasen: 0–3, 3–6, 6–12 jaar en adolescentie
• Craniofaciale en dentale veranderingen: Elke fase toont specifieke veranderingen in craniofaciale
groei en tandontwikkeling die klinisch relevant zijn.
• Preventiebehoeften en gedragsaspecten verschillen per levensfase en vereisen aangepaste
communicatie en risicobeheer.
• Klinische relevantie: Kennis van levensfasen ondersteunt een ontwikkelingsgerichte aanpak in
tandartspraktijken voor betere zorg.
Groei vs ontwikkeling:
Groei ➔ kwantitatieve maten
• Zuiver fysisch proces, lichamelijke veranderingen => Toename in lengte en gewicht
Ontwikkeling ➔ kwalitatieve maten
• Wijzigingen in functioneren
• Motorische ontwikkeling (grove/fijne motoriek) – hoe kan een kind een fles nemen
• Intellectuele/cognitieve ontwikkeling
• Emotionele ontwikkeling
• Sociale ontwikkeling
• Invloed van Genetische- en Omgevings factoren: sturen groei en ontwikkeling gedurende de
kindertijd.
• Belang voor Tandheelkundige Anamnese: het onderscheiden van groei en ontwikkeling => essentieel
bij het begrijpen van het mondgezondheidsprofiel van het kind.
• Belangrijk: wat te verwachten per levensfase – zodat als je kind ziet en die kan iets niet, dan dat als
rode vlag te zien
Geen enkel jaar is zo dramatisch in termen van groei als het eerste levensjaar, waarin de meeste kinderen 50%
langer worden en bijna 200% zwaarder.
Op leeftijd v 3 jaar is er vrij sterke correlatie tss lengte en gewicht van het kind op volwassen leeftijd.
Craniofasiale ontwikkeling en embryologie:
Embryologie van aangezicht:
Structuur Ontwikkelingsperiode Klinische relevantie
Nasale processen Week 4-6 Fusieproblemen leiden tot schisis
Maxillaire processen Week 4-6 Ontwikkeling premaxilla
Branchiale bogen Week 4-8 Vormen basale craniofaciale structuren
Palatumvorming en intra-uteriene groei:
• Ontwikkeling van palatum secundair: Rond week 8 => elevatie en fusie v palatale schappen, essentieel
voor gesloten gehemelte.
• Neusseptum speelt een belangrijke rol in correcte positie en fusie van palatale schappen.
• Cephalocaudale groeigradiënt: neurocranium ontwikkelt zich sneller dan viscerocranium => invloed
op vroege schedelvorm.
• Implicaties voor groei en counseling: Inzicht in groeipatronen helpt bij herkennen v afwijkingen en
ondersteunt ouderbegeleiding.
• Omgevingsfactor: Foliumzuur heel belangrijk → indien tekort: kan schisis veroorzaken
Dentale ontwikkeling:
Levenscyclus van tand:
• Tandontwikkeling verloopt via dental lamina, bud-, cap- en bell-stadia, gevolgd door differentiatie en
mineralisatie.
• Oorsprong G en D: Glazuur ontstaat uit ectoderm via ameloblasten dentine en pulp uit
mesenchym via odontoblasten.
• Klinische relevantie: Herkennen van ontwikkelingsstoornissen zoals neonatale lijnen en effecten van
systemische ziekten.
,0–3 jaar: Dentitie & Eruptie
• melktanden beginnen te vormen na 6 weken in utero => glazuur van alle melktanden is meestal
volledig ontwikkeld tegen de leeftijd van 1 jaar.
• 1ste melktanden die doorkomen zijn de CST in onderkaak, op 6 maanden, en alle melktanden zijn over
het algemeen doorgekomen tegen de leeftijd van 2 jaar.
• Soms 1 snijtand – en dan nog enkele maanden tot de 2de komt, kan is normaal
• 8m – nog geen tanden – is ok, variatie is mogelijk, niet elk kind hetzelfde
Eruptievolgorde 0–3 jaar
• Normale eruptietijdlijn: Melktanden beginnen meestal te verschijnen rond 6 maanden, te beginnen
met OST
• Volledige doorbraak:Tegen 3 jaar zijn alle melktanden doorgebroken en is de wortelvorming van deze
tanden voltooid.
• Eerste tandartsbezoek vóór 12 maanden is cruciaal voor oudercoaching en preventie van problemen.
• Vroege detectie van afwijkende eruptiepatronen helpt bij tijdige preventie en behandeling.
Kind is 3, en nog geen 2de melkkies – dan wel foto nemen om te zien of er iets is => Maar agnesie MT is
zeldzaam
Standaard advies: kind op 12m komen – wat doen, hoe poetsen, wat te verwachten + poetsinstructies voor
ouders + kind leert omgeving (makkelijker nadien behandelen) – maar rond 24m kan kind in stoel zitten kan je
MO doen
0–3 jaar: Motorisch, Cognitief, Emotioneel, Sociaal
• Hechting; vreemdenangst (TA is nieuw persoon) ; separatieangst (kind gehecht aan zijn ouders ) →
(piek 13–18 mnd) → ouders aanwezig laten zijn tijdens afspraak!
• Taal komt traag op gang => ±10 woorden op 18 mnd
• Stoelgedrag: scheidingsangst; werken met knee-to-knee1, zachte toon, korte handelingen.
• Educatie = naar ouders.
• Verwacht geen rationele uitleg; focus op comfort en routine, leuke ervaring, cadeau…
Fase 1. Sensori-motorisch handelen (0-2 jaar)
• zintuiglijke en motorische ervaringen staan centraal
• leren door zich aan te passen en nieuwe ervaringen
• op te nemen in bestaande denkschema’s
Eruptie melkelementen
Maxillary Eruptie in maanden
Central incisor 7,5 maanden
Lateral incisor 9 maanden
Canine 18 maanden
1ste molar 14 maanden
de
2 molar 24 maanden
Mandibula
Central incisor 6 maanden
Lateral incisor 7 maanden
Canine .16 maanden
ste
1 molar 12 maanden
2de molar 20 maanden
3-6 Jaar: Lichamelijke verandering
• Op 3 jaar: jongen ≈ 99 cm / 15,9 kg meisje ≈ 98 cm en ± 0,45 kg lichter (≈ 15,5 kg).
• Verhoudingen: hoofd groeit traag, ledematen snel, romp intermediair; “pe uterbuik” verdwijnt
meestal tussen 3–4 jaar.
• Fysiologie: hart- en ademfrequentie dalen, bloeddruk stijgt; rond 4 jaar versnelt spiergroei => in het
5e levensjaar is ± 75% van de gewichtstoename spiermassa.
• Skelet: meer verbening (kraakbeen → bot); botten calcifiëren en harden verder.
1
hoofd op schoot TA, kind kijkt naar ouders
, • Geen kinderen vgl met elkaar, maar elk kind is uniek ➔ Voor kind naar eigen curve kijken – liefst:
geen plateau of daling in curve
3-6 Jaar: Craniofaciale verandering
• Vanaf ± 3 jaar groeit aangezicht procentueel sneller dan het cranium → gelaat wordt
groter/breder/langer; eerste effecten van aanstaande eruptie van blijvenden zijn zichtbaar.
• Cephalometrie (± 4 jaar): primaire incisieven staan uprighter; SNA ~ volwassen; SNB/SNPg lager →
ANB groter
• Soft tissue: neus en mandibula worden prominenter; gezichtsconvexiteit neemt af => let op voor soft-
tissue vs skelet verwarring
• Verticaal: palatale gewelf daalt; kinpunt daalt nog meer; mandibulair vlak blijft ongeveer parallel
(condylaire groei > maxillaire vertikale groei).
• Transversaal: duidelijke verbreding (midpalatale sutuur); transversale groei stopt vroeg → tijdig
screenen (kruisbeet/smalle bovenkaak).
• Transversaal: plaats te kort + smalle V-shape BK → naar ortho voor “vroege orthodontie” =
terugbetaald tss 7-9j → nadien: sutuur gaat sluiten → definitieve molaren zijn wel nodig voor het
plaatje
• Posterior & dento-alveolair: groei om eerste blijvende molaren te accommoderen; blijvende
anteriëren komen meer anterieur/protrusief in het gelaat.
3-6 jaar: dental kenmerken:
• Chronologie: volledige melkdentitie doorgebroken en wortels voltooid tegen ± 3 jaar
• Relatieve stabiliteit: tijdens de kleuterjaren weinig verandering in incisale ruimte, intercanine afstand
en boog breedte; boog lengte kan licht afnemen bij tijdige sluiting van posterior ruimten vóór de
eruptie van de 6-jaars molaren.
• Wat wél volop gebeurt: kronen van de blijvende elementen ontwikkelen zich intens (pre-eruptief);
wortelresorptie van melkincisieven start vaak op het einde van deze periode.
OPG rond 6j terugbetaald
LST meest agnesie => nadien 2de OPM
Ouders peg lateraal → kind: grote kans agnesie
3-6 Jaar: Melktanden vs blijvende tanden: 7 klinisch relevante morfo-verschillen
1. Anterior melk: kronen relatief breder ➔ M-D t.o.v. cervico-incisaal dan bij blijvenden; wortels smaller
M-D.
2. Cervicale uitstulping: glazuurrichel aan het cervicale derden (labiaal/linguaal) duidelijker bij
melktanden ➔ Grotere ledge die je kan voelen met sonde – overgang kroon – wortel
3. Melkmolaren: kroon & wortel slanker M-D thv cervicale derden dan bij blijvende molaren.
4. Buccale cervicale richel: bij melkmolaren (zeker eerste molaren maxilla/mandibula) uitgesprokener.
5. Wortelmorfologie: melkmolaar-wortels langer, slanker en sterk geflareerd → ruimte tussen de
wortels voor ontwikkeling van de premolaar-kroon.
6. Buccaal/linguaal profiel: vlakker boven de cervicale kromming bij melkmolaren.
7. Kleur: melktanden doorgaans lichter van kleur dan blijvenden
3-6 Jaar: Cognitieve ontwikkeling (Piaget pre-operationeel)
• Taalexplosie: zinnen ≥ 5 woorden, basisgrammatica, verhalen vertellen en vreemden begrijpen je kind
doorgaans.
• Redeneren verfijnt: van de peuter-“Waarom?” naar specifiekere vragen (“Hoe is dat zo groot
geworden?”, “Vanwaar komt dat?”).
• Piaget: pre-operationeel (± 18–24 mnd → 6/7 j)
• preconceptueel tot ± 4 j (fantasie/mentale beelden, sterke generalisaties)
• daarna intuïtief denken tot ± 7 j.
• Centratie & irreversibiliteit: focust op één kenmerk (vb. water-hoogte) en kan niet mentaal
terugdenken (glazen-experiment).
• Schoolrijpheid: grotere woordenschat, langere aandacht, impulscontrole en scheidingstolerantie =>
, start lees/schrijf-vaardigheden.
Psychologisch en gedrag: pre-operationeel denken
Kernkenmerk Beschrijving
Centratie Focus op één aspect van een situatie. Wnr ze in stoel komen: kunnen concrete taal
gebruiken + veel visualisatie (omdat ze nog niet veel kunnen begrijpen) + alle afspraken
kort houden → nadien cooperatie verhogen
Egocentrisme alles gaat over hun, denken enkel over zichzelf => Moeilijk perspectief van anderen zien
Irreversibiliteit Handelingen moeilijk als terugdraaibaar zien
3-6 Jaar: Emotionele ontwikkeling, wat betekent dit aan de stoel?
• Vanaf 3j kan je veel doen => maar weet hoe je ze inplant + hoe met kind praat – zijn geen mini
volwassen, zijn anders – en zo aanpakken
• Rond 3 jaar: vreemden- en scheidingsangst nemen sterk af → kind kan nieuwe situaties beter aan.
• 3–6 jaar: duidelijke groei in emotie regulatie (angst/frustratie) + socialisatie; zelfbeeld en
genderidentiteit komen op.
• Zelfcontrole is trainbaar: kleuters kunnen afleiding leren inzetten en zichzelf monitoren tijdens
behandeling. Bv ik ga even in mond kijken en tellen tot 10, wnr je stopt, handen omhoog
• Agressie begrijpen: instrumenteel (= doel bereiken) vs vijandig (= pijn toebrengen); instrumentele
agressie daalt normaal in de kleutertijd. – goed communiceren met kind
• Tegen 6 jaar: kind is emotioneel complex, gevoelig voor lof en kwetsbare gevoelens; leert emoties van
anderen lezen.
• Aanpak: voorspelbaarheid, tell-show-do, keuze-architect uur, duidelijke grenzen en positieve
bekrachtiging; agressie herkennen kanaliseren.
• Korte afspraak is mogelijk zonder emotionele nasleep te creeren
• Positieve bekrachtiging: bv je bent goed bezig – werkt goed!
Ontwikkeling 6-12 jaar: wisseldentitie en cognititeve goei
• Groei van Maxilla en Mandibula: ze groeien met lowering van palatum en verbreding v alveolaire
boog voor juiste tandpositie.
• Tanduitbarstingstijdlijnen: 6-jaarsmolaren en incisieven eruptie tussen 6–8 jaar, premolaren en canini
tussen 9–12 jaar volgens normale tijdslijnen.
• Monitoring Symmetrie en Afwijkingen: Belangrijk om symmetrie, eruptietijdslijnen te monitoren en
afwijkingen zoals crowding en ectopie te herkennen.
✓ 8j – BCST nog niet gewisseld of mobiel → zeker foto nemen ➔ In deze leeftijd is symmetrie
belangrijk!
✓ OST komen soms achter OMST, dus soms komen DT achter de MT, niet trekken ,gaan na
enkele maanden zelf vallen – niet nodig om kind door vervelende behandeling door te gaan
• Ugly Duckling-fase en Leeway Space: Fysiologische ‘ugly duckling’-fase en het nut van leeway space
zijn cruciaal voor normale tandenuitlijning.
6-12 Jaar: Craniofaciale groei, wat betekent dit aan de stoel?
• Neuraal/craniale groei is tegen 5–10 jaar grotendeels afgerond; maxilla en mandibula groeien in dit
venster sneller dan het cranium → neusprojectie en mandibulaire prominentie nemen toe (Bolton-
superimposities). Denk AP-groeimodificatie.
• Verticaal: palatum blijft dalen (suturgroei + appositie oraal, resorptie nasaal); dento-alveolaire groei
loopt mee met de eruptie van blijvenden. Verticale gelaatsgroei gaat door tot in de late adolescentie.
• Transversaal: verdere groei aan de midpalatale sutuur; bij meisjes voltooit de transversale suturale
groei vaak in deze periode (eerste bridging). Anterieure boog verbreedt bij eruptie laterale incisieven,
nadien canini/premolaren. Corrigeer dwars vroeg.
• Timing orthodontie:
• Class III groeimodificatie nu ondernemen;
• Class II kan nu of vroeg-adolescent met gelijkaardig resultaat.
Les 1: Groei en ontwikkeling van het kind (M. Ezeldeen)
• 4 levensfasen: Kinderlijke groei verdeeld in vier fasen: 0–3, 3–6, 6–12 jaar en adolescentie
• Craniofaciale en dentale veranderingen: Elke fase toont specifieke veranderingen in craniofaciale
groei en tandontwikkeling die klinisch relevant zijn.
• Preventiebehoeften en gedragsaspecten verschillen per levensfase en vereisen aangepaste
communicatie en risicobeheer.
• Klinische relevantie: Kennis van levensfasen ondersteunt een ontwikkelingsgerichte aanpak in
tandartspraktijken voor betere zorg.
Groei vs ontwikkeling:
Groei ➔ kwantitatieve maten
• Zuiver fysisch proces, lichamelijke veranderingen => Toename in lengte en gewicht
Ontwikkeling ➔ kwalitatieve maten
• Wijzigingen in functioneren
• Motorische ontwikkeling (grove/fijne motoriek) – hoe kan een kind een fles nemen
• Intellectuele/cognitieve ontwikkeling
• Emotionele ontwikkeling
• Sociale ontwikkeling
• Invloed van Genetische- en Omgevings factoren: sturen groei en ontwikkeling gedurende de
kindertijd.
• Belang voor Tandheelkundige Anamnese: het onderscheiden van groei en ontwikkeling => essentieel
bij het begrijpen van het mondgezondheidsprofiel van het kind.
• Belangrijk: wat te verwachten per levensfase – zodat als je kind ziet en die kan iets niet, dan dat als
rode vlag te zien
Geen enkel jaar is zo dramatisch in termen van groei als het eerste levensjaar, waarin de meeste kinderen 50%
langer worden en bijna 200% zwaarder.
Op leeftijd v 3 jaar is er vrij sterke correlatie tss lengte en gewicht van het kind op volwassen leeftijd.
Craniofasiale ontwikkeling en embryologie:
Embryologie van aangezicht:
Structuur Ontwikkelingsperiode Klinische relevantie
Nasale processen Week 4-6 Fusieproblemen leiden tot schisis
Maxillaire processen Week 4-6 Ontwikkeling premaxilla
Branchiale bogen Week 4-8 Vormen basale craniofaciale structuren
Palatumvorming en intra-uteriene groei:
• Ontwikkeling van palatum secundair: Rond week 8 => elevatie en fusie v palatale schappen, essentieel
voor gesloten gehemelte.
• Neusseptum speelt een belangrijke rol in correcte positie en fusie van palatale schappen.
• Cephalocaudale groeigradiënt: neurocranium ontwikkelt zich sneller dan viscerocranium => invloed
op vroege schedelvorm.
• Implicaties voor groei en counseling: Inzicht in groeipatronen helpt bij herkennen v afwijkingen en
ondersteunt ouderbegeleiding.
• Omgevingsfactor: Foliumzuur heel belangrijk → indien tekort: kan schisis veroorzaken
Dentale ontwikkeling:
Levenscyclus van tand:
• Tandontwikkeling verloopt via dental lamina, bud-, cap- en bell-stadia, gevolgd door differentiatie en
mineralisatie.
• Oorsprong G en D: Glazuur ontstaat uit ectoderm via ameloblasten dentine en pulp uit
mesenchym via odontoblasten.
• Klinische relevantie: Herkennen van ontwikkelingsstoornissen zoals neonatale lijnen en effecten van
systemische ziekten.
,0–3 jaar: Dentitie & Eruptie
• melktanden beginnen te vormen na 6 weken in utero => glazuur van alle melktanden is meestal
volledig ontwikkeld tegen de leeftijd van 1 jaar.
• 1ste melktanden die doorkomen zijn de CST in onderkaak, op 6 maanden, en alle melktanden zijn over
het algemeen doorgekomen tegen de leeftijd van 2 jaar.
• Soms 1 snijtand – en dan nog enkele maanden tot de 2de komt, kan is normaal
• 8m – nog geen tanden – is ok, variatie is mogelijk, niet elk kind hetzelfde
Eruptievolgorde 0–3 jaar
• Normale eruptietijdlijn: Melktanden beginnen meestal te verschijnen rond 6 maanden, te beginnen
met OST
• Volledige doorbraak:Tegen 3 jaar zijn alle melktanden doorgebroken en is de wortelvorming van deze
tanden voltooid.
• Eerste tandartsbezoek vóór 12 maanden is cruciaal voor oudercoaching en preventie van problemen.
• Vroege detectie van afwijkende eruptiepatronen helpt bij tijdige preventie en behandeling.
Kind is 3, en nog geen 2de melkkies – dan wel foto nemen om te zien of er iets is => Maar agnesie MT is
zeldzaam
Standaard advies: kind op 12m komen – wat doen, hoe poetsen, wat te verwachten + poetsinstructies voor
ouders + kind leert omgeving (makkelijker nadien behandelen) – maar rond 24m kan kind in stoel zitten kan je
MO doen
0–3 jaar: Motorisch, Cognitief, Emotioneel, Sociaal
• Hechting; vreemdenangst (TA is nieuw persoon) ; separatieangst (kind gehecht aan zijn ouders ) →
(piek 13–18 mnd) → ouders aanwezig laten zijn tijdens afspraak!
• Taal komt traag op gang => ±10 woorden op 18 mnd
• Stoelgedrag: scheidingsangst; werken met knee-to-knee1, zachte toon, korte handelingen.
• Educatie = naar ouders.
• Verwacht geen rationele uitleg; focus op comfort en routine, leuke ervaring, cadeau…
Fase 1. Sensori-motorisch handelen (0-2 jaar)
• zintuiglijke en motorische ervaringen staan centraal
• leren door zich aan te passen en nieuwe ervaringen
• op te nemen in bestaande denkschema’s
Eruptie melkelementen
Maxillary Eruptie in maanden
Central incisor 7,5 maanden
Lateral incisor 9 maanden
Canine 18 maanden
1ste molar 14 maanden
de
2 molar 24 maanden
Mandibula
Central incisor 6 maanden
Lateral incisor 7 maanden
Canine .16 maanden
ste
1 molar 12 maanden
2de molar 20 maanden
3-6 Jaar: Lichamelijke verandering
• Op 3 jaar: jongen ≈ 99 cm / 15,9 kg meisje ≈ 98 cm en ± 0,45 kg lichter (≈ 15,5 kg).
• Verhoudingen: hoofd groeit traag, ledematen snel, romp intermediair; “pe uterbuik” verdwijnt
meestal tussen 3–4 jaar.
• Fysiologie: hart- en ademfrequentie dalen, bloeddruk stijgt; rond 4 jaar versnelt spiergroei => in het
5e levensjaar is ± 75% van de gewichtstoename spiermassa.
• Skelet: meer verbening (kraakbeen → bot); botten calcifiëren en harden verder.
1
hoofd op schoot TA, kind kijkt naar ouders
, • Geen kinderen vgl met elkaar, maar elk kind is uniek ➔ Voor kind naar eigen curve kijken – liefst:
geen plateau of daling in curve
3-6 Jaar: Craniofaciale verandering
• Vanaf ± 3 jaar groeit aangezicht procentueel sneller dan het cranium → gelaat wordt
groter/breder/langer; eerste effecten van aanstaande eruptie van blijvenden zijn zichtbaar.
• Cephalometrie (± 4 jaar): primaire incisieven staan uprighter; SNA ~ volwassen; SNB/SNPg lager →
ANB groter
• Soft tissue: neus en mandibula worden prominenter; gezichtsconvexiteit neemt af => let op voor soft-
tissue vs skelet verwarring
• Verticaal: palatale gewelf daalt; kinpunt daalt nog meer; mandibulair vlak blijft ongeveer parallel
(condylaire groei > maxillaire vertikale groei).
• Transversaal: duidelijke verbreding (midpalatale sutuur); transversale groei stopt vroeg → tijdig
screenen (kruisbeet/smalle bovenkaak).
• Transversaal: plaats te kort + smalle V-shape BK → naar ortho voor “vroege orthodontie” =
terugbetaald tss 7-9j → nadien: sutuur gaat sluiten → definitieve molaren zijn wel nodig voor het
plaatje
• Posterior & dento-alveolair: groei om eerste blijvende molaren te accommoderen; blijvende
anteriëren komen meer anterieur/protrusief in het gelaat.
3-6 jaar: dental kenmerken:
• Chronologie: volledige melkdentitie doorgebroken en wortels voltooid tegen ± 3 jaar
• Relatieve stabiliteit: tijdens de kleuterjaren weinig verandering in incisale ruimte, intercanine afstand
en boog breedte; boog lengte kan licht afnemen bij tijdige sluiting van posterior ruimten vóór de
eruptie van de 6-jaars molaren.
• Wat wél volop gebeurt: kronen van de blijvende elementen ontwikkelen zich intens (pre-eruptief);
wortelresorptie van melkincisieven start vaak op het einde van deze periode.
OPG rond 6j terugbetaald
LST meest agnesie => nadien 2de OPM
Ouders peg lateraal → kind: grote kans agnesie
3-6 Jaar: Melktanden vs blijvende tanden: 7 klinisch relevante morfo-verschillen
1. Anterior melk: kronen relatief breder ➔ M-D t.o.v. cervico-incisaal dan bij blijvenden; wortels smaller
M-D.
2. Cervicale uitstulping: glazuurrichel aan het cervicale derden (labiaal/linguaal) duidelijker bij
melktanden ➔ Grotere ledge die je kan voelen met sonde – overgang kroon – wortel
3. Melkmolaren: kroon & wortel slanker M-D thv cervicale derden dan bij blijvende molaren.
4. Buccale cervicale richel: bij melkmolaren (zeker eerste molaren maxilla/mandibula) uitgesprokener.
5. Wortelmorfologie: melkmolaar-wortels langer, slanker en sterk geflareerd → ruimte tussen de
wortels voor ontwikkeling van de premolaar-kroon.
6. Buccaal/linguaal profiel: vlakker boven de cervicale kromming bij melkmolaren.
7. Kleur: melktanden doorgaans lichter van kleur dan blijvenden
3-6 Jaar: Cognitieve ontwikkeling (Piaget pre-operationeel)
• Taalexplosie: zinnen ≥ 5 woorden, basisgrammatica, verhalen vertellen en vreemden begrijpen je kind
doorgaans.
• Redeneren verfijnt: van de peuter-“Waarom?” naar specifiekere vragen (“Hoe is dat zo groot
geworden?”, “Vanwaar komt dat?”).
• Piaget: pre-operationeel (± 18–24 mnd → 6/7 j)
• preconceptueel tot ± 4 j (fantasie/mentale beelden, sterke generalisaties)
• daarna intuïtief denken tot ± 7 j.
• Centratie & irreversibiliteit: focust op één kenmerk (vb. water-hoogte) en kan niet mentaal
terugdenken (glazen-experiment).
• Schoolrijpheid: grotere woordenschat, langere aandacht, impulscontrole en scheidingstolerantie =>
, start lees/schrijf-vaardigheden.
Psychologisch en gedrag: pre-operationeel denken
Kernkenmerk Beschrijving
Centratie Focus op één aspect van een situatie. Wnr ze in stoel komen: kunnen concrete taal
gebruiken + veel visualisatie (omdat ze nog niet veel kunnen begrijpen) + alle afspraken
kort houden → nadien cooperatie verhogen
Egocentrisme alles gaat over hun, denken enkel over zichzelf => Moeilijk perspectief van anderen zien
Irreversibiliteit Handelingen moeilijk als terugdraaibaar zien
3-6 Jaar: Emotionele ontwikkeling, wat betekent dit aan de stoel?
• Vanaf 3j kan je veel doen => maar weet hoe je ze inplant + hoe met kind praat – zijn geen mini
volwassen, zijn anders – en zo aanpakken
• Rond 3 jaar: vreemden- en scheidingsangst nemen sterk af → kind kan nieuwe situaties beter aan.
• 3–6 jaar: duidelijke groei in emotie regulatie (angst/frustratie) + socialisatie; zelfbeeld en
genderidentiteit komen op.
• Zelfcontrole is trainbaar: kleuters kunnen afleiding leren inzetten en zichzelf monitoren tijdens
behandeling. Bv ik ga even in mond kijken en tellen tot 10, wnr je stopt, handen omhoog
• Agressie begrijpen: instrumenteel (= doel bereiken) vs vijandig (= pijn toebrengen); instrumentele
agressie daalt normaal in de kleutertijd. – goed communiceren met kind
• Tegen 6 jaar: kind is emotioneel complex, gevoelig voor lof en kwetsbare gevoelens; leert emoties van
anderen lezen.
• Aanpak: voorspelbaarheid, tell-show-do, keuze-architect uur, duidelijke grenzen en positieve
bekrachtiging; agressie herkennen kanaliseren.
• Korte afspraak is mogelijk zonder emotionele nasleep te creeren
• Positieve bekrachtiging: bv je bent goed bezig – werkt goed!
Ontwikkeling 6-12 jaar: wisseldentitie en cognititeve goei
• Groei van Maxilla en Mandibula: ze groeien met lowering van palatum en verbreding v alveolaire
boog voor juiste tandpositie.
• Tanduitbarstingstijdlijnen: 6-jaarsmolaren en incisieven eruptie tussen 6–8 jaar, premolaren en canini
tussen 9–12 jaar volgens normale tijdslijnen.
• Monitoring Symmetrie en Afwijkingen: Belangrijk om symmetrie, eruptietijdslijnen te monitoren en
afwijkingen zoals crowding en ectopie te herkennen.
✓ 8j – BCST nog niet gewisseld of mobiel → zeker foto nemen ➔ In deze leeftijd is symmetrie
belangrijk!
✓ OST komen soms achter OMST, dus soms komen DT achter de MT, niet trekken ,gaan na
enkele maanden zelf vallen – niet nodig om kind door vervelende behandeling door te gaan
• Ugly Duckling-fase en Leeway Space: Fysiologische ‘ugly duckling’-fase en het nut van leeway space
zijn cruciaal voor normale tandenuitlijning.
6-12 Jaar: Craniofaciale groei, wat betekent dit aan de stoel?
• Neuraal/craniale groei is tegen 5–10 jaar grotendeels afgerond; maxilla en mandibula groeien in dit
venster sneller dan het cranium → neusprojectie en mandibulaire prominentie nemen toe (Bolton-
superimposities). Denk AP-groeimodificatie.
• Verticaal: palatum blijft dalen (suturgroei + appositie oraal, resorptie nasaal); dento-alveolaire groei
loopt mee met de eruptie van blijvenden. Verticale gelaatsgroei gaat door tot in de late adolescentie.
• Transversaal: verdere groei aan de midpalatale sutuur; bij meisjes voltooit de transversale suturale
groei vaak in deze periode (eerste bridging). Anterieure boog verbreedt bij eruptie laterale incisieven,
nadien canini/premolaren. Corrigeer dwars vroeg.
• Timing orthodontie:
• Class III groeimodificatie nu ondernemen;
• Class II kan nu of vroeg-adolescent met gelijkaardig resultaat.
