Samenvatting Behandeling - Therapeutisch Handelen | Logopedie | Hogeschool Gent | 2025/26

OLOD kennismakingsstage en therapeutisch handelen – Ethiek

ETHIEK
HOOFDSTUK 1 – ETHIEK
DEFINITIE

= Ethiek is een deelgebied binnen de filosofie die gericht is op de vraag wat goed of correct
handelen is.

 Ethiek verwijst naar morele principes:
 Juist  Deugdzaam
 Goed  Rechtvaardig

 We baseren ons hiervoor op normen en waarden

 De wetenschap die zich bezig houdt met het systematisch bestuderen van de moraal, van het
menselijk handelen (waar men streeft naar goed en verantwoord handelen). Hiervoor heeft men
normen en waarden die helpen te beslissen correct te handelen.

MORAAL
 Geheel van waarden en normen waardoor we ons laten leiden om keuzes te maken.
 Som voor jezelf 3 belangrijke waarden op
 Koppel aan die drie waarden 3 normen
 Moraal van het verhaal – als je de kleine dingen niet deert, ben je de grote dingen niet weert/
hard werken  genieten

WAARDEN
 Algemene principes die als richtinggevend worden gezien om je handelen aan te toetsen.

NORMEN
 Gedragsregels binnen een groep



VOORBEELDEN NORMEN EN WAARDEN:
 Norm: Als de trein aankomt, wacht je even tot de mensen uitgestapt zijn, alvorens zelf in te
stappen.
Waarde: Geduld (en logica)
 Norm: Als je in- en uit de lift stapt, groet je netjes de anderen in de lift.
Waarde: Vriendelijkheid, Beleefdheid
 Norm: Als iemand achter je in de rij voor de kassa maar één artikel wil afrekenen, terwijl jij een
hele kar vol hebt, vraag je of die persoon even voor wilt.
Waarde: Vriendelijkheid
 Norm: In een rij wacht je netjes tot je aan de beurt bent.
Waarde: Geduld, Respect
 Norm: Je staat op voor ouderen of zwangere vrouwen, bijv, in het openbaar vervoer.
Waarde: Respect voor ouderen / anderen
 Norm: Niet op je telefoon zitten bij vrienden/ aan tafel
Waarde: respect
 Norm: als je iets geleend hebt, dan geef je dat ook weer terug in dezelfde staat
Waarde: verantwoordelijkheid, respect voor andermans spullen



1
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1

, OLOD kennismakingsstage en therapeutisch handelen – Ethiek
ETHISCHE DILEMMA’S
 Iedereen heeft morele waarden, maar deze kunnen met elkaar in botsing komen
= een ethisch dilemma.

Voorbeeld:
 Iemand doden is niet ethisch verantwoord, maar dat is iemand pijn doen ook niet. Toch zal een
arts zijn patiënt soms bewust pijn moeten doen: ten behoeve van een behandeling.
 Geen ethisch dilemma, gezondheid prioriteert
Voorbeeld:
 Twee baby’s zijn met elkaar vergroeid (Siamese tweeling), waarbij ze de belangrijkste organen
delen. Omdat deze organen precies in het midden zitten, is het lastig bepalen aan wie deze
organen toebehoren. De arts staat voor een ethisch dilemma. Doet hij niets, dan sterven beide
kinderen. Opereert hij, dan redt hij één kind maar zal het ander sterven.
 Welke keuze moet de arts maken? Dit is een groot ethisch dilemma.

DISCUSSIE
BESPREEK DIT DILEMMA MET JE BUUR:
 Emma, een 19-jarige student aan de universiteit, maakt deel uit van een hechte vriendengroep.
Tijdens de examens merkt ze dat haar goede vriend Jens toegang heeft gekregen tot een gedeeld
document met examenvragen die vermoedelijk gelekt zijn door een assistent-professor. Jens en
enkele anderen uit de groep gebruiken deze vragen om zich voor te bereiden en moedigen Emma
aan om mee te doen.
Emma twijfelt…
 Als ze de vragen gebruikt, heeft ze een oneerlijk voordeel, wat ingaat tegen haar principes.
 Als ze niets zegt, laat ze fraude doorgaan en krijgen sommige studenten onterecht betere
resultaten.
 Als ze dit meldt aan de universiteit, riskeert ze haar vriendschap met Jens en de rest
van de groep. Bovendien kan Jens geschorst worden.
 Eerlijkheid/ loyaliteit?
BESPREEK DIT DILEMMA MET JE BUUR:
 Lars wordt uitgenodigd voor een groot studentenfeest. Hij weet dat sommige vrienden na het
drinken nog met de auto naar huis rijden. Op het feest merkt hij dat zijn beste vriendin Sarah
duidelijk te veel heeft gedronken en toch haar autosleutels pakt.
 Als hij niets doet, brengt Sarah zichzelf en anderen in gevaar.
 Als hij haar tegenhoudt, kan ze boos worden en hun vriendschap beschadigen.
 Als hij de politie belt of anderen waarschuwt, kan dit grote gevolgen hebben voor Sarah.



ETHIEK LEREN VIA:
 Opvoeding  Culturele verschillen
 Gezin  Respect voor cultuur vs mensenrechten
 Leerkracht  Generatiegebonden
 Rolmodellen  Verschil tussen grootouders-ouders-
jezelf
 Cultureel gebonden
 toeriest – eigen normen waarden blijven hanteren




2
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1

, OLOD kennismakingsstage en therapeutisch handelen - Deontologie

VOORBEELDEN CULTURELE VERSCHILLEN:
 Iemand in de ogen aankijken
In Nederland/België vinden wij het van respect getuigen als we iemand aankijken die met ons praat,
terwijl in andere culturen dat als onbeleefd gezien wordt. Zeker als je in gesprek bent met ouderen,
kan dat als onbeleefd worden uitgelegd. Dit geldt onder meer in Surinaamse en Marokkaanse
kringen.

 Geen mes op tafel
Wij vinden het vanzelfsprekend dat we met mes en vork eten, maar in veel Aziatische landen
gebruikt men geen mes aan tafel. Het mes is iets dat alleen gebruikt wordt om mee te doden of
verwonden.

 Boeren na het eten
Dat vinden wij onbeleefd, maar in China wordt dit helemaal niet als onbeleefd gezien, integendeel!

 Assertief of onbeleefd
Wat wij als assertief benoemen, bijvoorbeeld duidelijk en onomwonden je mening ventileren, wordt
in andere culturen, bijvoorbeeld in de Caraïben, al snel als onbeleefd of vrijpostig gezien.

 Ober roepen
Als wij de aandacht van de ober willen in een restaurant, dan steken wij onze wijsvinger in de lucht.
In veel Aziatische landen is dit de manier om je hond te wenken.

ETHIEK BINNEN DE GEZONDHEIDSZORG
 Bio-ethiek = biologie, geneeskunde
 Testen op dieren?
 Gezondheidszorgethiek = organisatie gezondheidszorg, regels, normen en waarden
 Hoeveel geld naar ziekenhuis?, wat gebeurt er met het geld?

MEDISCHE ETHIEK
 Gebaseerd op drie medische-ethische tradities die een leidraad bieden voor het medisch
handelen

1. HIPPOCRATES TRADITIE
= Hulpverlener moet zich laten leiden door principe van “gezondheid”
 Altijd goed doen (beneficence)
 Niet/ niemand schaden (nonmaleficence) Bio-ethiek
 Dokters leggen hiervoor een eed af
 Kunnen bepalen wanneer ze wel/ niet opereren/ behandeling opstarten
2. LEVENSBESCHOUWELIJKE TRADITIE
Medische Gezondheids-
= Eerbied voor het menselijk leven en persoon zorgethiek
ethiek
 Iedereen evenwaardig behandelen – respect voor keuzes (eutanasie)
 Waardigheid
3. VERLICHTINGSTRADITIE
= De keuze en de mening van de zorgvrager staan centraal
 Autonomie
 Rechtvaardigheid

BEROEPSETHIEK = DEONTOLOGIE
 Ethiek is het overkoepelende veld dat morele vraagstukken onderzoekt.
 Deontologie is een ethische theorie die morele plichten en regels benadrukt.



3
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1

, OLOD kennismakingsstage en therapeutisch handelen - Deontologie




DEONTOLOGIE
ORGANISATIE EN TE KENNEN LEERSTOF ‘DEONTOLOGIE’
 Syllabus 'behandeling' (op Chamilo): hoofdstuk 2 'Deontologie'

DEONTOLOGIE: LINK MET HET WERKVELD
 “ Is deze handeling/behandeling ethisch/deontologisch verantwoord?”
 Lees: is dit te verantwoorden t.o.v. de zorgvrager, t.o.v. omgeving zorgvrager, t.o.v. de
maatschappij?

DEONTOLOGIE – DEFINITIE
 = Leer van de plichten en de ethiek voor een bepaald beroep = BEROEPSETHIEK
 regels van ethiek toepassen op een specifiek beroep

ETHIEK?
 = een deelgebied binnen de morele filosofie dat zich richt op de vraag wat goed of correct handelen
is.
 = houdt zich bezig met de moraal of gangbare normen en waarden die in een bepaalde
gemeenschap van toepassing zijn (De Bodt & al., 2018).

ETHIEK IN DE LOGOPEDISCHE/AUDIOLOGISCHE PRAKTIJK:
 Waarom lijkt jullie dit belangrijk?
 Bespreek de volgende casussen in groepjes van 3 à 4 studenten

BELANG ETHIEK LOGO/AUDIO
 Casus 1:
Je werkt als audioloog in een hoorcentrum en de familie van een demente dame van 95 jaar kiest
voor een zeer duur hoortoestel. Jij bent er niet van overtuigd dat de dame in kwestie zo’n duur
toestel nodig heeft. Het is voor jou echter wel mooi meegenomen, op die manier behaal je namelijk
wel je target en krijg je aan het einde van de maand een bonus. Wat doe je?  hoortoestel niet
verkopen en familie inlichten

 Casus 2:
Je werkt als logopedist in een zelfstandige praktijk. De ouders verkeren in een financieel moeilijke
situatie en betaalden al 3 maand geen enkele rekening meer. Het kind in kwestie heeft een zeer
ernstige taalontwikkelingsstoornis en is erg gebaat bij logopedische therapie. De juf geeft aan dat
het meisje al veel beter kan participeren in de klas. Wat doe je?  therapie stop zetten, desnoods
doorverwijzen + mutualiteit

BELANG ETHIEK VOOR EEN BEROEP
 Een goede en zorgvuldige uitoefening van het beroep wordt samengevat door de beroepsgroep 
beroepsCODE:
 RESPECT  DESKUNDIGHEID
 VERANTWOORDELIJKHEID  INTEGRITEIT

RESPECT
 Niet discrimineren
 Gelijkwaardige manier van behandelen
4
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1